علت کتابت
ازآنجاکه تأویل و رسیدگی معانی نشانهها متشابه به طور گردآوریبندی و طبقهبندی گردیده در اثرها گذشتگان نبوده و صرفا در لابلای اثر ها گردآوریای از معتزله بدین مسائل پرداخته گردیده و تنقیح و تحریر روشمند به خویش را میطلبد. از این رو تالیف کننده بدین دستور تلاش حسینیه نصرت مشهد گماشت.[۴]
طریق تألیف
نحوه تفسیری مؤلف، در تحقیق نشانهها متشابه و تحقیق مفردات آیه ها و ارجاع نشانهها به نشانهها دیگر قرآن میباشد و گاهی نیز از شعر تحت عنوان شاهد نمونه به کار گیری نموده آدرس حسینیه نصرت مشهد است.
مؤلف، جز ده سوره (شمس، علق، قدر، زلزله، قارعه، عادیات، بعد از ظهر، همزه، فیل، قریش) از همه سورههای قرآن کریم ومهربان آیاتی را کسب نموده که به صورت بلاغی، تفسیری، تأویلی و ذکر لوازم النزول به توضیح و تعبیر و تفسیر آن پرداخته رزرو حسینیه نصرت مشهد میباشد.
مؤلف که خویش از اندیشمندان پررنگ شیعی میباشد درباره شک ها وارده بر بعضی آیهها، آن را از روش صحبت و عقاید شیعه به پاسخگویی پرداخته شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میباشد.
با اعتنا به تخصص مهم ابن شهرآشوب در زمینهی حدیث و قصه، بیشترین تأکید وی بر احادیث بعدازظهر صحابه و تابعین میباشد. او از بعضی اصحاب زیرا ابن عباس، ابو سعید خدری، جابر بن عبدالله انصاری، ابن مسعود، ابوهریره و حذیفه و از تابعان نیز از مجاهد، ابو عبیده، سفیان بن عیینه، احمد بن حنبل، کلبی، ابو پارسا و ابن جریح نقل مینماید.[۵]
محتوای کتاب
ابن شهرآشوب درین کتاب که در دو جلد تهیه و تنظیم گردیده به مباحثی نظیر توحید و اصول آیین و صفات الهی، خلقت اسمان و زمین و دیگر موجودات، به روزی و سیاه بختی و قضا و قدر، نبوت و قصص أنبیاء (ع)، نشانهها قرآن پیرامون رسول اسلام (ص)، فضائل اهل بیت (ع)، موضوعات متفرقه مانند توبه و قیامت، مسأله نسخه ها، معانی، ذکر، و بدیع (یعنی بلاغت و شیوایی) قرآن برای مثال واقعیت، مجاز و استعاره پرداخته میباشد.[۶]
اولیه مقاله درباب نخستین کتاب، فصلی میباشد با تیتر [فصل في رفتار السماوات] این فصل به تبیین نبودنِ ناسازگاری فی مابین دو آیه از قرآن پرداخته میباشد. براساس آیه ۲۹ سوره بقره (هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَویَاتٍ اوست آن كسى كه آنچه در زمين میباشد، همگی را براى شما آفريد؛ آنگاه به [آفرينش] افق پرداخت، و هفت عرش را پایدار كرد) خلقت زمین قبل از اسمان میباشد البته مبتنی بر آیه ۳۰ سوره نازعات (وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَٰلِكَ دَحَاهَوی بعداز آن، زمين را با غلتانيدن گسترد) آفرینش زمین بعد از افق میباشد. جواب این میباشد که پروردگار اصل زمین را قبل از افق آفریده اما گستراندن آن بعد از آفرینش عرش بوده میباشد. جواب دیگر این میباشد که واژه و کلمه«ثُمَّ» و «آن گاه» دراین دو آیه به معنای ترتیب و نثار و تأخیر وقتی وجود ندارد. که بیانکننده آفرینش زمین قبل از افق باشد. [۷]
نقطه پایان نصیب کتاب خاتمهای که حاوی سوال ها نافع ابن ارزق از ابن عباس درباره پیشینه به کارگیری بعضی واژه و کلمههای قرآنی دربین عرب میباشد مانند: شواظ، امشاج، بنین، حفده، لات، زنیم و صمد. ابن عباس نیز برای مجموع مورد ها شاهد از اشعار عرب آورد.[۸]
ابواب کتاب
مؤلف، کتاب را در ده باب به ترتیب تحت تهیه و تنظیم نموده است:
باب توحید، دربرگیرنده ۵۸ فصل.
باب عدل، مشتمل بر ۳۳ فصل.
باب نبوّت، مشمول ۲۸ فصل.
باب امامت، مشتمل بر ۲۳ فصل.
باب مفردات، مشتمل بر ۲۱ فصل.
باب اصول فقه، دربرگیرنده ۸ فصل.
باب فقه، مشمول ۲۳ فصل.
باب ناسخ و منسوخ، مشتمل بر ۱ فصل.
باب اصول نحو و ادبیات، دربرگیرنده ۱۴ فصل.
باب نوادر، مشتمل بر ۸ فصل.
پانویس
گریوانی، یار با دانشنامه اثرها دینی شیعه: متشابه القرآن و مختلفه، ۱۳۸۹ش.
ابن شهرآشوب، معالم العلماء، ۱۴۱۰ق، ص۱۵۴.
تهرانی، الذریعة، ج۱۹، ص۶۲.
ابن شهرآشوب، متشابه القرآن، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۲.
کوهپیما، معرفی کتاب (متشابه القرآن ومختلفه)، ۱۳۸۳ش.
ابن شهرآشوب، متشابه القرآن و مختلفه، ۱۴۱۰ق، فهرست کتاب.
متشابه القرآن و مختلفه، ۱۳۶۹ق، ابن شهر آشوب، ج۱، ص۳.
متشابه القرآن و مختلفه، ۱۳۶۹ق، ابن شهر آشوب، ج۱، ص۲۸۴-۲۸۵.
یادداشت
منابع
تهرانی، آقابزرگ، الذریعه، بیروت، دارالاضواء.
ابن شهرآشوب، محمد بن علی، متشابه القرآن و مختلفه، قم، انتشارات بیدار، ۱۴۱۰ق.
ابن شهرآشوب، محمد بن علی، معالم العلماء، قم.
گریوانی، خلیل، همدم با دانشنامه اثرها فقاهتی شیعه : متشابه القرآن و مختلفه، فقه اهل بیت سال شانزدهم فصل بهار ۱۳۸۹ش، شماره ۶۱.
کوهپیما، حمید، معرفی کتاب (متشابه القرآن ومختلفه)، پیام جاویدان، فصل زمستان ۱۳۸۳ - شماره ۵.
لینک به خارج
همدم با دانشنامه اثر ها شرعی شیعه : متشابه القرآن و مختلفه
رسیدگی کتابهای (متشابه القرآن)
معرفی کتاب «متشابه القرآن و مختلفه»
نبو
تفسیرهای شیعه
تفسیرهای عربی
قرن نخستین
تعبیر و تفسیر سعید بن جبیر • تعبیر و تفسیر ابن عباس
قرن دوم
تعبیروتفسیر ابو حمزه ثمالی • تعبیروتفسیر مقاتل بن سلیمان • تعبیر ابیالجارود
قرن سوم
تعبیر تستری • تعبیر الحبری • تعبیر امام عسکری • تعبیروتفسیر قمی
قرن چهارم
تعبیروتفسیر فرات کوفی • تعبیر و تفسیر نعمانی • تعبیروتفسیر عیاشی
قرن پنجم
التبیان • تلخیص البیان • خصائص الوحی المبین • رسائل الشریف المرتضی
قرن ششم
جامعه ها الجامع • فقه القرآن • متشابه القرآن و مختلفه • مجمع البیان
قرن هفتم
نهج البیان • معجزه البيان فى تفسير ام القرآن
قرن هشتم
تعبیر و تفسیر المحیط الاعظم
قرن نهم
کنز العرفان
قرن دهم
زبدة البیان • زبدة التفاسیر • تأویل الآیات الظاهرة • سواطع الالهام
قرن یازدهم
آیهها الاحکام استرآبادی • الصافی • الاصفی • البرهان • تعبیروتفسیر القرآن الکریم (ملاصدرا) • فروغ و روشنایی الثقلین • مسالک الافهام • تفسير المعين
قرن دوازدهم
کنز الدقائق و بحر الغرائب • الوجیز
قرن سیزدهم
تعبیر الصراط المستقیم • الجوهر الثمین • تعبیروتفسیر ست سور • بوارق القهر • تفسير القرآن الكريم (شبر) • فتح القدیر
قرن چهاردهم
آلاء الرحمن • التفسیر الکاشف • تعبیر مبین • ذکر السعادة • تخمین القرآن الی الاذهان • الجدید • تعبیر القرآن الکریم (خمینی) • الوجیز (عاملی) • الوجیز (دخیل) • پند الاذهان الى تفسير القرآن • مقتنيات الدرر و ملتقطات الثمر • تبيين القرآن • تمام الرسائل (المحكم و المتشابه) • المیزان
قرن پانزدهم
بدایع الکلام • البلاغ فی تعبیر و تفسیر القرآن بالقرآن • البیان • اینجانب وحی القرآن • التفسیر لکتاب الله المنیر • الفرقان • اینجانب هدی القرآن • مواهب الرحمن • التفسير المعين للواعظين و المتعظين • الموسوعة القرآنیة
تفسیرهای فارسی
قرن ششم
روض الجنان
قرن هفتم
دقائق التأویل
قرن هشتم
تعبیر گازر
قرن نهم
جواهر التفسیر • مواهب علیه
قرن دهم
آیهها الاحکام جرجانی • منهج الصادقین • خلاصة المنهج
قرن یازدهم
تعبیروتفسیر شریف لاهیجی
قرن چهاردهم
انوار براق • تعبیروتفسیر اثنیعشری • تعبیر و تفسیر خسروی • تعبیر و تفسیر صفی • تعبیروتفسیر عاملی • تعبیر سهل • تعبیر و تفسیر نوین • پرتوی از قرآن • نفحات الرحمن • حجة التفاسیر • تفسير ام الكتاب
قرن پانزدهم
تعبیر تسنیم • اطیب البیان • انوار العرفان • تعبیر و تفسیر احسن الحدیث • تعبیر جامع • تعبیر پرنور • تعبیروتفسیر راهنما • تعبیروتفسیر مثال • تعبیر و تفسیر نور و روشنایی • تعبیر کوثر • تعبیروتفسیر علیین • مثال بینات درشان نزول آیهها • مخزن العرفان • تعبیر سرازیر جاوید • پیام قرآن • البصائر • قاموس قرآن • منشور جاوید
تفسیرهای روایی شیعه / مفسران شیعه
علت کتابت
ازآنجاکه تأویل و رسیدگی معانی نشانهها متشابه به طور گردآوریبندی و طبقهبندی گردیده در اثرها گذشتگان نبوده و صرفا در لابلای اثر ها گردآوریای از معتزله بدین مسائل پرداخته گردیده و تنقیح و تحریر روشمند به خویش را میطلبد. از این رو تالیف کننده بدین دستور تلاش حسینیه نصرت مشهد گماشت.[۴]
طریق تألیف
نحوه تفسیری مؤلف، در تحقیق نشانهها متشابه و تحقیق مفردات آیه ها و ارجاع نشانهها به نشانهها دیگر قرآن میباشد و گاهی نیز از شعر تحت عنوان شاهد نمونه به کار گیری نموده آدرس حسینیه نصرت مشهد است.
مؤلف، جز ده سوره (شمس، علق، قدر، زلزله، قارعه، عادیات، بعد از ظهر، همزه، فیل، قریش) از همه سورههای قرآن کریم ومهربان آیاتی را کسب نموده که به صورت بلاغی، تفسیری، تأویلی و ذکر لوازم النزول به توضیح و تعبیر و تفسیر آن پرداخته رزرو حسینیه نصرت مشهد میباشد.
مؤلف که خویش از اندیشمندان پررنگ شیعی میباشد درباره شک ها وارده بر بعضی آیهها، آن را از روش صحبت و عقاید شیعه به پاسخگویی پرداخته شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میباشد.
با اعتنا به تخصص مهم ابن شهرآشوب در زمینهی حدیث و قصه، بیشترین تأکید وی بر احادیث بعدازظهر صحابه و تابعین میباشد. او از بعضی اصحاب زیرا ابن عباس، ابو سعید خدری، جابر بن عبدالله انصاری، ابن مسعود، ابوهریره و حذیفه و از تابعان نیز از مجاهد، ابو عبیده، سفیان بن عیینه، احمد بن حنبل، کلبی، ابو پارسا و ابن جریح نقل مینماید.[۵]
محتوای کتاب
ابن شهرآشوب درین کتاب که در دو جلد تهیه و تنظیم گردیده به مباحثی نظیر توحید و اصول آیین و صفات الهی، خلقت اسمان و زمین و دیگر موجودات، به روزی و سیاه بختی و قضا و قدر، نبوت و قصص أنبیاء (ع)، نشانهها قرآن پیرامون رسول اسلام (ص)، فضائل اهل بیت (ع)، موضوعات متفرقه مانند توبه و قیامت، مسأله نسخه ها، معانی، ذکر، و بدیع (یعنی بلاغت و شیوایی) قرآن برای مثال واقعیت، مجاز و استعاره پرداخته میباشد.[۶]
اولیه مقاله درباب نخستین کتاب، فصلی میباشد با تیتر [فصل في رفتار السماوات] این فصل به تبیین نبودنِ ناسازگاری فی مابین دو آیه از قرآن پرداخته میباشد. براساس آیه ۲۹ سوره بقره (هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَویَاتٍ اوست آن كسى كه آنچه در زمين میباشد، همگی را براى شما آفريد؛ آنگاه به [آفرينش] افق پرداخت، و هفت عرش را پایدار كرد) خلقت زمین قبل از اسمان میباشد البته مبتنی بر آیه ۳۰ سوره نازعات (وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَٰلِكَ دَحَاهَوی بعداز آن، زمين را با غلتانيدن گسترد) آفرینش زمین بعد از افق میباشد. جواب این میباشد که پروردگار اصل زمین را قبل از افق آفریده اما گستراندن آن بعد از آفرینش عرش بوده میباشد. جواب دیگر این میباشد که واژه و کلمه«ثُمَّ» و «آن گاه» دراین دو آیه به معنای ترتیب و نثار و تأخیر وقتی وجود ندارد. که بیانکننده آفرینش زمین قبل از افق باشد. [۷]
نقطه پایان نصیب کتاب خاتمهای که حاوی سوال ها نافع ابن ارزق از ابن عباس درباره پیشینه به کارگیری بعضی واژه و کلمههای قرآنی دربین عرب میباشد مانند: شواظ، امشاج، بنین، حفده، لات، زنیم و صمد. ابن عباس نیز برای مجموع مورد ها شاهد از اشعار عرب آورد.[۸]
ابواب کتاب
مؤلف، کتاب را در ده باب به ترتیب تحت تهیه و تنظیم نموده است:
باب توحید، دربرگیرنده ۵۸ فصل.
باب عدل، مشتمل بر ۳۳ فصل.
باب نبوّت، مشمول ۲۸ فصل.
باب امامت، مشتمل بر ۲۳ فصل.
باب مفردات، مشتمل بر ۲۱ فصل.
باب اصول فقه، دربرگیرنده ۸ فصل.
باب فقه، مشمول ۲۳ فصل.
باب ناسخ و منسوخ، مشتمل بر ۱ فصل.
باب اصول نحو و ادبیات، دربرگیرنده ۱۴ فصل.
باب نوادر، مشتمل بر ۸ فصل.
پانویس
گریوانی، یار با دانشنامه اثرها دینی شیعه: متشابه القرآن و مختلفه، ۱۳۸۹ش.
ابن شهرآشوب، معالم العلماء، ۱۴۱۰ق، ص۱۵۴.
تهرانی، الذریعة، ج۱۹، ص۶۲.
ابن شهرآشوب، متشابه القرآن، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۲.
کوهپیما، معرفی کتاب (متشابه القرآن ومختلفه)، ۱۳۸۳ش.
ابن شهرآشوب، متشابه القرآن و مختلفه، ۱۴۱۰ق، فهرست کتاب.
متشابه القرآن و مختلفه، ۱۳۶۹ق، ابن شهر آشوب، ج۱، ص۳.
متشابه القرآن و مختلفه، ۱۳۶۹ق، ابن شهر آشوب، ج۱، ص۲۸۴-۲۸۵.
یادداشت
منابع
تهرانی، آقابزرگ، الذریعه، بیروت، دارالاضواء.
ابن شهرآشوب، محمد بن علی، متشابه القرآن و مختلفه، قم، انتشارات بیدار، ۱۴۱۰ق.
ابن شهرآشوب، محمد بن علی، معالم العلماء، قم.
گریوانی، خلیل، همدم با دانشنامه اثرها فقاهتی شیعه : متشابه القرآن و مختلفه، فقه اهل بیت سال شانزدهم فصل بهار ۱۳۸۹ش، شماره ۶۱.
کوهپیما، حمید، معرفی کتاب (متشابه القرآن ومختلفه)، پیام جاویدان، فصل زمستان ۱۳۸۳ - شماره ۵.
لینک به خارج
همدم با دانشنامه اثر ها شرعی شیعه : متشابه القرآن و مختلفه
رسیدگی کتابهای (متشابه القرآن)
معرفی کتاب «متشابه القرآن و مختلفه»
نبو
تفسیرهای شیعه
تفسیرهای عربی
قرن نخستین
تعبیر و تفسیر سعید بن جبیر • تعبیر و تفسیر ابن عباس
قرن دوم
تعبیروتفسیر ابو حمزه ثمالی • تعبیروتفسیر مقاتل بن سلیمان • تعبیر ابیالجارود
قرن سوم
تعبیر تستری • تعبیر الحبری • تعبیر امام عسکری • تعبیروتفسیر قمی
قرن چهارم
تعبیروتفسیر فرات کوفی • تعبیر و تفسیر نعمانی • تعبیروتفسیر عیاشی
قرن پنجم
التبیان • تلخیص البیان • خصائص الوحی المبین • رسائل الشریف المرتضی
قرن ششم
جامعه ها الجامع • فقه القرآن • متشابه القرآن و مختلفه • مجمع البیان
قرن هفتم
نهج البیان • معجزه البيان فى تفسير ام القرآن
قرن هشتم
تعبیر و تفسیر المحیط الاعظم
قرن نهم
کنز العرفان
قرن دهم
زبدة البیان • زبدة التفاسیر • تأویل الآیات الظاهرة • سواطع الالهام
قرن یازدهم
آیهها الاحکام استرآبادی • الصافی • الاصفی • البرهان • تعبیروتفسیر القرآن الکریم (ملاصدرا) • فروغ و روشنایی الثقلین • مسالک الافهام • تفسير المعين
قرن دوازدهم
کنز الدقائق و بحر الغرائب • الوجیز
قرن سیزدهم
تعبیر الصراط المستقیم • الجوهر الثمین • تعبیروتفسیر ست سور • بوارق القهر • تفسير القرآن الكريم (شبر) • فتح القدیر
قرن چهاردهم
آلاء الرحمن • التفسیر الکاشف • تعبیر مبین • ذکر السعادة • تخمین القرآن الی الاذهان • الجدید • تعبیر القرآن الکریم (خمینی) • الوجیز (عاملی) • الوجیز (دخیل) • پند الاذهان الى تفسير القرآن • مقتنيات الدرر و ملتقطات الثمر • تبيين القرآن • تمام الرسائل (المحكم و المتشابه) • المیزان
قرن پانزدهم
بدایع الکلام • البلاغ فی تعبیر و تفسیر القرآن بالقرآن • البیان • اینجانب وحی القرآن • التفسیر لکتاب الله المنیر • الفرقان • اینجانب هدی القرآن • مواهب الرحمن • التفسير المعين للواعظين و المتعظين • الموسوعة القرآنیة
تفسیرهای فارسی
قرن ششم
روض الجنان
قرن هفتم
دقائق التأویل
قرن هشتم
تعبیر گازر
قرن نهم
جواهر التفسیر • مواهب علیه
قرن دهم
آیهها الاحکام جرجانی • منهج الصادقین • خلاصة المنهج
قرن یازدهم
تعبیروتفسیر شریف لاهیجی
قرن چهاردهم
انوار براق • تعبیروتفسیر اثنیعشری • تعبیر و تفسیر خسروی • تعبیر و تفسیر صفی • تعبیروتفسیر عاملی • تعبیر سهل • تعبیر و تفسیر نوین • پرتوی از قرآن • نفحات الرحمن • حجة التفاسیر • تفسير ام الكتاب
قرن پانزدهم
تعبیر تسنیم • اطیب البیان • انوار العرفان • تعبیر و تفسیر احسن الحدیث • تعبیر جامع • تعبیر پرنور • تعبیروتفسیر راهنما • تعبیروتفسیر مثال • تعبیر و تفسیر نور و روشنایی • تعبیر کوثر • تعبیروتفسیر علیین • مثال بینات درشان نزول آیهها • مخزن العرفان • تعبیر سرازیر جاوید • پیام قرآن • البصائر • قاموس قرآن • منشور جاوید
تفسیرهای روایی شیعه / مفسران شیعه
آدرس حسینیه نصرت مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از حضور در مراسم