بهترین مرجع مسجد نصرت مشهد

که روایت وی و حضرت یوسف(ع) در قرآن آمده میباشد.[۱] در قرآن اسم زلیخا نیامده و صرفا با تعبیروتفسیر «الَّتِی هُوَ فِی بَيْتِهَا» (زنی که یوسف در منزل آن زن بود)[۲] و «امْرَأَتُ الْعَزِیز» (همسر عزیز مصر)[۳] از وی خاطر می گردد.[۴] با این درحال حاضر در برخی منابع تفسیری،[۵] تاریخی[۶] و حدیثی[۷] اسم وی زلیخا معرفی گردیده‌است. فخر رازی مفسر اهل‌‎سنت اعتقاد دارد، برای این اسم، منبع معتبری نیست.[۸] در بعضا منابع نیز اسم همسر عزیز مصر، زَلْیَخه دانسته حسینیه نصرت مشهد شد‌ه‌است.[۹]

در قسمت‌هایی از قرآن و تورات، قصه یوسف و زلیخا نقل شده میباشد.[۱۰] به گفته بعضا دانشمندان، قرآن و تورات تفاوت‌هایی در گزارش این ماجرا دارا‌هستند.[۱۱] به نقل از قرآن، زلیخا خواست از یوسف کامجویی نماید؛ البته یوسف با «دیدن عامل پروردگارش» به سوی در گریخت.[۱۲] ناصر مکارم شیرازی از مفسران شیعه اعتقاد دارد حضرت یوسف با کمک غیبی از آن دور و اطراف گناه نجات یافت.[۱۳] زلیخا خویش را به یوسف رساند و پیراهنش را پاره کرد.[۱۴] جلوی در، یوسف و زلیخا با عزیز مصر روبه‌رو شدند.[۱۵] زلیخا و یوسف هرمورد، دیگری را به حیله مجرم کردند.[۱۶] در آن هنگام شخصی از قوم زلیخا شهیدشدن اعطا کرد که در صورتی بلوز یوسف از پشت پاره گردیده باشد، یوسف راست گفته میباشد.[۱۷] از‌این‌رو اتهام کارشکنی از یوسف آدرس حسینیه نصرت مشهد برداشته شد.[۱۸]

مطابق بعضی گزارش‌ها، شاهدی که به عایدی یوسف شهیدشدن بخشید، خواهرزادۀ سه‌ماهۀ زلیخا بود[۱۹] که به توان آفریدگار به صحبت درآمد.[۲۰] با این هم اکنون، در گزارش‌های دیگر، آن شاهد مردی حکیم معرفی گردیده است.[۲۱] به گفته بعضا مفسران، به درخواست زلیخا، یوسف به زندان انداخته شد؛[۲۲] البته بعداز مدتی زلیخا به گناه خویش و راستگویی یوسف اعتراف رزرو حسینیه نصرت مشهد کرد.[۲۳]

زلیخا زنی خوشگل، ثروتمند[۲۴] و بت‌پرست بود.[۲۵] وی از همسرش صاحب و مالک فرزند نمی شد.[۲۶] مطابق بعضا منابع، بعداز آن‌که زلیخا در زمانه پیری توبه کرد و یکتاپرست شد، با دعای یوسف(ع) جوان شد و به وصلت وی درآمد.[۲۷] اورده شده از تزویج آن‌ها، دو فرزند چشم به جهان گشود.[۲۸] البته برخی دانشمندان بر این باورند که‌این ماجرا‌ها به جهت‌های مختلفی مانند وجود انواع در مدرک و متنشان، قابل‌استناد وجود ندارد و محتوای آنان از تورات گرفته شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد گردیده است.[۲۹]

مبنی بر رسیدگی‌های اجرا‌گردیده، زلیخا بر تامل صوفی‌ها تأثیر بخش اعظمی داشته میباشد.[۳۰] بیان شده اهل‌تصوّف، وضعیت‌ها و کردار‌های زلیخا را بسیار ستوده‌ و با استناد به موقعیت‌ها و رفتارهای وی، به ذکر بینش‌های عرفانی خویش پرداخته‌اند.[۳۱] ماجرا علاقه زلیخا به حضرت یوسف(ع)، رفلکس فراوانی در ادبیات عالم، به عنوان مثال ادبیات فارسی، ترکی و اروپایی داشته میباشد.[۳۲] ابیات ذیل مثال‌ای از آن میباشد:

گرش مشاهده کنی و دست از ترنج بشناسی
جایز بود که سرزنش کنی زلیخا را[۳۳]
زلیخا چو گشت از میِ عشق و علاقه مست
به دامان یوسف درآویخت دست
چنان دیو شهوت رضا داده بود
که زیرا گرگ در یوسف افتاده بود.[۳۴]

پانویس
اسدی، «زلیخا»، ص۴۱۶.
سوره یوسف، آیه ۲۳.
سوره یوسف، آیه ۳۰.
اسدی، «زلیخا»، ص۴۱۴.
برای مثال نگاه نمائید به مقاتل، تعبیروتفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۳۲۷؛ قمی، تعبیروتفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۵۷؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۳۴۰.
برای مثال نگاه نمایید به مقدسی، البدء و التاریخ، مکتبة الثقافة الدینیة، ج۳، ص۶۸؛ ابن‌خلدون، تاریخ ابن‌خلدون، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۴۵؛ ابن‌جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۱۵.
برای مثال نگاه فرمایید به روحانی صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۵۵؛ خزاز رازی، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۲۶۴؛ راوندی، قصص الانبیا، ۱۴۰۹ق، ص۱۳۶.
فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱۸، ص۴۳۵.
دیلمی، اعلام الدین، ۱۴۰۸ق، ص۴۲۹.
برای مثال سوره یوسف، آیه ۲۳-۳۲؛ تورات، سِفر پیدایش، باب ۳۹، آیه ها ۷-۲۰.
صادقی، «نگاهی تطبیقی به قصه یوسف و زلیخا در قرآن مجید و تورات»، ۱۰۱-۱۰۳.
سوره یوسف، آیه ۲۳-۲۵.
مکارم شیرازی، تعبیر مثال، ۱۳۷۴ش، ج۹، ص۳۷۴.
سوره یوسف، آیه ۲۵.
سوره یوسف، آیه ۲۵.
سوره یوسف، آیه ۲۵-۲۶.
سوره یوسف، آیه ۲۶-۲۷.
سوره یوسف، آیه ۲۸-۲۹.
طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۳۴۷.
قمی، تعبیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۴۳.
طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۳۴۷.
طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۳۵۴؛ بیضاوی، انوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۱۶۳.
سوره یوسف، آیه ۵۱.
قمی، تعبیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۵۷.
روضه خوان صدوق، عیون خبرها الرضا علیه‌السلام، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۴۵.
کاشانی، تعبیر و تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، ۱۳۳۶ش، ج۵، ص۲۸.
سود کاشانی، تعبیر و تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۵۲.
قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۹، ص۲۱۴.
معارف و دیگرافراد، «رسیدگی احادیث تفسیري فریقین در مسئلۀ وصلت حضرت یوسف با زلیخا»، ص۲۶.
پاکمهر، «زلیخا در تفکر شاعران و عارفان قرن پنجم تا هفتم»، ص۱۴۹.
پاکمهر، «زلیخا در تفکر شاعران و عارفان قرن پنجم تا هفتم»، ص۱۴۹.
خسروی، «تحقیق تطبیقی ماجرا یوسف و زلیخا در ادبیات اسلامی»، ص۷۱.
سعدی، غزلیات سعدی، ۱۳۴۲ش، ص۵، غزل ۵.
سعدی، بوستان، ۱۳۷۲ش، باب نهم در توبه و روش صواب، حکایت زلیخا با یوسف(ع)، ص۴۱۷.
منابع
ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن بن محمد، تاریخ ابن‌خلدون، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۸ق.
اسدی، علی، «زلیخا»، در دایرة المعارف قرآن مهربان، ج۱۴،‌ قم، بوستان کتاب، ۱۳۹۵ش.
بیضاوی، عبدالله بن قدمت، انوار التنزیل و اسرار التأویل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
پاکمهر، علی، «زلیخا در درنگ شاعران و عارفان قرن پنجم تا هفتم»، در فصلنامه تخصصی ادبیات فارسی (کالج آزاد مشهد)، شماره ۴۶، فصل پاییز ۱۳۹۴ش.
خزاز رازی، علی بن محمد، کفایة الاثر فی النص علی الائمة الاثنی‌عشر، قم، بیدار، ۱۴۰۱ق.
خسروی، زهرا، «رسیدگی تطبیقی قصه یوسف و زلیخا در ادبیات اسلامی»، در خبر نامه دانشنامه (واحد علم ها و پژوهش ها)، شماره ۲، ۱۳۸۸ش.
دیلمی، حسن بن محمد، اعلام الدین فی صفات المؤمنین، قم، مؤسسة آل‌البیت(ع) لاِحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
راوندی، قطب‌الدین سعید بن هبة‌الله، قصص الانبیا(ع)، مشهد، راس بازرسی‌های اسلامی، ۱۴۰۹ق.
سعدی، مصلح بن عبدالله، بوستان سعدی، با تصحیح محمدعلی فروغی، طهران، ققنوس، ۱۳۷۲ش.
سعدی، مصلح بن عبدالله، غزلیات سعدی، با تصحیح محمدعلی فروغی، طهران، اقبال، ۱۳۴۲ش.
روضه خوان صدوق، محمد بن علی، عیون خبر ها الرضا(ع)، پژوهش و تصحیح مهدی لاجوردی، طهران، تکثیر دنیا، چاپ اولیه، ۱۳۷۸ق.
روضه خوان صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، قم، داوری، ۱۳۸۵ش.
صادقی، سید محمود، «نگاهی تطبیقی به قصه یوسف و زلیخا در قرآن مجید و تورات»، در خبر نامه ادبیات تطبیقی، شماره ۴، فصل‌زمستان ۱۳۸۶ش.
طبرسی، فضل و ادب بن حسن، مجمع البیان فی تعبیر و تفسیر القرآن، طهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
فخر رازی، محمد بن قدمت، مفاتیح الغیب، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
نتیجه کاشانی، ملامحسن، تعبیر الصافی، رسیدگی حسین اعلمی، انتشارات الصدر، طهران، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، طهران، ناصرخسرو، ۱۳۶۴ش.
قمی، علی بن ابراهیم، تعبیروتفسیر القمی، متفحص، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب، دار الکتاب، قم، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
کاشانی، ملا فتح‌الله، تعبیروتفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، کتابفروشی محمد حسن علمی، طهران، ۱۳۳۶ش.
مکارم شیرازی، ناصر، تعبیر و تفسیر مثال، دار الکتب الاسلامیه، طهران، ۱۳۷۴ش.
معارف، مجید و سایرافراد، «پژوهش احادیث تفسیري فریقین در مسئلۀ وصلت حضرت یوسف با زلیخا»، در دو فصلنامه حدیث‌پژوهی، سال هفتم، شمارۀ سیزدهم، فصل بهار و فصل‌تابستان ۱۳۹۴.
مقاتل، ابن‌سلیمان، تعبیر و تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت، دار احیاء التراث، ۱۴۲۳ق.
مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، بی‌جا، مکتبة الثقافة الدینیه، بی‌تا.
لینک و پیوند به خارج
نقش تربیتی ماجرا حضرت یوسف(ع) و زلیخا در قرآن
تحقیق رویدادها مرتبط با یوسف و زلیخا در منابع

که روایت وی و حضرت یوسف(ع) در قرآن آمده میباشد.[۱] در قرآن اسم زلیخا نیامده و صرفا با تعبیروتفسیر «الَّتِی هُوَ فِی بَيْتِهَا» (زنی که یوسف در منزل آن زن بود)[۲] و «امْرَأَتُ الْعَزِیز» (همسر عزیز مصر)[۳] از وی خاطر می گردد.[۴] با این درحال حاضر در برخی منابع تفسیری،[۵] تاریخی[۶] و حدیثی[۷] اسم وی زلیخا معرفی گردیده‌است. فخر رازی مفسر اهل‌‎سنت اعتقاد دارد، برای این اسم، منبع معتبری نیست.[۸] در بعضا منابع نیز اسم همسر عزیز مصر، زَلْیَخه دانسته حسینیه نصرت مشهد شد‌ه‌است.[۹]

در قسمت‌هایی از قرآن و تورات، قصه یوسف و زلیخا نقل شده میباشد.[۱۰] به گفته بعضا دانشمندان، قرآن و تورات تفاوت‌هایی در گزارش این ماجرا دارا‌هستند.[۱۱] به نقل از قرآن، زلیخا خواست از یوسف کامجویی نماید؛ البته یوسف با «دیدن عامل پروردگارش» به سوی در گریخت.[۱۲] ناصر مکارم شیرازی از مفسران شیعه اعتقاد دارد حضرت یوسف با کمک غیبی از آن دور و اطراف گناه نجات یافت.[۱۳] زلیخا خویش را به یوسف رساند و پیراهنش را پاره کرد.[۱۴] جلوی در، یوسف و زلیخا با عزیز مصر روبه‌رو شدند.[۱۵] زلیخا و یوسف هرمورد، دیگری را به حیله مجرم کردند.[۱۶] در آن هنگام شخصی از قوم زلیخا شهیدشدن اعطا کرد که در صورتی بلوز یوسف از پشت پاره گردیده باشد، یوسف راست گفته میباشد.[۱۷] از‌این‌رو اتهام کارشکنی از یوسف آدرس حسینیه نصرت مشهد برداشته شد.[۱۸]

مطابق بعضی گزارش‌ها، شاهدی که به عایدی یوسف شهیدشدن بخشید، خواهرزادۀ سه‌ماهۀ زلیخا بود[۱۹] که به توان آفریدگار به صحبت درآمد.[۲۰] با این هم اکنون، در گزارش‌های دیگر، آن شاهد مردی حکیم معرفی گردیده است.[۲۱] به گفته بعضا مفسران، به درخواست زلیخا، یوسف به زندان انداخته شد؛[۲۲] البته بعداز مدتی زلیخا به گناه خویش و راستگویی یوسف اعتراف رزرو حسینیه نصرت مشهد کرد.[۲۳]

زلیخا زنی خوشگل، ثروتمند[۲۴] و بت‌پرست بود.[۲۵] وی از همسرش صاحب و مالک فرزند نمی شد.[۲۶] مطابق بعضا منابع، بعداز آن‌که زلیخا در زمانه پیری توبه کرد و یکتاپرست شد، با دعای یوسف(ع) جوان شد و به وصلت وی درآمد.[۲۷] اورده شده از تزویج آن‌ها، دو فرزند چشم به جهان گشود.[۲۸] البته برخی دانشمندان بر این باورند که‌این ماجرا‌ها به جهت‌های مختلفی مانند وجود انواع در مدرک و متنشان، قابل‌استناد وجود ندارد و محتوای آنان از تورات گرفته شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد گردیده است.[۲۹]

مبنی بر رسیدگی‌های اجرا‌گردیده، زلیخا بر تامل صوفی‌ها تأثیر بخش اعظمی داشته میباشد.[۳۰] بیان شده اهل‌تصوّف، وضعیت‌ها و کردار‌های زلیخا را بسیار ستوده‌ و با استناد به موقعیت‌ها و رفتارهای وی، به ذکر بینش‌های عرفانی خویش پرداخته‌اند.[۳۱] ماجرا علاقه زلیخا به حضرت یوسف(ع)، رفلکس فراوانی در ادبیات عالم، به عنوان مثال ادبیات فارسی، ترکی و اروپایی داشته میباشد.[۳۲] ابیات ذیل مثال‌ای از آن میباشد:

گرش مشاهده کنی و دست از ترنج بشناسی
جایز بود که سرزنش کنی زلیخا را[۳۳]
زلیخا چو گشت از میِ عشق و علاقه مست
به دامان یوسف درآویخت دست
چنان دیو شهوت رضا داده بود
که زیرا گرگ در یوسف افتاده بود.[۳۴]

پانویس
اسدی، «زلیخا»، ص۴۱۶.
سوره یوسف، آیه ۲۳.
سوره یوسف، آیه ۳۰.
اسدی، «زلیخا»، ص۴۱۴.
برای مثال نگاه نمائید به مقاتل، تعبیروتفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۳۲۷؛ قمی، تعبیروتفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۵۷؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۳۴۰.
برای مثال نگاه نمایید به مقدسی، البدء و التاریخ، مکتبة الثقافة الدینیة، ج۳، ص۶۸؛ ابن‌خلدون، تاریخ ابن‌خلدون، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۴۵؛ ابن‌جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۱۵.
برای مثال نگاه فرمایید به روحانی صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۵۵؛ خزاز رازی، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۲۶۴؛ راوندی، قصص الانبیا، ۱۴۰۹ق، ص۱۳۶.
فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱۸، ص۴۳۵.
دیلمی، اعلام الدین، ۱۴۰۸ق، ص۴۲۹.
برای مثال سوره یوسف، آیه ۲۳-۳۲؛ تورات، سِفر پیدایش، باب ۳۹، آیه ها ۷-۲۰.
صادقی، «نگاهی تطبیقی به قصه یوسف و زلیخا در قرآن مجید و تورات»، ۱۰۱-۱۰۳.
سوره یوسف، آیه ۲۳-۲۵.
مکارم شیرازی، تعبیر مثال، ۱۳۷۴ش، ج۹، ص۳۷۴.
سوره یوسف، آیه ۲۵.
سوره یوسف، آیه ۲۵.
سوره یوسف، آیه ۲۵-۲۶.
سوره یوسف، آیه ۲۶-۲۷.
سوره یوسف، آیه ۲۸-۲۹.
طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۳۴۷.
قمی، تعبیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۴۳.
طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۳۴۷.
طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۳۵۴؛ بیضاوی، انوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۱۶۳.
سوره یوسف، آیه ۵۱.
قمی، تعبیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۵۷.
روضه خوان صدوق، عیون خبرها الرضا علیه‌السلام، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۴۵.
کاشانی، تعبیر و تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، ۱۳۳۶ش، ج۵، ص۲۸.
سود کاشانی، تعبیر و تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۵۲.
قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۹، ص۲۱۴.
معارف و دیگرافراد، «رسیدگی احادیث تفسیري فریقین در مسئلۀ وصلت حضرت یوسف با زلیخا»، ص۲۶.
پاکمهر، «زلیخا در تفکر شاعران و عارفان قرن پنجم تا هفتم»، ص۱۴۹.
پاکمهر، «زلیخا در تفکر شاعران و عارفان قرن پنجم تا هفتم»، ص۱۴۹.
خسروی، «تحقیق تطبیقی ماجرا یوسف و زلیخا در ادبیات اسلامی»، ص۷۱.
سعدی، غزلیات سعدی، ۱۳۴۲ش، ص۵، غزل ۵.
سعدی، بوستان، ۱۳۷۲ش، باب نهم در توبه و روش صواب، حکایت زلیخا با یوسف(ع)، ص۴۱۷.
منابع
ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن بن محمد، تاریخ ابن‌خلدون، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۸ق.
اسدی، علی، «زلیخا»، در دایرة المعارف قرآن مهربان، ج۱۴،‌ قم، بوستان کتاب، ۱۳۹۵ش.
بیضاوی، عبدالله بن قدمت، انوار التنزیل و اسرار التأویل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
پاکمهر، علی، «زلیخا در درنگ شاعران و عارفان قرن پنجم تا هفتم»، در فصلنامه تخصصی ادبیات فارسی (کالج آزاد مشهد)، شماره ۴۶، فصل پاییز ۱۳۹۴ش.
خزاز رازی، علی بن محمد، کفایة الاثر فی النص علی الائمة الاثنی‌عشر، قم، بیدار، ۱۴۰۱ق.
خسروی، زهرا، «رسیدگی تطبیقی قصه یوسف و زلیخا در ادبیات اسلامی»، در خبر نامه دانشنامه (واحد علم ها و پژوهش ها)، شماره ۲، ۱۳۸۸ش.
دیلمی، حسن بن محمد، اعلام الدین فی صفات المؤمنین، قم، مؤسسة آل‌البیت(ع) لاِحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
راوندی، قطب‌الدین سعید بن هبة‌الله، قصص الانبیا(ع)، مشهد، راس بازرسی‌های اسلامی، ۱۴۰۹ق.
سعدی، مصلح بن عبدالله، بوستان سعدی، با تصحیح محمدعلی فروغی، طهران، ققنوس، ۱۳۷۲ش.
سعدی، مصلح بن عبدالله، غزلیات سعدی، با تصحیح محمدعلی فروغی، طهران، اقبال، ۱۳۴۲ش.
روضه خوان صدوق، محمد بن علی، عیون خبر ها الرضا(ع)، پژوهش و تصحیح مهدی لاجوردی، طهران، تکثیر دنیا، چاپ اولیه، ۱۳۷۸ق.
روضه خوان صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، قم، داوری، ۱۳۸۵ش.
صادقی، سید محمود، «نگاهی تطبیقی به قصه یوسف و زلیخا در قرآن مجید و تورات»، در خبر نامه ادبیات تطبیقی، شماره ۴، فصل‌زمستان ۱۳۸۶ش.
طبرسی، فضل و ادب بن حسن، مجمع البیان فی تعبیر و تفسیر القرآن، طهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
فخر رازی، محمد بن قدمت، مفاتیح الغیب، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
نتیجه کاشانی، ملامحسن، تعبیر الصافی، رسیدگی حسین اعلمی، انتشارات الصدر، طهران، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، طهران، ناصرخسرو، ۱۳۶۴ش.
قمی، علی بن ابراهیم، تعبیروتفسیر القمی، متفحص، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب، دار الکتاب، قم، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
کاشانی، ملا فتح‌الله، تعبیروتفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، کتابفروشی محمد حسن علمی، طهران، ۱۳۳۶ش.
مکارم شیرازی، ناصر، تعبیر و تفسیر مثال، دار الکتب الاسلامیه، طهران، ۱۳۷۴ش.
معارف، مجید و سایرافراد، «پژوهش احادیث تفسیري فریقین در مسئلۀ وصلت حضرت یوسف با زلیخا»، در دو فصلنامه حدیث‌پژوهی، سال هفتم، شمارۀ سیزدهم، فصل بهار و فصل‌تابستان ۱۳۹۴.
مقاتل، ابن‌سلیمان، تعبیر و تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت، دار احیاء التراث، ۱۴۲۳ق.
مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، بی‌جا، مکتبة الثقافة الدینیه، بی‌تا.
لینک و پیوند به خارج
نقش تربیتی ماجرا حضرت یوسف(ع) و زلیخا در قرآن
تحقیق رویدادها مرتبط با یوسف و زلیخا در منابع