تواتر و درستی حدیث
میرحامد حسین، حدیث مدینة العلم را پی درپی دانسته و تواتر آن را از سایرافراد نیز نقل نموده است.[۱۲] این حدیث در کتاب نفحات الازهار از ۱۰ صحابی نقل گردیدهاست: امیرالمومنین(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، عبدالله بن عباس، جابربن عبدالله انصاری، عبدالله بن مسعود، حذیفهبن یمان، عبدالله بن قدمت، انس بن صاحب و مالک و عمرو حسینیه نصرت مشهد بن عاص.
[۱۳] سیوطی در کتاب «اللئالی المصنوعة فی الأحادیث الموضوعة» بابیان مدرکهای مختلفی از این داستان گزارش نموده است کهاین داستان نزد بزرگان اهل سنت به عنوان مثال محمد بن جریر طبری، حکم دهنده نیشابوری، خطیب بغدادی و قاسم بن عبدالرحمن انباری، در شمار روایات حسن و درست آدرس حسینیه نصرت مشهد میباشد.
[۱۴] وی همینطور با اذعان به حَسَن بودن مدرک ماجرا، ادعای دارقطنی بر پایه ی مردود بودن همگی سندها این داستان را رد نموده است.[۱۵] قاضی حسکانی در کتاب شواهد التنزیل، قصه مدینه العلم را به یکسری شیوه از ابن عباس نقل رزرو حسینیه نصرت مشهد می نماید.
آنگاه میگوید این ماجرا به یکسری نحوه هم از خویش امیرالمومنین(ع) نقل گردیده است. همینطور ابن مسعود، ابن قدمت، عقبة بن عامر، ابوذر غِفاری، انس بن صاحب و مالک، سلمان و غیر آن ها نیز حافظه مینماید که قصه را نقل کردهاند.[۱۶] همینطور ابن حجر عسقلانی اعتقاد دارد کهاین حدیث سندهای زیادی داراست و به همین جهت درست وجود ندارد آن را ضعیف شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بدانیم.
[۱۷] کتاب الغدیر اسم بیست و یک بدن از محدثان سنی را کهاین حدیث را حسن یا این که درست میدانند، تصویب نموده است.[۱۸] وی همینطور ۱۱ استدلال برای صدق حدیث بیان می نماید.[۱۹] میرحامد حسین در کتاب عبقات الانوار، ۲۴۵ وجه در صدق این حدیث[۲۰] و ۲۲ حدیث نیز در تأیید آن بیان نموده است.[۲۱]
راویان حدیث
قطعه خوشنویسی حدیث انا مدینة العلم، به خط غلامحسین امیرخانی
صحابه و تابعین
امام علی(ع)
امام حسن(ع)
امام حسین(ع)
عبدالله بن عباس
جابر بن عبدالله انصاری
عبدالله بن مسعود
عبدالله بن قدمت
حذیفة بن یمان
انس بن صاحب
عمرو بن عاص
امام سجاد(ع)
امام باقر(ع)
اصبغ بن نباته
جریر ضبّی
سعید بن جبیر
عبداللَّه بن عثمان بن خثیم و عبدالرحمن بن عثمان[۲۲]
دیگرافراد
حافظ یحیی بن مشخص بغدادی[۲۳]
شیبانی[۲۴]
ترمذی[۲۵]
طبری[۲۶]
قاضی نیشابوری[۲۷]
بغدادی[۲۸]
ابن عبدالبر[۲۹]
ابن مغازلی[۳۰]
سمعانی[۳۱]
ابن اثیر[۳۲]
ذهبی[۳۳]
ابن صباغ مالکی[۳۴]
سیوطی[۳۵]
آلوسی[۳۶]
ابن کثیر [۳۷]
مضمون حدیث فرستاده(ص) در ادبیات و اشعار فارسی و عربی و شاعران شیعی و سنی منعکس گردیده است.
ناصر خسرو قبادیانی
در بود مر مدینهٔ دانش نبی را
چون جز وی عدم وجود سزای امانتش
گر دانش بایدت به درِ شهرِ دانش شو
تا بر دلت بتابد نور و روشنایی سعادتش[۳۸]
ونیز:
زیرا همی دانی که شهر دانش را حیدر صحیح
بهتر عدم وجود جز که حیدر میر و مهتر داشتن
عطار نیشابوری
چو اصل اهل بیت زمینخورد حیدر
بلی بایست شهر دانش را در
چو شهر دانش آیین پیغمبر آمد
گر بابیست آن را حیدر آمد[۳۹]
کتابشناسی
بعضا از کتابها که دربارهی این داستان تألیف گردیدهاند به تفصیل تحت میباشد:
کنتوری، میرحامد حسین، خلاصه عبقات الانوار؛ حدیث أنا مدینة العلم، مصحح علی حسینی میلانی، معنی کننده: محمدباقر دوست داستنی القلوب، طهران، تکثیر موسسه نبا، ۱۳۷۸ش.
حسینی میلانی، سید علی، أنا مدینة العلم و علی بابها، قم، انتشار الحقائق، ۱۴۳۴ق.
صائغ، بدرالدین، أنا مدینة العلم و علی بابها، قم، مطبعه العرفان، ۱۳۷۲ق.
الشوکانی، محمدعلی، پاسخ علی مفهوم حدیث انا مدینة العلم و علی بابها، صنعاء، دار الهجرة، ۱۴۱۱ق.
المغربی، احمد بن محمد بن الصدیق، فتح الملک العلی بصحة حدیث باب مدینة العلم، علی، پیشگفتار و حاشیه ها محمدهادی امینی، نجف، المکتبة الحیدریة، چاپ دوم، ۱۳۸۸ق.
پانویس
حکم کننده نیشابوری، المستدرک على الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۳۸، ح ۴۶۳۹؛ ابن شهر آشوب، المناقب، انتشار علامه، ص۸۰، ح۱۲۰؛ اخطب خوارزم، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۸۳، ح ۶۹.
حکم کننده نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۲۶.
ابناثیر، جامع الاصول فی روایات الرسول، ۱۴۲۰ق، ج۹،ص۴۷۳.
ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۱۱۰۲.
ترمذی، الجامع الصحیح، ۱۴۰۸ق، ج۵، ص۶۳۷.
طبری، تهذیب الاثار، ۱۴۰۳ق، ص۱۰۵،
تواتر و درستی حدیث
میرحامد حسین، حدیث مدینة العلم را پی درپی دانسته و تواتر آن را از سایرافراد نیز نقل نموده است.[۱۲] این حدیث در کتاب نفحات الازهار از ۱۰ صحابی نقل گردیدهاست: امیرالمومنین(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، عبدالله بن عباس، جابربن عبدالله انصاری، عبدالله بن مسعود، حذیفهبن یمان، عبدالله بن قدمت، انس بن صاحب و مالک و عمرو حسینیه نصرت مشهد بن عاص.
[۱۳] سیوطی در کتاب «اللئالی المصنوعة فی الأحادیث الموضوعة» بابیان مدرکهای مختلفی از این داستان گزارش نموده است کهاین داستان نزد بزرگان اهل سنت به عنوان مثال محمد بن جریر طبری، حکم دهنده نیشابوری، خطیب بغدادی و قاسم بن عبدالرحمن انباری، در شمار روایات حسن و درست آدرس حسینیه نصرت مشهد میباشد.
[۱۴] وی همینطور با اذعان به حَسَن بودن مدرک ماجرا، ادعای دارقطنی بر پایه ی مردود بودن همگی سندها این داستان را رد نموده است.[۱۵] قاضی حسکانی در کتاب شواهد التنزیل، قصه مدینه العلم را به یکسری شیوه از ابن عباس نقل رزرو حسینیه نصرت مشهد می نماید.
آنگاه میگوید این ماجرا به یکسری نحوه هم از خویش امیرالمومنین(ع) نقل گردیده است. همینطور ابن مسعود، ابن قدمت، عقبة بن عامر، ابوذر غِفاری، انس بن صاحب و مالک، سلمان و غیر آن ها نیز حافظه مینماید که قصه را نقل کردهاند.[۱۶] همینطور ابن حجر عسقلانی اعتقاد دارد کهاین حدیث سندهای زیادی داراست و به همین جهت درست وجود ندارد آن را ضعیف شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بدانیم.
[۱۷] کتاب الغدیر اسم بیست و یک بدن از محدثان سنی را کهاین حدیث را حسن یا این که درست میدانند، تصویب نموده است.[۱۸] وی همینطور ۱۱ استدلال برای صدق حدیث بیان می نماید.[۱۹] میرحامد حسین در کتاب عبقات الانوار، ۲۴۵ وجه در صدق این حدیث[۲۰] و ۲۲ حدیث نیز در تأیید آن بیان نموده است.[۲۱]
راویان حدیث
قطعه خوشنویسی حدیث انا مدینة العلم، به خط غلامحسین امیرخانی
صحابه و تابعین
امام علی(ع)
امام حسن(ع)
امام حسین(ع)
عبدالله بن عباس
جابر بن عبدالله انصاری
عبدالله بن مسعود
عبدالله بن قدمت
حذیفة بن یمان
انس بن صاحب
عمرو بن عاص
امام سجاد(ع)
امام باقر(ع)
اصبغ بن نباته
جریر ضبّی
سعید بن جبیر
عبداللَّه بن عثمان بن خثیم و عبدالرحمن بن عثمان[۲۲]
دیگرافراد
حافظ یحیی بن مشخص بغدادی[۲۳]
شیبانی[۲۴]
ترمذی[۲۵]
طبری[۲۶]
قاضی نیشابوری[۲۷]
بغدادی[۲۸]
ابن عبدالبر[۲۹]
ابن مغازلی[۳۰]
سمعانی[۳۱]
ابن اثیر[۳۲]
ذهبی[۳۳]
ابن صباغ مالکی[۳۴]
سیوطی[۳۵]
آلوسی[۳۶]
ابن کثیر [۳۷]
مضمون حدیث فرستاده(ص) در ادبیات و اشعار فارسی و عربی و شاعران شیعی و سنی منعکس گردیده است.
ناصر خسرو قبادیانی
در بود مر مدینهٔ دانش نبی را
چون جز وی عدم وجود سزای امانتش
گر دانش بایدت به درِ شهرِ دانش شو
تا بر دلت بتابد نور و روشنایی سعادتش[۳۸]
ونیز:
زیرا همی دانی که شهر دانش را حیدر صحیح
بهتر عدم وجود جز که حیدر میر و مهتر داشتن
عطار نیشابوری
چو اصل اهل بیت زمینخورد حیدر
بلی بایست شهر دانش را در
چو شهر دانش آیین پیغمبر آمد
گر بابیست آن را حیدر آمد[۳۹]
کتابشناسی
بعضا از کتابها که دربارهی این داستان تألیف گردیدهاند به تفصیل تحت میباشد:
کنتوری، میرحامد حسین، خلاصه عبقات الانوار؛ حدیث أنا مدینة العلم، مصحح علی حسینی میلانی، معنی کننده: محمدباقر دوست داستنی القلوب، طهران، تکثیر موسسه نبا، ۱۳۷۸ش.
حسینی میلانی، سید علی، أنا مدینة العلم و علی بابها، قم، انتشار الحقائق، ۱۴۳۴ق.
صائغ، بدرالدین، أنا مدینة العلم و علی بابها، قم، مطبعه العرفان، ۱۳۷۲ق.
الشوکانی، محمدعلی، پاسخ علی مفهوم حدیث انا مدینة العلم و علی بابها، صنعاء، دار الهجرة، ۱۴۱۱ق.
المغربی، احمد بن محمد بن الصدیق، فتح الملک العلی بصحة حدیث باب مدینة العلم، علی، پیشگفتار و حاشیه ها محمدهادی امینی، نجف، المکتبة الحیدریة، چاپ دوم، ۱۳۸۸ق.
پانویس
حکم کننده نیشابوری، المستدرک على الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۳۸، ح ۴۶۳۹؛ ابن شهر آشوب، المناقب، انتشار علامه، ص۸۰، ح۱۲۰؛ اخطب خوارزم، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۸۳، ح ۶۹.
حکم کننده نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۲۶.
ابناثیر، جامع الاصول فی روایات الرسول، ۱۴۲۰ق، ج۹،ص۴۷۳.
ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۱۱۰۲.
ترمذی، الجامع الصحیح، ۱۴۰۸ق، ج۵، ص۶۳۷.
طبری، تهذیب الاثار، ۱۴۰۳ق، ص۱۰۵،
آدرس حسینیه نصرت مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از حضور در مراسم