از فیسهای سرشناس قریش بود. وی برادرزاده حضرت خدیجه(س) و پسرعموی زبیر بن عوام بود. منابع اهلسنت از به دنیاآمدن وی در کعبه کلام گفتهاند کهاین داعیه خلال ضعف سندی در راستای فضیلتتراشی زبیریان برای قوم و قبیله و کمرنگ کردن فضیلت ولادت امام علی(ع) در کعبه چک حسینیه نصرت مشهد شدهاست.
حکیم شخصی ثروتمند و درستکار بود. وی در طول ناآگاهی، زید بن حارثه را برای حضرت خدیجه(س) خریداری کرد و در طی محاصره اقتصادی مسلمانها در شعب ابیطالب برای حضرت خدیجه(س) آذوقه میبرد. حکیم از کمپانیکنندگان در دارالندوه برای رویارویی با نبی اسلام(ص) بود و در تصمیمگیری برای قتل رسول(ص) بوسیله جوان ها خویشاوندانهای متعدد حضور داشت. او در غزوه بدر علیه مسلمانها نیز کمپانی کرد و از حامیان مالی لشکریان قریش آدرس حسینیه نصرت مشهد بود.
وی در جریان فتح مکه به یاور فرزندانش اسلام را به عهده گرفت و بعد از مدتی به مدینه سفر کرد. حکیم از کسانی بود که برای تألیف قلوب، غنیمت بیشتری در پیکار حنین اخذ کرد. او از طرف داران سرسخت عثمان بن عفان خلیفه سوم بود و در خاک سپاری وی شرکت کردن کرد و بر لاشه وی نماز رزرو حسینیه نصرت مشهد خواند.
حکیم بعد از عثمان با امام علی(ع)، بیعت نمود؛ البته امام را در نبردها کمک نکرد. پسرش عبدالله از پرچمداران سپاه عایشه در نبرد جمل بود که دراین پیکار کشته شد. از حکیم احادیث و گزارشهای مختلفی در مسئلههای گوناگون تاریخی و دینی نقل گردیدهاست. شوشتری از عالمان دانش رجال اورا عثمانی مذهب دانسته و این نظر را دارد سوای رضایت قلبی با امام علی(ع) بیعت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد کرد.
معرفی اجمالی
حکیم بن حزام بن خویلد الاسدی القرشی[۱] المکی[۲] با لقب ابوخالد[۳] از نوادگان قصی بن کلاب[۴] و از خاندان بنیاسد بود.[۵] حکیم از فیسهای سرشناس و تسلط قریش[۶] در طی نادانی و اسلام دانسته شدهاست.[۷] وی صحابه فرستاده اکرم(ص)[۸] و حتی داعیه گردیده رفیق رسول(ص) پیش از بعثت و آنگاه بود[۹] و از محبت زیاد وی به رسول(ص) صحبت به فی مابین آمده میباشد.[۱۰]
حکیم ۱۳ سال پیش از عام الفیل[۱۱] در مکه متولد شد.[۱۲] او ۱۲۰ سال قدمت کرد.[۱۳] بیان شده ۶۰ سال در ناآگاهی و ۶۰ سال در اسلام معاش کرد.[۱۴] حکیم در سال ۵۰ق یا این که ۵۴[۱۵] یا این که ۶۰ق[۱۶] و در طی حکومت معاویة بن ابیسفیان در مدینه از عالم رفت.[۱۷] وی در اواخر قدمت نابینا گردیده بود.[۱۸] و دائما از این قضیه گلایه می کرد.[۱۹]
حکیم بن حزام در ناآگاهی از کمپانیکنندگان در نبرد فجار بود و پدرش را درین نزاع از دست اعطا کرد.[۲۰] وی عالم، نیکوکار، باتقوا و ثروتمند دانسته شدهاست.[۲۱] بیان شده او از عالمان دانش انساب[۲۲] به خصوص نسب قریش و خبر ها آنان بود.[۲۳] یک کدام از درهای مسجدالحرام با اسم باب حکیم بن حزام شناخته می شود.[۲۴]
ادعای ولادت حکیم در کعبه
طبق پارهای از نقلها مامان حکیم بن حزام با اسم حکیمه[۲۵] یا این که صفیه (فاخته) دختر زهیر بن الحارث[۲۶] او را در کعبه به جهان آورد.[۲۷] مسلم نیشابوری در صحیحش، مدعا گردیده است که حکیم بن حزام در داخل کعبه به عالم آمده میباشد؛[۲۸] ولی برای این داعیه هیچ مستندی بیان نکرده میباشد. نووی از عالمان اهلسنت در قرن ۷ق به گزارش سایر افراد آورده میباشد که حکیم در داخل کعبه به عالم آمده و کسی جز وی در کعبه به جهان نیامده میباشد و آنگاه مدعا گردیده که علما، خبر ها مرتبط با به دنیاآمدن امام علی(ع) در کعبه را ضعیف قلمداد کردهاند.[۲۹] البته یکسری منابع شیعه[۳۰] و اهلسنت[۳۱] گواهی آن را ضعیف دانسته و این داعیه را رد کردهاند. اورده شده که راویان این قصه نیز مطابق قواعد رجالی اهلسنت ضعیف میباشند.[۳۲] و نیز بیان شده این فضیلتتراشی برای کمرنگ کردن فضیلت میلاد امام علی(ع) در کعبه بوده میباشد.[۳۳]
سید جعفر مرتضی عاملی این نظر را دارد عشق و علاقه زبیریان به حکیم و خویشاوندی آنان با او در منقبتتراشی برای وی تأثیرگذار بوده و مسئله را برای جعل و تخصیص قصه ولادت در کعبه به اورا مهیا کرد. این در حالی میباشد که خبر ها پشت سرهم فراوانی وجود دارااست که امام علی(ع) را فقط فردی دانسته که در کعبه دیده به جهان گشود و این منقبت فقط تخصیص به آن امام دارااست.[۳۴] هرچند نقل شده در شکل درستی گزارش و ورود مامان حکیم به کعبه، فضیلتی برای حکیم محسوب نمیشود؛ چون طبق گزارشها درِ کعبه به خیال مناسبتی گشوده بود و مامان حکیم به یاروهمدم زنان قریش وارد آن شد؛ این درحالی میباشد که کعبه در طی به دنیاآمدن امام علی(ع) بسته بود که به فرمان معبود دیوار آن شکافته و مامان امام وارد کعبه شد و به بازه سه روز در آن ماند.[۳۵]
رویا رویی با اسلام و رسول اکرم(ص)
حکیم بن حزام از کمپانیکنندگان در دارالندوه محل تشکیل جلسات اصلی اعراب بود. او در تصمیمگیریهای دارالندوه علیه فرستاده اکرم(ص) کمپانی می کرد. به عنوان مثال اجتماعی که فیض آن تصمیم برای قتل فرستاده(ص) به وسیله جوان ها خاندانهای متعدد بود.[۳۶] نقل شده تنها اشخاص بالای ۶۰ سال حق کمپانی در جلسات دارالندوه را داشتند؛ البته حکیم صرفا کسی بود که از سن ۱۵ سالگی دراین جلسات کمپانی میکرد.[۳۷]
کمپانی در غزوه بدر علیه مسلمان ها
حکیم علیه مسلمانها در غزوه بدر کمپانی کرد و از تأمینکنندگان طعام برای لشکریان قریش بود.[۳۸] هرچند نقل شده وی با نزاع مخالف بود و از قریش مراد بود تا از پیکار پشیمان شوند.[۳۹] فرستاده خداوند(ص) بعد از دانستن حضور احاطه قریش زیرا حکیم درین پیکار فرمود که مکه جگرگوشههای خویش را بهاین نبرد رسول میباشد.[۴۰] حکیم در نبرد بدر در شروع کشته شدن قرار گرفت؛ ولی در غایت نجات یافت.[۴۱] وی پس از مسلمان شدنش وقتیکه میخواست قسم مهمی به گویش آورد، میاظهار کرد: قسم و سوگند به خدایی که منرا در نزاع بدر نجات اعطا کرد.[۴۲] وی کسی میباشد که خبر مشاهده شدن فرشتگان و امداد آنان به مسلمان ها دراین نزاع را گزارش نموده است.[۴۳]
مسلمانشدن در فتح مکه
حکیم بن حزام در سال ۸ق و در جریان فتح مکه به یاروهمدم فرزندان خویش مسلمان شد.[۴۴] زمانیکه نبی معبود(ص) با لشکریانش برای فتح مکه در اطراف مکه بومی شد، حکیم و ابوسفیان برای حصول داده ها از مکه بیرون شدند و بعد از ملاقات با عباس بن عبدالمطلب نزد رسول(ص) رفته و بعد از گفتگوهایی با وی،[۴۵] صبح روز آنگاه اسلام را به عهده گرفت.[۴۶] نبی هنگام ورود به مکه منزل حکیم را منزل امن معرفی کرد.[۴۷] در روایتی آمده که فرستاده(ص) یک دیروز از فتح مکه به چهار نفر که یکی آنان حکیم بود اشاره نمود و فرمود که دوست ندارد آنان در شرک باقی بمانند.[۴۸]
در گزارشی آمده که حکیم از پذیرفتن دیرهنگام اسلام و عدم مهاجرت به مدینه و همینطور تاسی از مشرکان قریش و پیروی از پدران و بزرگان خویش ابراز پشیمانی کرد.[۴۹] وی تازمانیکه در مکه بود، ملک و مسئولیت دارالندوه را به ذمه داشت؛ ولی عاقبت آن را به معاویة بن ابوسفیان فروخت[۵۰] و مبلغ آن را در شیوه خداوند خرج کرد.[۵۱] حکیم بعداز مدتی به مدینه هجرت کرد و در آن شهر سکنی گزید
کمپانی در غزوه حنین
حکیم از طلقاء[۵۳] و اشخاص مؤلفة قلوبهم[۵۴] و از کمپانیکنندگان در غزوه حنین بود[۵۵] و حضرت محمد(ص) از غنیمتهای به دست آمده دراین پیکار به وی اعطا کرد.[۵۶] روایت پند نبی معبود(ص) به وی بعد از درخواست چندباره برای اخذ غنیمتِ بیشتر به طور پرتکرار در منابع رفلکس داشته میباشد.[۵۷] اورده شده وی بعداز شنیدن پند رسول(ص) تا انتها قدمت چیزی را از کسی اخذ نکرد
از فیسهای سرشناس قریش بود. وی برادرزاده حضرت خدیجه(س) و پسرعموی زبیر بن عوام بود. منابع اهلسنت از به دنیاآمدن وی در کعبه کلام گفتهاند کهاین داعیه خلال ضعف سندی در راستای فضیلتتراشی زبیریان برای قوم و قبیله و کمرنگ کردن فضیلت ولادت امام علی(ع) در کعبه چک حسینیه نصرت مشهد شدهاست.
حکیم شخصی ثروتمند و درستکار بود. وی در طول ناآگاهی، زید بن حارثه را برای حضرت خدیجه(س) خریداری کرد و در طی محاصره اقتصادی مسلمانها در شعب ابیطالب برای حضرت خدیجه(س) آذوقه میبرد. حکیم از کمپانیکنندگان در دارالندوه برای رویارویی با نبی اسلام(ص) بود و در تصمیمگیری برای قتل رسول(ص) بوسیله جوان ها خویشاوندانهای متعدد حضور داشت. او در غزوه بدر علیه مسلمانها نیز کمپانی کرد و از حامیان مالی لشکریان قریش آدرس حسینیه نصرت مشهد بود.
وی در جریان فتح مکه به یاور فرزندانش اسلام را به عهده گرفت و بعد از مدتی به مدینه سفر کرد. حکیم از کسانی بود که برای تألیف قلوب، غنیمت بیشتری در پیکار حنین اخذ کرد. او از طرف داران سرسخت عثمان بن عفان خلیفه سوم بود و در خاک سپاری وی شرکت کردن کرد و بر لاشه وی نماز رزرو حسینیه نصرت مشهد خواند.
حکیم بعد از عثمان با امام علی(ع)، بیعت نمود؛ البته امام را در نبردها کمک نکرد. پسرش عبدالله از پرچمداران سپاه عایشه در نبرد جمل بود که دراین پیکار کشته شد. از حکیم احادیث و گزارشهای مختلفی در مسئلههای گوناگون تاریخی و دینی نقل گردیدهاست. شوشتری از عالمان دانش رجال اورا عثمانی مذهب دانسته و این نظر را دارد سوای رضایت قلبی با امام علی(ع) بیعت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد کرد.
معرفی اجمالی
حکیم بن حزام بن خویلد الاسدی القرشی[۱] المکی[۲] با لقب ابوخالد[۳] از نوادگان قصی بن کلاب[۴] و از خاندان بنیاسد بود.[۵] حکیم از فیسهای سرشناس و تسلط قریش[۶] در طی نادانی و اسلام دانسته شدهاست.[۷] وی صحابه فرستاده اکرم(ص)[۸] و حتی داعیه گردیده رفیق رسول(ص) پیش از بعثت و آنگاه بود[۹] و از محبت زیاد وی به رسول(ص) صحبت به فی مابین آمده میباشد.[۱۰]
حکیم ۱۳ سال پیش از عام الفیل[۱۱] در مکه متولد شد.[۱۲] او ۱۲۰ سال قدمت کرد.[۱۳] بیان شده ۶۰ سال در ناآگاهی و ۶۰ سال در اسلام معاش کرد.[۱۴] حکیم در سال ۵۰ق یا این که ۵۴[۱۵] یا این که ۶۰ق[۱۶] و در طی حکومت معاویة بن ابیسفیان در مدینه از عالم رفت.[۱۷] وی در اواخر قدمت نابینا گردیده بود.[۱۸] و دائما از این قضیه گلایه می کرد.[۱۹]
حکیم بن حزام در ناآگاهی از کمپانیکنندگان در نبرد فجار بود و پدرش را درین نزاع از دست اعطا کرد.[۲۰] وی عالم، نیکوکار، باتقوا و ثروتمند دانسته شدهاست.[۲۱] بیان شده او از عالمان دانش انساب[۲۲] به خصوص نسب قریش و خبر ها آنان بود.[۲۳] یک کدام از درهای مسجدالحرام با اسم باب حکیم بن حزام شناخته می شود.[۲۴]
ادعای ولادت حکیم در کعبه
طبق پارهای از نقلها مامان حکیم بن حزام با اسم حکیمه[۲۵] یا این که صفیه (فاخته) دختر زهیر بن الحارث[۲۶] او را در کعبه به جهان آورد.[۲۷] مسلم نیشابوری در صحیحش، مدعا گردیده است که حکیم بن حزام در داخل کعبه به عالم آمده میباشد؛[۲۸] ولی برای این داعیه هیچ مستندی بیان نکرده میباشد. نووی از عالمان اهلسنت در قرن ۷ق به گزارش سایر افراد آورده میباشد که حکیم در داخل کعبه به عالم آمده و کسی جز وی در کعبه به جهان نیامده میباشد و آنگاه مدعا گردیده که علما، خبر ها مرتبط با به دنیاآمدن امام علی(ع) در کعبه را ضعیف قلمداد کردهاند.[۲۹] البته یکسری منابع شیعه[۳۰] و اهلسنت[۳۱] گواهی آن را ضعیف دانسته و این داعیه را رد کردهاند. اورده شده که راویان این قصه نیز مطابق قواعد رجالی اهلسنت ضعیف میباشند.[۳۲] و نیز بیان شده این فضیلتتراشی برای کمرنگ کردن فضیلت میلاد امام علی(ع) در کعبه بوده میباشد.[۳۳]
سید جعفر مرتضی عاملی این نظر را دارد عشق و علاقه زبیریان به حکیم و خویشاوندی آنان با او در منقبتتراشی برای وی تأثیرگذار بوده و مسئله را برای جعل و تخصیص قصه ولادت در کعبه به اورا مهیا کرد. این در حالی میباشد که خبر ها پشت سرهم فراوانی وجود دارااست که امام علی(ع) را فقط فردی دانسته که در کعبه دیده به جهان گشود و این منقبت فقط تخصیص به آن امام دارااست.[۳۴] هرچند نقل شده در شکل درستی گزارش و ورود مامان حکیم به کعبه، فضیلتی برای حکیم محسوب نمیشود؛ چون طبق گزارشها درِ کعبه به خیال مناسبتی گشوده بود و مامان حکیم به یاروهمدم زنان قریش وارد آن شد؛ این درحالی میباشد که کعبه در طی به دنیاآمدن امام علی(ع) بسته بود که به فرمان معبود دیوار آن شکافته و مامان امام وارد کعبه شد و به بازه سه روز در آن ماند.[۳۵]
رویا رویی با اسلام و رسول اکرم(ص)
حکیم بن حزام از کمپانیکنندگان در دارالندوه محل تشکیل جلسات اصلی اعراب بود. او در تصمیمگیریهای دارالندوه علیه فرستاده اکرم(ص) کمپانی می کرد. به عنوان مثال اجتماعی که فیض آن تصمیم برای قتل فرستاده(ص) به وسیله جوان ها خاندانهای متعدد بود.[۳۶] نقل شده تنها اشخاص بالای ۶۰ سال حق کمپانی در جلسات دارالندوه را داشتند؛ البته حکیم صرفا کسی بود که از سن ۱۵ سالگی دراین جلسات کمپانی میکرد.[۳۷]
کمپانی در غزوه بدر علیه مسلمان ها
حکیم علیه مسلمانها در غزوه بدر کمپانی کرد و از تأمینکنندگان طعام برای لشکریان قریش بود.[۳۸] هرچند نقل شده وی با نزاع مخالف بود و از قریش مراد بود تا از پیکار پشیمان شوند.[۳۹] فرستاده خداوند(ص) بعد از دانستن حضور احاطه قریش زیرا حکیم درین پیکار فرمود که مکه جگرگوشههای خویش را بهاین نبرد رسول میباشد.[۴۰] حکیم در نبرد بدر در شروع کشته شدن قرار گرفت؛ ولی در غایت نجات یافت.[۴۱] وی پس از مسلمان شدنش وقتیکه میخواست قسم مهمی به گویش آورد، میاظهار کرد: قسم و سوگند به خدایی که منرا در نزاع بدر نجات اعطا کرد.[۴۲] وی کسی میباشد که خبر مشاهده شدن فرشتگان و امداد آنان به مسلمان ها دراین نزاع را گزارش نموده است.[۴۳]
مسلمانشدن در فتح مکه
حکیم بن حزام در سال ۸ق و در جریان فتح مکه به یاروهمدم فرزندان خویش مسلمان شد.[۴۴] زمانیکه نبی معبود(ص) با لشکریانش برای فتح مکه در اطراف مکه بومی شد، حکیم و ابوسفیان برای حصول داده ها از مکه بیرون شدند و بعد از ملاقات با عباس بن عبدالمطلب نزد رسول(ص) رفته و بعد از گفتگوهایی با وی،[۴۵] صبح روز آنگاه اسلام را به عهده گرفت.[۴۶] نبی هنگام ورود به مکه منزل حکیم را منزل امن معرفی کرد.[۴۷] در روایتی آمده که فرستاده(ص) یک دیروز از فتح مکه به چهار نفر که یکی آنان حکیم بود اشاره نمود و فرمود که دوست ندارد آنان در شرک باقی بمانند.[۴۸]
در گزارشی آمده که حکیم از پذیرفتن دیرهنگام اسلام و عدم مهاجرت به مدینه و همینطور تاسی از مشرکان قریش و پیروی از پدران و بزرگان خویش ابراز پشیمانی کرد.[۴۹] وی تازمانیکه در مکه بود، ملک و مسئولیت دارالندوه را به ذمه داشت؛ ولی عاقبت آن را به معاویة بن ابوسفیان فروخت[۵۰] و مبلغ آن را در شیوه خداوند خرج کرد.[۵۱] حکیم بعداز مدتی به مدینه هجرت کرد و در آن شهر سکنی گزید
کمپانی در غزوه حنین
حکیم از طلقاء[۵۳] و اشخاص مؤلفة قلوبهم[۵۴] و از کمپانیکنندگان در غزوه حنین بود[۵۵] و حضرت محمد(ص) از غنیمتهای به دست آمده دراین پیکار به وی اعطا کرد.[۵۶] روایت پند نبی معبود(ص) به وی بعد از درخواست چندباره برای اخذ غنیمتِ بیشتر به طور پرتکرار در منابع رفلکس داشته میباشد.[۵۷] اورده شده وی بعداز شنیدن پند رسول(ص) تا انتها قدمت چیزی را از کسی اخذ نکرد
آدرس حسینیه نصرت مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از حضور در مراسم