روحانی طوسی در کتاب الفهرست، موءثر را شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد شخصی تیزفهم و حاضرجواب و پیشتاز در علمهای حرف و فقه معرفی نموده است.[۱۸] ابن ندیم از موثر با عبارت مدیریت متکلمان شیعه حافظه کرده، در دانش صحبت بر بقیه افراد مقدم دانسته و بیهمتا تعریف نموده است.[۱۹] به گفته ذهبی از محدثان اهلسنت (درگذشت: ۷۴۸ق)، روحانی اثر گذار تمامی کتابهای معارضان شیعه را نگهداری بوده میباشد.[۲۰]
روضه خوان اثر گذار را نماینده مدرسه کلامی بغداد و پررنگترین شخصیت آن شمردهاند رزرو حسینیه نصرت مشهد که به انتقاد تفکرهای مدرسه کلامی قم میپرداخت.[۲۱] اورده شده مدرسه فکری بغداد در روضه خوان موءثر به نقطع ی عطف رسید.[۲۲] بیان شده روضه خوان موثر، خیر عقلگرای افراطی بود و خیر حدیثگرای افراطی، بلکه او، رویکردی اعتدالی و اواسط داشت.[۲۳]
روحانی موءثر شاگردان اکثری رویش بخشید که بعضی از آن ها علماء صاحب و مالکاسم شیعه آدرس حسینیه نصرت مشهد بودهاند. اشخاص تحت مثلا آنان میباشند:[۲۴]
سید مرتضی (درگذشت۴۳۶ق)
سید رضی (درگذشت۴۰۶ق)
روحانی طوسی (درگذشت۴۶۰ق)
نجاشی (درگذشت۴۵۰ق)
سلَّار دیلمی (درگذشت۴۶۳ق)
ابوالفتح کراجکی (درگذشت۴۴۹ق)
ابویعلی محمّد بن حسن جعفری (درگذشت۴۶۳ق).[۲۵]
آیت الله خامنهای مجتهد و محقق تاریخ اسلام:
«روحانی اثر گذار در سلسله علمای امامیه، صرفا یک متکلم و دانا سرآمد و پر رنگ وجود ندارد، بلکه بالاتر از این، او مؤسس و سرحلقه جریان علمیِ رو به تکاملی میباشد که در دو حرفه حرف و حسینیه نصرت مشهد فقه، تا امروز در حوزه های علمی شیعه امتداد یافته میباشد و با وجود بر کنار نماندن از تأثرات تاریخی و جغرافیایی و مکتبی، خصوصیت های اساسی و خطوط سیاسی آن همچنان پابرجا مانده میباشد. روحانی موءثر نقش مؤثر و گزینش کننده ای در ثبت نام و نشان جداگانه مدرسه اهل بیت علیهم السلام ، نهاد گذاری صورت و پوسته علمی درست برای فقه شیعه، آفرینش طرز گردآوری منطقی در بین عقل و نقل در فقه و سخن داشت»
منبع: پیام به کنگرهی جهانی هزارهی روضه خوان موءثر
تألیفات
نوشته ی علمیٔ اساسی: فهرست اثر ها روحانی اثرگذار
روحانی موثر اثرها زیادی کتابت کرد که مبتنی بر فهرست نجاشی تعداد آنان ۱۷۵ کتاب و رساله میباشد.[۲۶] بیان شده نیمی از این اثر ها درباره امامت میباشد.[۲۷] مشهورترین تاثیر روحانی اثرگذار در دانش فقه، المُقنَعَة، در دانش سخن، اوائل المقالات و در گستردن حالانگاری امامان، الاِرشاد میباشد.[۲۸]
تیم اثر ها مکتوب روضه خوان اثر گذار در دستهای چهارده جلدی با تیتر مُصَنَّفات روحانی اثر گذار منتشر گردیده است. این موسسه در سال ۱۳۷۱ش، برای برگزاری کنگره جهانی روحانی اثر گذار منتشر شد.[۲۹]
شیوه نو شرعی
روضه خوان اثرگذار روشی گوناگون با زمان قبل از خویش در فقه شیعه اساسگذاری کرد. به گفته سبحانی و گرجی، قبل از روحانی موءثر دو طرز شرعی اشاعه داشت: طرز در آغاز به طور افراطی بر احادیث مبتنی بود و در آن دربارهی مدرک و متن احادیث توجه کافی شکل نمیگرفت.[۳۰] طرز دوم به احادیث دقت ما یحتاج را نداشت و بیش تر از حد بر قواعد عقلی تأکید می کرد؛ هرچند مانند قیاس با نصوص شرعی در تعارض باشند.[۳۱] روحانی اثرگذار روش اواسط را برگزید و نحوه شرعی جدیدی سازه کرد که در آن آغاز به یاری عقل اصول و قواعدی برای استنباط احکام تدوین میشد. بعد توسط این اصول، استنباط احکام از متن ها شرعی ایفا میگرفت.[۳۲] بهاین جهت او را تدوینکننده علم اصول فقه دانستهاند.[۳۳]
بعد از روضه خوان موءثر، شاگردانش سید مرتضی در کتاب الذریعة الی اصول الشریعة و روضه خوان طوسی در کتاب العُدَّة فی الاصول، این شیوه را ادامه دادند.[۳۴]
حضور در مناظرات علمی
کتاب الارشاد نوشته روضه خوان موثر
در زمان روضه خوان اثرگذار گفتگوهای علمی فی مابین علماء والا مذهبها متعدد اسلامی در بغداد برگزار می شد. بخش اعظمی از این مناظرات در حضور خلفای عباسی شکل میگرفت. روضه خوان اثرگذار درین جلسات حاضر می شد و به نقد ها نسبت به مذهب شیعه جواب میبخشید.[۳۵]
در منزل روضه خوان اثرگذار نیز مجلس بحثی برپا می شد که علماء مذهب ها متفاوت اسلامی ازجمله معتزله و زیدیه و اسماعیلیه در آن کمپانی میکردند.[
روحانی طوسی در کتاب الفهرست، موءثر را شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد شخصی تیزفهم و حاضرجواب و پیشتاز در علمهای حرف و فقه معرفی نموده است.[۱۸] ابن ندیم از موثر با عبارت مدیریت متکلمان شیعه حافظه کرده، در دانش صحبت بر بقیه افراد مقدم دانسته و بیهمتا تعریف نموده است.[۱۹] به گفته ذهبی از محدثان اهلسنت (درگذشت: ۷۴۸ق)، روحانی اثر گذار تمامی کتابهای معارضان شیعه را نگهداری بوده میباشد.[۲۰]
روضه خوان اثر گذار را نماینده مدرسه کلامی بغداد و پررنگترین شخصیت آن شمردهاند رزرو حسینیه نصرت مشهد که به انتقاد تفکرهای مدرسه کلامی قم میپرداخت.[۲۱] اورده شده مدرسه فکری بغداد در روضه خوان موءثر به نقطع ی عطف رسید.[۲۲] بیان شده روضه خوان موثر، خیر عقلگرای افراطی بود و خیر حدیثگرای افراطی، بلکه او، رویکردی اعتدالی و اواسط داشت.[۲۳]
روحانی موءثر شاگردان اکثری رویش بخشید که بعضی از آن ها علماء صاحب و مالکاسم شیعه آدرس حسینیه نصرت مشهد بودهاند. اشخاص تحت مثلا آنان میباشند:[۲۴]
سید مرتضی (درگذشت۴۳۶ق)
سید رضی (درگذشت۴۰۶ق)
روحانی طوسی (درگذشت۴۶۰ق)
نجاشی (درگذشت۴۵۰ق)
سلَّار دیلمی (درگذشت۴۶۳ق)
ابوالفتح کراجکی (درگذشت۴۴۹ق)
ابویعلی محمّد بن حسن جعفری (درگذشت۴۶۳ق).[۲۵]
آیت الله خامنهای مجتهد و محقق تاریخ اسلام:
«روحانی اثر گذار در سلسله علمای امامیه، صرفا یک متکلم و دانا سرآمد و پر رنگ وجود ندارد، بلکه بالاتر از این، او مؤسس و سرحلقه جریان علمیِ رو به تکاملی میباشد که در دو حرفه حرف و حسینیه نصرت مشهد فقه، تا امروز در حوزه های علمی شیعه امتداد یافته میباشد و با وجود بر کنار نماندن از تأثرات تاریخی و جغرافیایی و مکتبی، خصوصیت های اساسی و خطوط سیاسی آن همچنان پابرجا مانده میباشد. روحانی موءثر نقش مؤثر و گزینش کننده ای در ثبت نام و نشان جداگانه مدرسه اهل بیت علیهم السلام ، نهاد گذاری صورت و پوسته علمی درست برای فقه شیعه، آفرینش طرز گردآوری منطقی در بین عقل و نقل در فقه و سخن داشت»
منبع: پیام به کنگرهی جهانی هزارهی روضه خوان موءثر
تألیفات
نوشته ی علمیٔ اساسی: فهرست اثر ها روحانی اثرگذار
روحانی موثر اثرها زیادی کتابت کرد که مبتنی بر فهرست نجاشی تعداد آنان ۱۷۵ کتاب و رساله میباشد.[۲۶] بیان شده نیمی از این اثر ها درباره امامت میباشد.[۲۷] مشهورترین تاثیر روحانی اثرگذار در دانش فقه، المُقنَعَة، در دانش سخن، اوائل المقالات و در گستردن حالانگاری امامان، الاِرشاد میباشد.[۲۸]
تیم اثر ها مکتوب روضه خوان اثر گذار در دستهای چهارده جلدی با تیتر مُصَنَّفات روحانی اثر گذار منتشر گردیده است. این موسسه در سال ۱۳۷۱ش، برای برگزاری کنگره جهانی روحانی اثر گذار منتشر شد.[۲۹]
شیوه نو شرعی
روضه خوان اثرگذار روشی گوناگون با زمان قبل از خویش در فقه شیعه اساسگذاری کرد. به گفته سبحانی و گرجی، قبل از روحانی موءثر دو طرز شرعی اشاعه داشت: طرز در آغاز به طور افراطی بر احادیث مبتنی بود و در آن دربارهی مدرک و متن احادیث توجه کافی شکل نمیگرفت.[۳۰] طرز دوم به احادیث دقت ما یحتاج را نداشت و بیش تر از حد بر قواعد عقلی تأکید می کرد؛ هرچند مانند قیاس با نصوص شرعی در تعارض باشند.[۳۱] روحانی اثرگذار روش اواسط را برگزید و نحوه شرعی جدیدی سازه کرد که در آن آغاز به یاری عقل اصول و قواعدی برای استنباط احکام تدوین میشد. بعد توسط این اصول، استنباط احکام از متن ها شرعی ایفا میگرفت.[۳۲] بهاین جهت او را تدوینکننده علم اصول فقه دانستهاند.[۳۳]
بعد از روضه خوان موءثر، شاگردانش سید مرتضی در کتاب الذریعة الی اصول الشریعة و روضه خوان طوسی در کتاب العُدَّة فی الاصول، این شیوه را ادامه دادند.[۳۴]
حضور در مناظرات علمی
کتاب الارشاد نوشته روضه خوان موثر
در زمان روضه خوان اثرگذار گفتگوهای علمی فی مابین علماء والا مذهبها متعدد اسلامی در بغداد برگزار می شد. بخش اعظمی از این مناظرات در حضور خلفای عباسی شکل میگرفت. روضه خوان اثرگذار درین جلسات حاضر می شد و به نقد ها نسبت به مذهب شیعه جواب میبخشید.[۳۵]
در منزل روضه خوان اثرگذار نیز مجلس بحثی برپا می شد که علماء مذهب ها متفاوت اسلامی ازجمله معتزله و زیدیه و اسماعیلیه در آن کمپانی میکردند.[
آدرس حسینیه نصرت مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از حضور در مراسم