ورود امام حسین به مکه
امام حسین(ع) بیشتراز چهار ماه از (سوم شعبان تا هشتم ذیالحجه) در مکه ماند. ساکنان مکه نزد وی در رفتوآمد بودند. گفتهاند کهاین موضوع بر عبدالله بن زبیر طاقت فرسا گران آمد؛ به دلیل آن که آرزو داشت عموم مکه با او بیعت نمایند و میدانست که تا امام حسین(ع) در مکه میباشد، کسی با وی بیعت حسینیه نصرت مشهد نمینماید.[۳۲]
طومارهای دعوت کوفیان به امام حسین
نوشته ی علمیٔ مهم: طومارهای کوفیان به امام حسین(ع)
وقتی که امام حسین در مکه بود شیعهها عراق از بیعت نکردن امام حسین(ع) با یزید بن معاویه با خبر شدند. از این رو در خانه سلیمان بن صُرَد خُزاعی گرد آمدند و طومارای به امام نوشتند و از وی دعوت کردند که به کوفه برود.[۳۳] دو روز بعد از ارسال این طومار، کوفیان ۱۵۰ طومار دیگر (هر طومار امضای یک تا چهار نفر را داشت) به سوی حسین(ع) آدرس حسینیه نصرت مشهد فرستادند.[۳۴]
حسین(ع) از جواب دادن به طومارها دوری می کرد تا اینکه وسعت طومارها بسیار زیاد شد، بعد در طومارای به کوفیان اینگونه نوشت:
...اینجانب، برادرم، عموزادهام و شخص آیتم پشت گرمی از اهلبیتم را میفرستم. به وی گفتهام تا از اکنون و عمل و نظریه شما منرا مطلع سازد. در صورتی وی به اینجانب نوشت که آرای شما به عبارتی میباشد که در طومارهایتان آمده، نزد شما خواهم آمد... امام، صرفا کسی میباشد که به کتاب معبود شغل نماید، عدل و داد را انجام کند، به آئین حق اعتقاد و باور داشته باشد و خویش را وقف پروردگار رزرو حسینیه نصرت مشهد نماید.[۳۵]
طومار سلیمان بن صُرَد به امام حسین(ع)
...قدردانی خدای را که معاند جبّار تورا باخت؛ هر کس بر این امّت شورید؛ اموال آن را غصب کرد و سوای رضایت بر آن حکم دهنده شد؛ بعد از آن، شایسته ترینها را کشت و بدترینها را برجای گذاشت و متاع آفریدگار را بین ثروتمندان بگرداند؛ به دور باد به عبارتیسیرتکامل که ثمود؛ البته فعلا امامی نداریم، بیا، شاید خدا همگی مارا ذیل سایه رهبری تو بر رویکرد حق، وحدت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بخشد...
طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۹۶۷م، ج۵، ص۳۵۱.
اعزام مسلم بن عقیل به کوفه
امام حسین(ع) طومارای به مسلم بن عقیل، پسرعمویش اعطا کرد تا عازم عراق خواهد شد و وضع و اوضاع آنجا را تحقیق کند و به وی گزارش دهد.[۳۶] مسلم بعد از وصال به کوفه در منزل مختار بن ابیعبید ثقفی،[۳۷] یا این که منزل مسلم بن عوسجه سکنی گزید.[۳۸] شیعه ها به محل اقامت مسلم رفتوآمد میکردند و وی طومار امام را برای آن ها میخواند.[۳۹] مسلم برای امام حسین(ع) بیعت میگرفت.[۴۰]در کوفه ۱۲۰۰۰[۴۱] یا این که ۱۸۰۰۰[۴۲] و به نقلی بیشتراز ۳۰۰۰۰ نفر[۴۳] با امام حسین(ع) بیعت کردند و برای ملازمت امام اعلام شایستگی کردند. مسلم طومارای به امام نوشت و پرشماری بیعتکنندگان را تأیید کرد و امام را به کوفه فراخواند.[۴۴]
یزید، زمانی که خبر بیعت عموم با مسلم و تعامل نعمان بن بشیر حکم کننده وقت کوفه با آنها را شنید، عبیدالله بن زیاد را که آن هنگام قاضی بصره بود به حکومت کوفه منصوب کرد.[۴۵] ابنزیاد بعداز ورود به کوفه به جستجوی بیعتکنندگان پرداخت و سران قبایل را ترساندن کرد.[۴۶] گزارشهای تاریخی، از خوف عموم بر تاثیر تبلیغات عبیدالله و دور از هم شدن سریع آنها از گوشه و کنار مسلم حکایت داراهستند، تا جایی که شبهنگام مسلم صرفا ماند و جایی برای خواب نداشت[۴۷] و در غایت بعداز زد خورد، با حمایتطومار محمد بن اشعث تسلیم[۴۸] و به قصر برده شد؛ اما ابنزیاد، تامین پسر اشعث را بیجا خواند و امر کرد راز مسلم را از تن مستقل نمایند.[۴۹]
بنابر بعضا گزارشهای تاریخی، مسلم که نگران امام حسین(ع) بود، به قدمت بن سعد که از بستگان قریش بود وصیت کرد که کسی را نزد امام بفرستد و آن حضرت را از وارد شدن به کوفه ممانعت نماید.[۵۰] قدمت بن سعد پیکی را ارسال کرد و در منزلگاه آشغال پیام مسلم را به امام رساند.[۵۱]
جنبش امام حسین به سوی کوفه
پرونده:مسیر تکان امام حسین از مکه به کربلا.jpgکربلا
نینوا
کوفه
قصر بنی مقاتل
نجف
عین الرهمیه
عذیب الهجانات
بیضه
ذوحسم
مغیثه
واقصه
شراف
قرعاء
بطن العقبة
قاع
آشغال
شقوق
بطان
ثعلبیه
زرود
خزیمیه
اجفر
فید
توز
سمیراء
حاجر
معدن النَقرَه
مغیثه الماوان
ماء السلیله
عمق
معدن بنی سلیم
افیعیه
مسلخ
غمره
ذات عرق
صفاح
تنعیم
بستان بنی عامر
مکهمدینه
حائل
ریاض
عراق
دجلهفراتبصره
بغداد
دریای
سرخ
جده
دمشق
امام حسین(ع) در روز هشتم ذیالحجه[۵۲] (روزی که مسلم در کوفه قیام کرد) به یاروهمدم ۸۲ نفر[۵۳] (که ۶۰ نفر آن ها از شیعه ها کوفه بودند)[۵۴] مکه را به سوی کوفه شکاف کرد.
به نقل از روحانی اثر گذار امام حسین(ع) برای بیرون شدن از مکه، حج خویش را نیمه تمام گذاشت و نیت خویش را از حج به عمره مفرده برگرداند و از احرام بیرون شد؛[۵۵] البته بعضی با توکل بر شواهد تاریخی و روایی گفتهاند امام حسین از آغاز نیت عمره مفرده کرده بود و بعد از اجرا اجرا آن، از مکه بیرون شد.[۵۶]
در یک ماه پایان اقامت امام حسین(ع) در مکه که احتمال مسافرت آن حضرت به کوفه می رفت، بعضی به عنوان مثال عبدالله بن عباس نزد حضرت آمدند تا اورا از مهاجرت به کوفه پشیمان نمایند؛ اما غالب نشدند.[۵۷]
بعداز خروج امام حسین(ع) و یارانش از مکه، یحیی بن سعید فرمانده پاسبانان عمرو بن سعید بن عاص -فرمان دار مکه - با گروهی از یارانش، راه و روش را بر حسین(ع) بستند؛ اما حضرت اعتنایی نکرد و به راهش خاطر نشان کرد.[۵۸]
مسیر مکه به کوفه
منزلگاههای کاروان امام حسین(ع) از مکه به سمت کوفه براین اساس میباشد:
بستان بنیعامر
تنعیم (تصرف کاروانی که بحیر بن ریسان حمیری کارگزار یزید در یمن از صفایا –غنایم برگزیده- به شام میارسال کرد)
صفاح (ملاقات امام با فرزدق)
ذات عِرق (ملاقات حسین(ع) با آدم بن موفق و عون بن عبدالله بن جعفر)
وادی عقیق
غمره
ام خرمان
سلح
افیعیه
معدن فزان
عمق
سلیلیه
مغیثه ماوان
نقره
حاجر (صادر کردن قیس بن مسهر به کوفه)
سمیراء
توز
اجفر (ملاقات با عبدالله بن فرمان بردار عدوی و نصحیت وی به حسین(ع) برای رجوع و برگشت)
خزیمیه
زرود (پیوستن زهیر بن قین به کاروان حسین(ع) و دیدار با فرزندان مسلم و اگاهی از شهید شدن مسلم و هانی)
ثعلبیه
بطان
شقوق
آشغال (استحضار امام حسین از شهید شدن قیس و پیوستن گروهی به کاروان حضرت به عنوان مثال نافع بن هلال)
بطن عقبه (ملاقات حسین(ع) با عمرو بن لوزان و موعظه وی به حسین(ع) برای برگشت)
عمیه
واقصه
شراف
برکه ابومسک
جبل ذیحسم (عکس العمل حسین(ع) با سپاه حر بن یزید ریاحی)
بیضه (خطبه پر اسم و رسم حسین(ع) برای یاران خویش و حر)
مسیجد
خزینه
مغیثه
ام قرنها
عذیبالهجانات (مسیر کوفه از عذیب به قادسیه و حیره بود، البته حسین(ع) خط مش را عوض کرده و در کربلا فرود آمد)
قصر بنیمقاتل (ملاقات حسین(ع) با عبیدالله بن حر جعفی و رد کردن دعوت حسین(ع) برای امداد)
قطقطانه
کربلا - وادی طف- (روز دوم محرم سال ۶۱ق ورود امام به کربلا).[۵۹]
امام در مسیر برای جذب اشخاص یا این که پرنورکردن ذهنها کوشش می کرد؛ مثلا در ذات عرق، آدم بن برنده اسدی به امام رسید و اوضاع و احوال کوفه را آشفته تعریف کرد. حضرت حرف اورا تأیید کرد. آن فرد از امام حسین(ع) درباره آیه «یوْمَ نَدْعُو کُلَّ أُنَاس بِإِمَامِهِم»[۶۰] پرسید. حضرت فرمود: «امامان دو مجموعهاند: گروهای که عموم را به هدایت میخوانند و گروهی که به ضلالت دعوت مینمایند. هر که امام هدایت را تقلید نماید به پردیس میرود و هر که امام ضلالت را تاسی نماید، وارد دوزخ وجهنم میشود.[۶۱] آدم بن چیره با امام یار نشد؛ نقل شده وی ابعاد رمز قبر امام حسین(ع) ناله می کرد و از کمکنکردن حضرت، اظهار پشیمانی مینمود.[۶۲]
در ناحیه ثعلبیه نیز شخصی به اسم ابوهرّه ازدی به امام رسید و انگیزه مهاجرت را جویا شد. حضرت فرمود:
امویان مالم را گرفتند، شکیبایی کردم. دشنامم دادند، تحمّل نمودم. خواستند خونم را بریزند، گریختم.ای ابوهره! بدان که اینجانب به دست فرقهای باغی (سرکش) کشته خواهم شد و آفریدگار خرقه مذلّت را کاملا به بدن آن ها خواهد پوشاند و شمشیری بُرنده بر آنها حکم کننده خواهد کرد؛ هر که آنها را ذلیل سازد.[۶۳]
ورود امام حسین به مکه
امام حسین(ع) بیشتراز چهار ماه از (سوم شعبان تا هشتم ذیالحجه) در مکه ماند. ساکنان مکه نزد وی در رفتوآمد بودند. گفتهاند کهاین موضوع بر عبدالله بن زبیر طاقت فرسا گران آمد؛ به دلیل آن که آرزو داشت عموم مکه با او بیعت نمایند و میدانست که تا امام حسین(ع) در مکه میباشد، کسی با وی بیعت حسینیه نصرت مشهد نمینماید.[۳۲]
طومارهای دعوت کوفیان به امام حسین
نوشته ی علمیٔ مهم: طومارهای کوفیان به امام حسین(ع)
وقتی که امام حسین در مکه بود شیعهها عراق از بیعت نکردن امام حسین(ع) با یزید بن معاویه با خبر شدند. از این رو در خانه سلیمان بن صُرَد خُزاعی گرد آمدند و طومارای به امام نوشتند و از وی دعوت کردند که به کوفه برود.[۳۳] دو روز بعد از ارسال این طومار، کوفیان ۱۵۰ طومار دیگر (هر طومار امضای یک تا چهار نفر را داشت) به سوی حسین(ع) آدرس حسینیه نصرت مشهد فرستادند.[۳۴]
حسین(ع) از جواب دادن به طومارها دوری می کرد تا اینکه وسعت طومارها بسیار زیاد شد، بعد در طومارای به کوفیان اینگونه نوشت:
...اینجانب، برادرم، عموزادهام و شخص آیتم پشت گرمی از اهلبیتم را میفرستم. به وی گفتهام تا از اکنون و عمل و نظریه شما منرا مطلع سازد. در صورتی وی به اینجانب نوشت که آرای شما به عبارتی میباشد که در طومارهایتان آمده، نزد شما خواهم آمد... امام، صرفا کسی میباشد که به کتاب معبود شغل نماید، عدل و داد را انجام کند، به آئین حق اعتقاد و باور داشته باشد و خویش را وقف پروردگار رزرو حسینیه نصرت مشهد نماید.[۳۵]
طومار سلیمان بن صُرَد به امام حسین(ع)
...قدردانی خدای را که معاند جبّار تورا باخت؛ هر کس بر این امّت شورید؛ اموال آن را غصب کرد و سوای رضایت بر آن حکم دهنده شد؛ بعد از آن، شایسته ترینها را کشت و بدترینها را برجای گذاشت و متاع آفریدگار را بین ثروتمندان بگرداند؛ به دور باد به عبارتیسیرتکامل که ثمود؛ البته فعلا امامی نداریم، بیا، شاید خدا همگی مارا ذیل سایه رهبری تو بر رویکرد حق، وحدت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بخشد...
طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۹۶۷م، ج۵، ص۳۵۱.
اعزام مسلم بن عقیل به کوفه
امام حسین(ع) طومارای به مسلم بن عقیل، پسرعمویش اعطا کرد تا عازم عراق خواهد شد و وضع و اوضاع آنجا را تحقیق کند و به وی گزارش دهد.[۳۶] مسلم بعد از وصال به کوفه در منزل مختار بن ابیعبید ثقفی،[۳۷] یا این که منزل مسلم بن عوسجه سکنی گزید.[۳۸] شیعه ها به محل اقامت مسلم رفتوآمد میکردند و وی طومار امام را برای آن ها میخواند.[۳۹] مسلم برای امام حسین(ع) بیعت میگرفت.[۴۰]در کوفه ۱۲۰۰۰[۴۱] یا این که ۱۸۰۰۰[۴۲] و به نقلی بیشتراز ۳۰۰۰۰ نفر[۴۳] با امام حسین(ع) بیعت کردند و برای ملازمت امام اعلام شایستگی کردند. مسلم طومارای به امام نوشت و پرشماری بیعتکنندگان را تأیید کرد و امام را به کوفه فراخواند.[۴۴]
یزید، زمانی که خبر بیعت عموم با مسلم و تعامل نعمان بن بشیر حکم کننده وقت کوفه با آنها را شنید، عبیدالله بن زیاد را که آن هنگام قاضی بصره بود به حکومت کوفه منصوب کرد.[۴۵] ابنزیاد بعداز ورود به کوفه به جستجوی بیعتکنندگان پرداخت و سران قبایل را ترساندن کرد.[۴۶] گزارشهای تاریخی، از خوف عموم بر تاثیر تبلیغات عبیدالله و دور از هم شدن سریع آنها از گوشه و کنار مسلم حکایت داراهستند، تا جایی که شبهنگام مسلم صرفا ماند و جایی برای خواب نداشت[۴۷] و در غایت بعداز زد خورد، با حمایتطومار محمد بن اشعث تسلیم[۴۸] و به قصر برده شد؛ اما ابنزیاد، تامین پسر اشعث را بیجا خواند و امر کرد راز مسلم را از تن مستقل نمایند.[۴۹]
بنابر بعضا گزارشهای تاریخی، مسلم که نگران امام حسین(ع) بود، به قدمت بن سعد که از بستگان قریش بود وصیت کرد که کسی را نزد امام بفرستد و آن حضرت را از وارد شدن به کوفه ممانعت نماید.[۵۰] قدمت بن سعد پیکی را ارسال کرد و در منزلگاه آشغال پیام مسلم را به امام رساند.[۵۱]
جنبش امام حسین به سوی کوفه
پرونده:مسیر تکان امام حسین از مکه به کربلا.jpgکربلا
نینوا
کوفه
قصر بنی مقاتل
نجف
عین الرهمیه
عذیب الهجانات
بیضه
ذوحسم
مغیثه
واقصه
شراف
قرعاء
بطن العقبة
قاع
آشغال
شقوق
بطان
ثعلبیه
زرود
خزیمیه
اجفر
فید
توز
سمیراء
حاجر
معدن النَقرَه
مغیثه الماوان
ماء السلیله
عمق
معدن بنی سلیم
افیعیه
مسلخ
غمره
ذات عرق
صفاح
تنعیم
بستان بنی عامر
مکهمدینه
حائل
ریاض
عراق
دجلهفراتبصره
بغداد
دریای
سرخ
جده
دمشق
امام حسین(ع) در روز هشتم ذیالحجه[۵۲] (روزی که مسلم در کوفه قیام کرد) به یاروهمدم ۸۲ نفر[۵۳] (که ۶۰ نفر آن ها از شیعه ها کوفه بودند)[۵۴] مکه را به سوی کوفه شکاف کرد.
به نقل از روحانی اثر گذار امام حسین(ع) برای بیرون شدن از مکه، حج خویش را نیمه تمام گذاشت و نیت خویش را از حج به عمره مفرده برگرداند و از احرام بیرون شد؛[۵۵] البته بعضی با توکل بر شواهد تاریخی و روایی گفتهاند امام حسین از آغاز نیت عمره مفرده کرده بود و بعد از اجرا اجرا آن، از مکه بیرون شد.[۵۶]
در یک ماه پایان اقامت امام حسین(ع) در مکه که احتمال مسافرت آن حضرت به کوفه می رفت، بعضی به عنوان مثال عبدالله بن عباس نزد حضرت آمدند تا اورا از مهاجرت به کوفه پشیمان نمایند؛ اما غالب نشدند.[۵۷]
بعداز خروج امام حسین(ع) و یارانش از مکه، یحیی بن سعید فرمانده پاسبانان عمرو بن سعید بن عاص -فرمان دار مکه - با گروهی از یارانش، راه و روش را بر حسین(ع) بستند؛ اما حضرت اعتنایی نکرد و به راهش خاطر نشان کرد.[۵۸]
مسیر مکه به کوفه
منزلگاههای کاروان امام حسین(ع) از مکه به سمت کوفه براین اساس میباشد:
بستان بنیعامر
تنعیم (تصرف کاروانی که بحیر بن ریسان حمیری کارگزار یزید در یمن از صفایا –غنایم برگزیده- به شام میارسال کرد)
صفاح (ملاقات امام با فرزدق)
ذات عِرق (ملاقات حسین(ع) با آدم بن موفق و عون بن عبدالله بن جعفر)
وادی عقیق
غمره
ام خرمان
سلح
افیعیه
معدن فزان
عمق
سلیلیه
مغیثه ماوان
نقره
حاجر (صادر کردن قیس بن مسهر به کوفه)
سمیراء
توز
اجفر (ملاقات با عبدالله بن فرمان بردار عدوی و نصحیت وی به حسین(ع) برای رجوع و برگشت)
خزیمیه
زرود (پیوستن زهیر بن قین به کاروان حسین(ع) و دیدار با فرزندان مسلم و اگاهی از شهید شدن مسلم و هانی)
ثعلبیه
بطان
شقوق
آشغال (استحضار امام حسین از شهید شدن قیس و پیوستن گروهی به کاروان حضرت به عنوان مثال نافع بن هلال)
بطن عقبه (ملاقات حسین(ع) با عمرو بن لوزان و موعظه وی به حسین(ع) برای برگشت)
عمیه
واقصه
شراف
برکه ابومسک
جبل ذیحسم (عکس العمل حسین(ع) با سپاه حر بن یزید ریاحی)
بیضه (خطبه پر اسم و رسم حسین(ع) برای یاران خویش و حر)
مسیجد
خزینه
مغیثه
ام قرنها
عذیبالهجانات (مسیر کوفه از عذیب به قادسیه و حیره بود، البته حسین(ع) خط مش را عوض کرده و در کربلا فرود آمد)
قصر بنیمقاتل (ملاقات حسین(ع) با عبیدالله بن حر جعفی و رد کردن دعوت حسین(ع) برای امداد)
قطقطانه
کربلا - وادی طف- (روز دوم محرم سال ۶۱ق ورود امام به کربلا).[۵۹]
امام در مسیر برای جذب اشخاص یا این که پرنورکردن ذهنها کوشش می کرد؛ مثلا در ذات عرق، آدم بن برنده اسدی به امام رسید و اوضاع و احوال کوفه را آشفته تعریف کرد. حضرت حرف اورا تأیید کرد. آن فرد از امام حسین(ع) درباره آیه «یوْمَ نَدْعُو کُلَّ أُنَاس بِإِمَامِهِم»[۶۰] پرسید. حضرت فرمود: «امامان دو مجموعهاند: گروهای که عموم را به هدایت میخوانند و گروهی که به ضلالت دعوت مینمایند. هر که امام هدایت را تقلید نماید به پردیس میرود و هر که امام ضلالت را تاسی نماید، وارد دوزخ وجهنم میشود.[۶۱] آدم بن چیره با امام یار نشد؛ نقل شده وی ابعاد رمز قبر امام حسین(ع) ناله می کرد و از کمکنکردن حضرت، اظهار پشیمانی مینمود.[۶۲]
در ناحیه ثعلبیه نیز شخصی به اسم ابوهرّه ازدی به امام رسید و انگیزه مهاجرت را جویا شد. حضرت فرمود:
امویان مالم را گرفتند، شکیبایی کردم. دشنامم دادند، تحمّل نمودم. خواستند خونم را بریزند، گریختم.ای ابوهره! بدان که اینجانب به دست فرقهای باغی (سرکش) کشته خواهم شد و آفریدگار خرقه مذلّت را کاملا به بدن آن ها خواهد پوشاند و شمشیری بُرنده بر آنها حکم کننده خواهد کرد؛ هر که آنها را ذلیل سازد.[۶۳]
آدرس حسینیه نصرت مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از حضور در مراسم