بهترین مرجع مسجد نصرت مشهد

ذکر مساله: هنر و فرهنگ تاثیر متقابلی بر یکدیگر دارا‌هستند. هنرمندان اهل ایران با تاثیرپذیری از بعدها معنوی اسلامی و با استفاده از فنون و آرایه‌ها، توانسته‌اند عقاید مذهبی خویش را در پوسته تاثیر معماری رفلکس دهند. درین فی مابین، معنی توحید تحت عنوان یک اصل اصلی در اسلام، برای مثال مفاهیم مورد به کارگیری در اثرها معماران اسلامی- اهل ایران میباشد که با به کار گیری از عنصرها متنوعی همانند گنبد، محراب، نوروفروغ و ... تجلی یافته است. سؤال بازرسی: در معماری مساجد ایران، به چه ترازو به فایده‌گیری از غنای حسی توجه گرحسینیه نصرت مشهد دیده‌است؟ در معماری مساجدی که تحت عنوان مثال رقم خورده‌اند، نقش غنای حسی در پدیداری و تبلور توحید چه‌گونه می باشد؟ هدف ها رسیدگی: پژوهش حاضر به سنجش میزان منفعت‌گیری از غنای حسی، در راستای ادراک مضمون‌ توحید در شش مسجد شاخص در حوزه‌‌ی مرکزی جمهوری اسلامی ایران تحت عنوان مثال، پرداخته است. طریق رسیدگی: طریق تحقیق حاضر توصیفی_پیمایشی بوده و استارت آدرس حسینیه نصرت مشهد با به کارگیری از ورقه ها کتابخانه‌ای، مولفه‌های توحید و غنای حسی از منابع حصول گردیده و مولفه‌های مهم و شاخص (در حیطهی غنای حسی و رابطه آن‌ با مولفه‌های توحید) به شیوه دلفی غربالگری شوید. آن‌گاه با به کار گیری از مشاهدات ظریف می دانی در مساجد انتخابی، وجود یا این که خلا هر کدام از مولفه‌های غنای حسی و توحید و زیرمولفه‌های مرتبط دو متغیر که به طرز دلفی در پوسته یک جدول ثبت شدند، گزینه تفحص واقع گردیده و بر این اساس واحد سنجش رزرو حسینیه نصرت مشهد برخورداری مساجد از مولفه‌های گزینه بازرسی، بدست آمد. مهم ترین یافته‌ها و فایده‌گیری پژوهش: مبتنی بر حاصل بدست آمده، مساجد امام شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد اصفهان و آقابزرگ کاشان، دارنده بیشترین تعداد مولفه‌های غنای حسی، مساجد امام اصفهان و جامع یزد دارنده بیشترین تعداد مولفه‌های توحید و مسجد روضه خوان لطف‌الله کمترین مولفه‌های توحید و غنای حسی را از فی مابین شش مسجد مورد رسیدگی داشته-اند. مطابق واحد سنجش برخورداری از مولفه‌های غنای حسی و توحید در مساجد امام اصفهان و روحانی لطف‌الله، می‌توان منفعت گرفت که منفعت‌گیری هرچه بیشتر مولفه‌های غنای حسی در این ابنیه، می‌تواند یکی از کارداران مفید در ارتقا تداعی مضمون‌ توحید در آن‌ها باشد؛ که‌این قضیه، خویش رابطه بدون واسطه غنای حسی و تداعی مفهوم توحید را در این مساجد خیال و خاطر نشانه میگردد. همینطور به‌استدلال عدم انطباق جایگاه مسجد جامع یزد در ترازو برخورداری از مولفه‌های توحید و مولفه‌های غنای حسی (در بین مساجد انتخابی به‌طور نسبی، بالا بودن میزان مولفه‌های توحید و ذیل بودن مولفه‌های غنای حسی درین مسجد) می‌توان به وجود عامل ها دیگری علاوه‌بر غنای حسی، در تداعی مضمون‌ توحید پی‌موفقیت.

اعتیاد از مهم ترین زخم‌های اجتماعی جامعه کنونی به شمار می آید. با وجود کوشش نهاد های رسمی و اجرایی برای در اختیار گرفتن و پیشگیری از این زخم، بر پایه ی آمارهای قانونی، همچنان موقعیت بعدها این پدیده، بحرانی میباشد. در کنار نقش‌آفرینی‌های متعدد ارگانهای قانونی و غیر قانونی، مسجد به منجر منزلت خاص و تأثیرگذاری ویژه آن بر تک تک جامعه، می تواند در پیشگیری و کاهش اعتیاد نقش‌آفرینی نماید. سوال اساسی این تحقیق نیز عبارت میباشد از اینکه مسجد به چه شکل و در چه سطحی می تواند در‌این موضوع حسینیه نصرت مشهد اجتماعی نقش‌آفرینی نماید؟ و غرض آن شناسایی کیفیت نقش‌آفرینی این بنیان اجتماعی مقدس و کسب به سازوکارهای مواجهه درست آن با این پدیده اجتماعی معاصر میباشد. برای به دست‌آوردن داده ها بازرسی، ترکیبی از طریق‌های اسنادی و کیفی (گفتمان و مشاهده) مستعمل و از طریق بررسی محتوا نیز برای تجزیه و محاسبه داده‌ها سود دریافت شد. از یافته‌های بازرسی به دست میاید، مسجد با اعتنا به گنجایش آدرس حسینیه نصرت مشهد و مقام متعالی خویش فی مابین اجتماع انسانی بویژه جامعه ها مسلمان، می تواند با رعایت اصول عمل تشکیلاتی متناسب با اقتضائات مسجد در سطح ها متعدد پیشگیری، معالجه و پیکار با اعتیاد و همینطور صیانت از معتادان بهبودیافته و خانواده‌های آنان در سطح محله و حیطه پیرامونی خویش نقش‌آفرینی نماید.
از یافته‌های بازرسی به دست میاید، مسجد با دقت به گنجایش و مقام متعالی خویش دربین اجتماع انسانی بویژه دولت ها مسلمان، می تواند رزرو حسینیه نصرت مشهد با رعایت اصول عمل تشکیلاتی متناسب با اقتضائات مسجد در سطح های متعدد پیشگیری، معالجه و نبرد با اعتیاد و همینطور صیانت از معتادان بهبودیافته و خانواده‌های آن ها در سطح محله و حیطه پیرامونی خویش نقش‌آفرینی نماید. این نکته از آنجا دارای اهمیت میباشد که مسجد، به‌تیتر مقر مهم محله میباشد و با دقت به روش محله‌محوری میتواند در کنار شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بقیه نقش‌آفرینان مؤثر در محله؛ ‌‌به‌طور دیده‌گیری گنجایش و شایستگی در اختیار گرفتن و پیشگیری اعتیاد را از خویش بروز دهد یا این که در خویش تولید نماید. مسائل و موضوعات و اصول کلی که الگوی جامع اقدامات مسجد بایستی مبنی بر آنان باشد (برای جواب به سؤال کیفیت ورود مساجد به عرصه رویارویی با زخم‌های اجتماعی). براین اساس، مسجد میتواند از این گنجایش رسانه‌ای در پیشگیری و بقیه اقدامات ما یحتاج پیرامون زخم‌های اجتماعی به‌ویژه اعتیاد استعمال نماید و نقش‌آفرین باشد. مسجد تجلی‌‌گر شرکت کردن مردمی از سویی دیگر، در سیاست‌های کلی پیکار با موادمخدر که در 11 شالوده از سوی منزلت معظم رهبری در مهرماه 1385 ابلاغ گردیده‌است و به‌تیتر مهمترین مدرک بالادستی دراین باره میباشد، به دولت و مجلس در مسئله پیشگیری اعتیاد سفارش شد‌ه‌است که «پیش بینی ها ما یحتاج را برای حضور و شرکت کردن جدّی عموم و خانواده‌ها در مسئله‌های پیشگیری، کاهش زخم و معالجه معتادان اتخاذ نمایند» (زالی، عطاردی و دوراندیشی‌شخص، 1397، ص 195)، بدون شک یک کدام از جلوه‌های شرکت کردن مردمی میتواند در پایین مقر مساجد شکل‌دهی گردیده و صورت تشکیلاتی به خویش بگیرد

اخباری منقول از پیامبر اکرم(ص) وجود دارد که در جایگاه نهی از بنای مسجد بر قبور, به ریشه شناسی این کار پرداخته و آن را به اقوام و رهروان ادیان قبلی بازمی گرداند. این اخبار تحریرهای زیادی داراست؛ براساس شباهت های متنی و سندی, می اقتدار آن‌ها را به شش گروه تقسیم کرد: 1-خبرها عایشه, 2-اخبار عایشه و ابنعباس, 3-خبرها ابن عباس, 4-خبرها ابوهریره, 5-خبر ها ابن مسعود, و 6-خبر ها ابوعبیده بن جراح. این نوشته‌علمی با استفاده از طریق به حساب آوردن ورقه ها-متن به تاریخ گذاری این اخبار پرداخته حسینیه نصرت مشهد و به این منفعت رسیده است که شکل مهم خبر که در جایگاه نهی از اتخاذ مسجد از قبور تحت عنوان یک خصوصیت قومی و مذمت این فعل می‌باشد, در نصفه اول قرن اولیه ترویج داشته میباشد. گرچه می توان اظهار کرد بعضا از تحریرهایی که‌این فعل را یک خصوصیت دینی جلوه داده و به لعن یهود و نصاری می‌پردازند در نصفه اولیه قرن اولیه ساخت گردیده اند و همزمانی آن با اخراج یهودیان از جزیره العرب و یکسان سازی آیین این حوزه‌ نیز آن را پذیرش آدرس حسینیه نصرت مشهد می نماید, ولی قطعی است که روند بسط تحریرهای اخیر نسبت به طور اساسی خبر در گذر مجال سیر صعودی داشته و حتی در تحریرهای متاخرتر شاهد به کار گیری سیاسی از آن هستیم. بنای جامعه اسلامی بر محوریت مسجد گذاشته گردیده‌است. مسجد با کارکردهای گوناگون خویش در ابعاد گوناگون اجتماعی و با تاکید بر جنبه معنوی, نقشی هدایت کننده برای بشر رزرو حسینیه نصرت مشهد ها به سوی آفریدگار متعال دارااست. آموزه های نشریافته از مسجد, همگی با جهت دهی معاش شخصی و اجتماعی آدم ها به صراط بدون واسطه و در بهره, خوشبختی وی سامان یافته اند. مسجد, سوای از گنجایش های درونی خویش برای هدایت بشر ها, قادر است در تعامل با دیگر ارگانهای جامعه فضای همگانی را شبیه فضای درونی خویش کند. انتظار همگانی از دور و اطراف پیرامون مسجد, تأثیرگذاری فضای معنوی درون مسجد بر گوشه و کنار آن است. با وجود این, امروزه دور و بر پیرامون شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد مسجد, عمدتاً متأثر از معاش اجتماعی بیرونی می باشد و مسجد به دلایل مختلفی تأثیرات مقداری بر آن دارد و لذا شاهد ارتکاب گونه های جرم ها, ناسازگارهای اجتماعی, تنش, سرقت, مبارزه و. . . در محله و جوامعی هستیم که معمولاً مسجد هم وجود دارد. سؤال این میباشد که مسجد در مواجهه با این اشتباهات خُرد چه طور می تواند شغل نماید و به سالم سازی فضا پیرامون یاری دهد؟ طریق پژوهش نیز توصیفی تحلیلی است. یافته های علامت میدهد, گنجایش های تندرست سازی گوشه و کنار اجتماعی پیرامون مسجد به خیر شناسایی و تبیین نشده و لذا در عرصه فعالیت نیز کمتر به عمل دریافت شد‌ه‌میباشد. مسجد قادر است با فعال کردن سازوکارهای تعامل خویش با دور و بر پیرامون از قبیل, تعریف‌و‌تمجید قسمت های خاص مسجد و محله, به کارگیری از گنجایش نخبگان علم ها اجتماعی و مدیریتی, سود گیری از اقتدار مندی خانواده ها در واگذاری بعضا از نقش های نهاد های قانونی, به سالم سازی محله و محیط پیرامون خویش یاری دهد و در تکوین جامعه اسلامی نقشی ویژه ایفا کند.

در ده سال های اخیر در حوزه مدیر و طرح ریزی شهری, طریق طرح ریزی توسعه محله ای استوار بسیار آیتم توجه قرار گرفته میباشد. این‌راه که شرکت کردن عموم از مهمترین موادسازنده اساسی آن به حساب آورده می شود, به‌دنبال آن است که عموم را در پروسه متعدد تصمیم گیری, انجام و رسیدگی دخیل و از گنجایش ها و استعداد هایی که در بین عموم محله وجود دارااست, به شایسته ترین صورت به کارگیری نماید. برای اجرای اینگونه رویکردی در هر شهری باید مختصات و حالت آن ها مد حیث قرار گیرد و الگوی بومی برای آن تنظیم گردد. یکی‌از مختصات, سرمایه ها و موادتشکیل دهنده اساسی محله های شهرهای اسلامی و اهل ایران, بنیان مسجد است که معمولا در هر شهر و محله های آن نوعی مرکزیت داشته و کارکردهای مختلفی در طی تاریخ و مجال معاصر برعهده داشته و از این جهت می‌تواند در الگوی مستقر توسعه و گسترش فرهنگی- اجتماعی در سطح محله موءثر و کارآمد باشد. در‌این بازرسی کوشش گردیده است نوعی از پیشرفت فرهنگی- اجتماعی حسینیه نصرت مشهد محله ای ارائه شود که محوریت آن با مسجد باشد, لذا با پیونددادن مطالعات انجام یافته در مورد بسط محله ای و توسعه و گسترش فرهنگی- اجتماعی و همینطور آثار مو جود در حوزه مسجد و کارکردهای آن, خیر مولفه تحت عنوان مولفه های اساسی توسعه فرهنگی اجتماعی محله ای استوار مسجد اساس ارائه و از این رهگذر با به کار گیری از طریق کیفی و ابزار مصاحبه و آدرس حسینیه نصرت مشهد مشاهده مشارکتی, ولی با این وجود می توان افزایش وحدت و همبستگی محله ای, مورد سازی جهت ارتقاء تعاون و شرکت کردن محله ای و تقویت نام و نشان و وابستگی محله ای را از جمله عامل ها و مولفه های مهم اثرگذاری این مسجد در سطح محله اعلام‌کرد.
مقصود این نوشته‌ی‌علمی آشنایی جامعه شناسانه مسجد با توکل بر آشنایی مذاکره های مسجد در جمهوری اسلامی ایران رزرو حسینیه نصرت مشهد مجال معاصر می‌باشد. پرسش اساسی ما این میباشد که چه گونه می توان مسجد را در بستر جامعه امروزی آشنایی؟ برای این مراد به امداد به حساب آوردن مذاکره های مسجد, این بنیان را در بستر اجتماعی, فرهنگی و تاریخی آن قرار می دهیم. از این منظر ما دیدگاه بیرونی دینی به مسجد داریم و درصدد استیناف مسجد از منظر معارف اسلامی نیستیم. مراد از گفت‌و‌گو های مسجد نیز مباحث, نظر ها و تلقی های متعدد از مسجد است. این گفتگو ها در هر زمان و حالت تاریخی متناسب موقعیت خاص هر عصر صورت گرفته اند؛ و در آرا و اثرها محققان, روحانیان, نویسندگان, رسانه های شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد گروهی و مطبوعات منعکس گردیده است.درین تحقیق چهار مذاکره مشتمل بر گفتگو سنتی, گفت‌و‌گو سکولار, رای زنی ایدئولوژیک - انقلابی, و گفتگو ایدئولوژیک - انتقادی به مثابه رای زنی های پیروز مسجد در جمهوری اسلامی ایران معرفی و خصوصیت های هرکدام مستقل تحقیق می شوند. بعد با تاکید و تمرکز بر گفتگو ایدئولوژیک انتقادی که مطابق پژوهش ها جامعه شناختی میباشد علاوه بر ارایه مثال هایی از این پژوهش ها, مسایل کنونی مساجد در ایران شناسایی و تفحص گردیده اند. بخش نهایی, فصل دسته رهیافت های نحوه شناختی برای پژوهش مسجد میباشد.
مسجد به جهت برخورداری از بخش های مختلف تاریخی از آل بویه تا بعدازظهر معاصر, و همینطور داشتن آرایه های متفاوت معماری از آجرکاری, کاشی کاری, گچ بری و غیره, منبع بسیار قابل قبولی برای مطالعات تاریخی, فرهنگی و هنری میباشد و نقوش به کار رفته در آن, میتوانند در پیاده سازی گرافیکی امروزی آیتم به کار گیری قرار گیرند. روش ایفا بازرسی بر مبنای ماهیت توصیفی-تحلیلی بوده می‌باشد و جمع داده ها به طور ترکیبی (کتابخانه ای و میدانی) انجام شده است. نگارندگان با شیوه استیناف کاربردی, این فرضیه را مبنای استیناف خویش قرار داده اند که: «نقوش گره چینی و تزیینی جان دار در اجزای گوناگون معماری مسجد , از غنا و قابلیت و امکان آپ تو دیت کردن برخوردارند». بعداز تحقیق های موردنیاز, مشخص شد که نقوش دسته یادشده, در گونه های انتزاعی, گوشه پردازی, گره چینی, اسلیمی و مقرنس قابل تقسیم بندی است که ولی هرمورد از آنها نیز به دو زیرگونه دیگر تقسیم میگردند. نتایج پژوهش بیان کنده آن می‌باشد که نقش مایه های موجود در سازه, می‌توانند با اندک تغییراتی در طرح و بعد ها, بر روی مصنوعات و کالبد معماری امروزی نیز استعمال شوند. این دستور میتواند یک منبع بی نیاز فرهنگی را برای هنرمندان و صنعتگران معرفی و روش سود گیری از آنها را به دیگر بناهای تاریخی, سرایت کردن دهد.

مساجد از جمله سازمان های اجتماعی میباشند که گفت و گو رهبری در آن‌ها از مقام و مداقه ویژه ای شامل است, به گونه ای که یکی‌از عوامل مفید در اعتلای مسجد, رهبری روضه خوان در مسجد است. در‌این راستا محقق به تحقیق رهبری روحانی و ویژگی های آن در مسجد صفا پرداخته و سعی بر آن بوده میباشد که به ارائه مولفه های موفقیت رهبری در مسجد نام برده بپردازد. متفحص بر مبنا مدل برگزیده و با استعمال از روش گفت‌و‌گو و مشاهده غیرمشارکتی, مولفه ها و مقوله های مدل منتخب را با رهبری پیش گفته در مسجد صفا تجزیه و احتساب کرده است. بر این محور, 11 مقوله مدل انتخابی را در نظر گرفته و داده های حاصل از رای زنی ها و نیز گزارش های حاصل از مشاهده را متناسب با هرکدام از مقوله ها با عنوان نکات کلیدی در جدولی ارائه گردیده‌است. داده های هر جدول که در واقع برآیند گفتگو ها و نیز گزارش های درج شده است, بر پایه ی ادبیات رهبری و خوی سازمانی کدگذاری گردیده‌است. بعداز کدگذاری داده ها, مدل حسینیه نصرت مشهد جامع رهبری در مسجد صفا ترسیم شد‌ه‌است. استمرار شغل یک روضه خوان در مسجد, رهبری مشارکتی وی, الگو بودن رهبر برای اعضا و پیروان, تعامل مطلوب با متربیان و جوانان را می قدرت به عنوان مثال دست اندرکاران و مولفه های مهم رهبری در مسجد صفا محسوب نمود.
 معماری, علمی ست که چکیده ای از همگی علوم را به نوعی در خود داراست. یک اثر معماری نیز, جنبه های بزرگ ای را آدرس حسینیه نصرت مشهد در خود جای میدهد و تنها درکالبد تشکیل شده از مصالح خلاصه نمی‌شود. در حقیقت آنچه به بنا ارزش می بخشد, روح دمیده شده در‌این کالبد میباشد. معماری, گاه شامل قیمت هایی میباشد که با نام و نشان و اعتقادات یک جامعه گره خورده هست, مانند «مساجد» که برای مسلمان ها به منزله مکانی برای ارتباط با خدا میباشد. مساجد در بالا فرمی بی آلایش داشتند, و عبادت معبود در پایین سقف اسمان اعمال میشد, ولی به مرور شکل آن تغییریافت. این صورت جدید با هنرنمایی در مسجد امام اصفهان به نمایش درآمده هست. اکنون سوال اینجاست که اجزای این صورت رزرو حسینیه نصرت مشهد چه معنایی را نهفته کرده و ریشه در کجا دارند؟ و به چه شکل در میان عنصرها مسجد و غرض از ایجاد کرد آن, به عنوان فضای پرستش آفریدگار, هماهنگی بوجود آمده میباشد؟ برای رسیدن به پاسخ می بایست به استیناف ریشه و مفاهیم نمادها در اسلام بپردازیم و اینگونه نام‌و‌نشان ویژه موادسازنده بکاررفته در مسجد که برگرفته از باورهای فقاهتی مسلمانها به خصوص طریقه توحیدی آنهاست, آشکار می‌گردد. در نهایت به امداد علم نمادشناسی, تاریخ و معماری, به مفهومی بودن موادتشکیل دهنده, تاثیر آن دراتصال عبد و بنده به خالقش و سیر تکامل معنوی انسان پی میبریم.
شبستانیQ2چهارایوانیQ2کیفیت فضاییQ2
 الگوی «چهار ایوانی» از اوایل سده پنجم الگوی پیروز در طراحی مساجد کشور‌ایران بوده می‌باشد. بدون علل تاریخی شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد ترویج, بهبود کیفیت معماری مسجد در الگوی چهارایوانی نسبت به الگوی « بستانی» که پیش از آن ترویج داشت, گزینه بحث این نوشتار می باشد. ملاک در مطالعه معماری این دو, «کیفیت اطراف» میباشد. به این مراد از نظریه «نحو فضا» مستعمل تا فضای معماری دو سر مشق مورد رسیدگی کیفی قرار گیرد. همچنین از نظر «کارکرد» و ویژگی های «بصری» نیز به قیاس دو الگو پرداخته گردیده‌است. به عنوان مطالعه موردی, بهبود کیفیت معماری مسجد «جامع اصفهان» براساس سیر تاریخی تغییر و تحول الگوی آن از شبستانی به چهارایوانی رسیدگی شده است. برای پیشبرد تحقیق از روش تحلیلی-توصیفی مستعمل می باشد.در بهره به نظر میرسد که الگوی چهارایوانی نسبت به الگوی شبستانی هم از نگاه انسجام فضایی, هم از نگاه کارکرد, و هم از نظر بصری کیفیت طرح را افزایش می بخشد.

مسجد، اسم مکان و در لغت به معنای جای سجده و عبادت میباشد[1] و در اصطلاح، به مکانی گفته می گردد که منزلت عبادت و خضوع می باشد. هر یکسری واژه و کلمه مسجد درخصوص چهار دیواری خاصی به عمل می‌رود که برای عبادت تاسیس شده است، اما در اسلام کلیه زمین، منزه و پاکیزه میباشد و میتواند سجده‌گاه و مسجد مؤمن قرار گیرد.
رسول اکرم(ص) در حدیثی بعداز بیان فضیلت مسجد الحرام و مسجد الأقصی، به ابوذر فرمود: «حیثما ادرکتک الصلاة فصلِّ و الأرض لک مسجد؛[2] هر جا وقت نماز رسید، همان جا نماز بخوان که سرتاسر زمین برای تو مسجد می باشد».
کلمه و واژه مسجد، با صیغه‌های متعدد 29 بار در قرآن به عمل رفته و در بیشتر موارد، خواسته مسجد الحرام میباشد که به عنوان اول مسجد روی زمین شناخته و برای عبادت مردم ایجاد شده است:
) إِنّ أَوّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبَکّةَ مُبارَکًا وَ هُدًى لِلْعالَمینَ(؛[3]
«اول خانه‌ای که برای مردم قرار داده شد‌ه‌است، خانه‌ای است در مکه که مایه برکت و هدایت برای جهانیان میباشد».
مهم ترین نقش مسجد، مرکزیت بخشیدن به عبادت مسلمانها میباشد. مسجد محیطی، هست که آدم چرک الود نباید وارد آن گردد و دور و اطراف و زمین آن باید از هر گونه پلیدی محفوظ باشد.
مسجد علاوه بر مرکزیت برای عبادت، محلی برای نماد دادن اتحاد و هماهنگی امّت و تمسّک جمعی به «حبل الله» برای رسیدن به اهداف الهی و انسانی، مرکزی برای حکومت و آنگاه، مکانی برای یاددادن و تعلّم بود.
در‌این نوشته، سعی در این میباشد که علاوه بر آشنایی بیشتر با رده و آداب مسجد، وظایف فرد در ازای مسجد و نقش کارآمد آن را در زندگی تبیین کنیم و گامی برای رونق بیشتر مساجد برداریم. ان‌شاء الله
الف) رده مسجد
مسجد در فرهنگ و تمدن اهل بیت(ع) مهمان‌خانه پروردگار در زمین، رده نزول خیرات و برکات آسمانی، خانه آگاهی و عبادت، علاقه و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و عفووبخشش، تجلی‌گاه فردوس در زمین و تفریح‌گاه موحّدان می باشد.[4]
نبی اکرم(ص)، در اولی قدم برای تشکیل حکومت اسلامی، مسجد النبی را در مدینه اساس‌گذاری کرد که اولیه پایگاه علمی، سیاسی، اجتماعی و حکومتی اسلام به شمار آمد و به عنوان راءس آموزش معارف اسلامی و انسان ‌سازی و راءس حکومت و سیاست‌گذاری شناخته شد.
1. خانه خداوند
خداوند متعال میفرماید:
)وَ أَنّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أَحَدًا([5]؛
«مساجد برای خداست. پس احدی را جز او نخوانید»؛ یعنی همه چیز در مساجد برای خداست و مسجد می بایست جای تبلیغ قیمت‌های الهی باشد.
نبی معبود(ص) فرمود: «در تورات درج گردیده است که: خانه‌های من روی زمین، مساجد حسینیه نصرت مشهد می باشند. آفرین به هر که خود را در خانه‌اش پاکیزه کند و آنگاه برای دیدارم به خانه‌ام بیاید. مطلع باشید بر صاحبخانه می باشد که میهمان را گرامی داراست؛ آن ها که در ظلمات‌های شب به مساجد میروند، بشارت باد بر آنها به نوروروشنایی درخشان در روز قیامت».[6]
امام درستگو(ع) فرمود: «بر شما باد به رفتن به مساجد؛ زیرا مساجد، خانه‌های خدا در روی زمین می‌باشند. هر که پاکیزه وارد آن‌ها خواهد شد، پروردگار او را از گناهانش پاک می‌کند و او را در زمره زائران خودش می‌نویسد. پس در مساجد بسیار نماز و دعا بخوانید.[7]
در حدیث قدسی آمده میباشد: «مساجد خانه‌های من در زمین هستند. مساجد برای اهل اسمان نورافشانی می‌کنند؛ همان طور که ستارگان برای اهل زمین می‌درخشند».[8]
2. خانه پرهیزکاران
فرستاده آفریدگار(ص) فرمود: «المَسجِد بَیتُ کُلِّ تَقیٍ؛[9]
«مسجد، خانه هر پرهیزکار می‌باشد».
در حدیث دیگر فرمود:
«مساجد، خانه پرهیزکاران می‌باشد و هر کس مسجد خانه‌اش باشد، آفریدگار آسایش، ادب و عبور از صراط را برای او تضمین می‌کند».[10]
3. خانه مؤمن
از فرستاده اکرم(ص) نقل گردیده است که فرمود: «المَسجِدُ بَیتُ کُلِّ مُؤمِنٍ؛[11] مسجد، خانه هر مؤمن است».
4. مقام پیامبران
نبی گرامی(ص) فرمود: «المَساجِدُ مَجالسُ الأنبیاءِ؛[12] مساجد، منزلت پیامبران میباشد».
5. برترین مکان
رسول آفریدگار(ص) فرمود: «خَیرُ البِقاعِ المَسجِدُ وَ شَرُّ البِقاعِ الأسواقُ؛[13] بهترین مکان ‌ها مسجد هست و بدترین آنان بازار است».
6. دوست داستنی‌ترین مکان
امام علی(ع) فرمود: «کسی که بخواهد به مسجد وارد خواهد شد، موءدب و وقار وارد شود؛ چون مساجد، خانه‌های خداوند و دوستداشتنی‌ترین زمین‌ها نزد خداست و دوست داستنی‌ترین فرد پیش خداوند، کسی می‌باشد که نخستین از تمامی وارد مسجد و بعداز همگی، از آن خارج شود».[14]
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «نشستن در مسجد برای من خوب از نشستن در پردیس میباشد؛ زیرا در پردیس خشنودی خودم فراهم می‌شود و در مسجد خشنودی معبود به دست می‌آید».[15]
و در بیان دیگری آدرس حسینیه نصرت مشهد فرمود: «أَحبُّ البِلاد اِلَی اللهِ مَساجِدُها وَ أبغَضُ البِلادِ إِلَی اللهِ اَسواقُها؛[16] محبوب‌ترین جا پیش خدا مساجد، و مبغوض‌ترین زمین پیش پروردگار بازارها هستند».
7. ساختن مسجد
از‌آن‌جا‌که مساجد در اسلام منزلت بسیار مهمی دارند، بر ساختن و تعمیر مسجد تأکید زیادی گردیده‌است. نبی اکرم(ص) فرمود: «مَن بَنی مَسجِداً وَلَو مَفحَصَ قَطاةٍ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ؛[17] کسی که مسجد بسازد، در صورتی‌که چه به اندازه خوابگاه مرغ سنگ‌خواره‌ای باشد، آفریدگار برای او در پردیس خانه‌ای می‌سازد».
البته وقتی ساختن مسجد گران بها هست و این کلیه ثواب دارد که غرض از ساخت آن، اعلای واژه و کلمه توحید و تبلیغ فرهنگ وتمدن اسلام ناب و مکتب پیامبران و امامان معصوم(ع) باشد؛ البته در‌حالتی که غرض غیر الهی و شیطانی باشد، نه صرفا ارزش و ثوابی ندارد، بلکه سازنده آن مؤاخذه خواهد شد. از این رو، پروردگار از اولین بانی مسجد در اسلام که مسجد قبا را ایجاد کرد، این چنین خیال و خاطر می‌کند:
)لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التّقْوى‏ مِنْ أَوّلِ یَوْمٍ أَحَقّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ أَنْ یَتَطَهّرُوا وَ اللّهُ یُحِبّ الْمُطّهِّرینَ(؛[18]
«مسجدی که از روز شروع بر اساس زهد بنا شده، سزاوارتر هست که در آن به نماز قیام کنی؛ چون در‌این مسجد کسانی می‌باشند که دوست دارا هستند پاک و منزه شوند و پروردگار پاکیزگان را دوست دارد».
اما خداوند به عده ای که با مقاصد دیگر مسجد ساختند، نه تنها ثوابی نمی‌دهد، بلکه با آن‌ها به شدّت برخورد می‌کند و آنها‌را منافق به شمار میاورد:
)وَ الّذینَ اتّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرارًا وَ کُفْرًا وَ تَفْریقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصادًا لِمَنْ حارَبَ اللّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنا إِلاّ الْحُسْنى‏ وَ اللّهُ یَشْهَدُ إِنّهُمْ لَکاذِبُونَ( [19]؛
«منافقان کسانی‌اند که مسجدی ساختند به منظور زیان رساندن به نبی و مؤمنان و تقویت کفر و ساخت تفرقه بین مؤمنان و کمین‌گاه برای افرادی که با خدا و پیامبرش نزاع کرده بودند، و آنان عهدوپیمان خاطر می‌کنند که نظری جز نه نداشته‌ایم امّا معبود گواهی میدهد که دروغ می گویند».
سپس خداوند اضافه می‌کند:
) لا تَقُمْ فیهِ أبداً(؛
«هیچوقت در آن مسجد نماز اقامه نکن یا هیچ گاه در آن مسجد نایست».
از این آیات بر می آید که «مسجدسازی» می بایست مبتنی بر تقوای الهی بنیان‌گذاری خواهد شد و غرض این باشد که خدا در آنجا عبادت و بلندمرتبه داشته گردد و محل اجتماع کسانی باشد که عشق دارند به سوی پروردگار حرکت کنند و خود را منزه و پاکیزه سازند و خودسازی کنند و اهداف الهی را در آنجا به اعمال درآورند. و مسجد می بایست مرکزی برای اجتماع و اتحاد مسلمانان باشد و نفع اسلام و مسلمین در آن آیتم اعتنا قرار گیرد، نه اینکه محلّ باند‌بازی و تفرقه و خسارت رساندن به مسلمان ها و موجب بدبینی به معبود باشد و در آن شرک و الحاد و شرک تقویت خواهد شد.
در آیه دیگر، قرآن صریحاً می‌فرماید:
)ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللّهِ شاهِآیینَ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ رزرو حسینیه نصرت مشهد بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمتاعُهُمْ وَ فِی النّارِ هُمْ خالِدُونَ([20]؛
«مشرکان را نرسد که مساجد معبود را آباد کنند، با آنکه خود شاهد کفر خویشتن‌اند؛ چه اینکه اعمال آنان بی‌اجز و باطل می باشد و خود در دوزخ وجهنم جاودان‌اند».
بعد از آن می فرماید: )إِنّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ أَقامَ الصّلاةَ وَ آتَى الزّکاةَ وَ لَمْ یَخْشَ إِلاّ اللّهَ فَعَسى‏ أُولئِکَ أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْمُهْتَآیینَ[21](؛
«مسجدهای خدا را صرفا کسی آباد می‌کند که به خداوند و روز جزا ایمان داراست، نماز به پا کند، زکات دهد و جز از معبود نترسد. باشد که آنان از هدایت یافتگان باشند».
گروهی از مفسران معتقدند که خواسته، عمران ظاهری نیست بلکه این کلمه بر عمران معنوی نیز دلالت داراست که همان آباد نگاه‌داشتن مساجد و حضور در آن ها برای ادای نماز و کارهای سودمند می‌باشد؛ چنان که میبدی در تفسیرش گفته میباشد: «عمارت مسجد، داخل شدن و نشستن در آن هست و به قولی، بالا بردن بنای مسجد و نیکو کردن آن و به قولی عمارت مسجد، عبادت کردن، نماز خواندن و طواف در آن هست».[22] آیت الله مکارم شیرازی نیز می فرماید: «آیه مضمون‌ وسیعی دارد و همه امور را دربرگیرنده می شود».[23] زمخشری نیز بعد از نقل هر دو لحاظ از نبی اکرم(ص) نقل می‌کند که معبود فرمود: «إِنَّ بُیوتی فی ألارضِ المَساجِدَ، وَ أنَّ زُوّاری فیها عُمّارُها؛[24] مساجد، خانه‌های من در زمین هستند و در بین آبادکنندگان مساجد، همانا ملاقات کنندگان من قرار دارا هستند».
8. آبادی معنوی مساجد
روزی فرستاده خداوند(ص) خطاب به ابوذر فرمود: «در تعمیر و آبادانی مساجد بکوش که ثواب آن از حوزه‌ خداوند، فردوس می‌باشد».
ابوذر پرسید: مساجد را چه گونه آباد کنیم؟
نبی(ص) فرمود: «در مساجد با صدای بلند کلام نگویید، صحبت باطل و کلام خطا نزنید و داد و ستد و خریدوفروش نکنید. ای اباذر! تا در مسجد هستی، بکوش یاوه و بیهوده نگویی و در حالتی که این یک‌سری فرمان را رعایت نکردی، روز قیامت جز خویشتن را شماتت و نکوهش مکن».[25]
امام صادق(ع) از پیامبر اکرم(ص) نقل می‌کند که فرمود: «چون پروردگار تعالی و والا ببیند که اهل یک آبادی (شهر یا روستا) در نافرمانی او زیاده‌روی کرده‌اند، اما دربین آنها سه تن مسلمان (واقعی) هست، خطاب فرماید: «ای گناه‌کاران و اشخاصی که از فرمان‌های من راز برتافته‌اید! اگر فی مابین شما مؤمنانی نبودند که با یکدیگر مهربان‌اند و با نمازگزاردنشان، زمین و مساجد من‌را آباد می‌گردانند، و در سحرگاهان استغفار می‌کنند، عذابم را بر شما فرود می‌آوردم».
مرحوم نوری در زیر حدیث مزبور می‌نویسد: «حدیث درین مضمون‌ صحت دارد که منظور از عمران مساجد، دایر نگاه‌داشتن آن ها بوسیله نماز، دعا، خاطر معبود، خواندن قرآن و جز اینهاست، نه تعمیر و ترمیم سقف و دیوار آن».[26]
یک نکته
گاهی بشر نمی‌تواند در مسجد حضور یابد و به دلایلی باید فریضه نماز را در خانه بجا آورد. از این رو، در اسلام پیشنهاد شد‌ه‌است که اتاقی را برای نماز و سر و نیاز اختصاص دهد؛ همان گونه که امروزه نمازخانه‌هایی را در ادارات، هواپیماها و .... اختصاص داده‌اند. امام راستگو(ع) در نامه‌ای به شخصی به نام مسمع نوشت: «دوست دارم که یک کدام از اتاق‌های جایگاه را مسجد قرار دهی».[27] آن حضرت در حدیث دیگری فرمود: «علی(ع) در منزل خود اتاقی را که نه کوچک بود و نه تعالی، مخصوص نمازش قرار داده بود».[28]
اما روشن می باشد که این فرمان نباید موجب گردد که بشر حضور کمتری در مساجد پیدا کند. از این‌رو، بر حضور در مساجد عمومی، به خصوص مساجدی که ویژگی خاص دارند، بسیار تأکید و ثواب‌های زیادی برای نماز قرائت در در آنها بیان شده میباشد.
9. اثرها رفتن به مسجد
امام راستگو(ع) فرمود: «من مَشی إلی المَسجِدِ، لَم یَضَع رِجلَهُ عَلی رَطبٍ وَلا یابِسٍ إلاّ سَبّحَت لَهُ الارضُ إلی الأرضینَ السابِعةَ؛[29] هر که به طرف مسجد قدم بردارد، پایش را بر تر و کم آبی نمی‌گذارد، جز آنکه زمین تا طبقه هفتمش برای او تسبیح می گوید».
رسول اکرم(ص) فرمود: «بشارت باد بر اشخاصی که در تاریکی شب به طرف مساجد می‌روند به نوری که در روز قیامت برای آن‌ها پیدا میگردد».[30]
در بیان دیگری فرمود: «کسی که برای شرکت در نماز جماعت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد به مسجدی رود، برای هر قدمی که بر می دارد، هفتاد هزار حسنه برایش نوشته شود و به همان اندازه درجاتش بالا رود و در صورتیکه در آن موقتا بمیرد، خدا هفتاد هزار فرشته بگمارد که در قبرش به دیدار او مراحل و انیس تنهایی او باشند و تاهنگامیکه برانگیخته شود، برایش آمرزش بخواهند».[31]
10. حضور در مسجد
پیامبر اکرم(ص) به ابوذر فرمود: «ای اباذر! مادامی که تو در مسجد هستی، خداوند در مقابل هر نفسی که می کشی، یک رتبه در بهشت به تو عطا می‌کند و فرشتگان بر تو درود می‌فرستند و برای تو برای هر نفس در مسجد، ده حسنه می‌نویسند و ده گناه از تو پاک می‌کنند».[32]
و در حدیث دیگری فرمود: در مسجد به انتظار نماز نشستن، عبادت است، مگر آنکه حدثی از او رمز زند ». عرض شد: ای نبی خدا! حدث چیست؟ فرمود: «غیبت کردن».[33]
11. ثواب نماز در مسجد
نبی اکرم(ص) فرمود: «نماز در مسجد من (مسجد النبی(ص)) پیش خداوند، معادل ده هزار نماز در مساجد دیگر هست، مگر در مسجد الحرام که نماز در آن، متساوی صد هزار رکعت است».[34]
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «ثواب نماز در بیت‌المقدس، معادل هزار رکعت نماز هست و نماز در مسجد اعظم (جامع)، برابر صد نماز میباشد و نماز در مسجد محله و خویشان ،ثواب 25 رکعت نماز را داراست و در مسجد بازار، دوازده برابر نماز میباشد و نماز در خانه، به اندازه یک نماز ثواب دارد».[35]
حضرت امام خمینی(ره) می فرماید:
«در شرع مقدس اسلام بسیار توصیه شد‌ه‌است که نماز را در مسجد بخوانند و عالی از کلیه مسجدها، مسجد الحرام میباشد و آن‌گاه مسجد نبی اسلام(ص)، آنگاه مسجد کوفه، بعد از آن مسجد بیت المقدس، آن‌گاه مسجد جامع هر شهر و بعد مسجد محله و پس از مسجد محله، مسجد بازار میباشد».
و آنگاه میفرماید: «زیاد رفتن به مسجد و رفتن به مسجدی که نمازگزار ندارد، مستحب می‌باشد و اهالی مسجد در صورتی عذری نداشته باشد، مکروه هست در غیر مسجد نماز بخواند».[36]
12. بی‌توجهی به مسجد
در حدیثی از فرستاده اکرم(ص) آمده می باشد که فرمود: «لا صَلاةَ لِجارِ المَسجِد إلاّ فی المَسجدِ؛[37] نمازی برای اهالی مسجد نیست، مگر در مسجد».
در حدیث دیگر فرمود: «هر که در مسجد ندای نماز را بشنود و سوای علت از آن خارج شود، منافق میباشد، مگر اینکه قصد رجوع داشته باشد».[38]
امام امت(ره) فرموده است: «مستحب می باشد انسان با کسی که در مسجد حاضر نمی‌شود، خوراک نخورد و در کارها با او مشاوره نکند و هم محلی او نشود و از او زن نگیرد و به او زن ندهد».[39]
و از امام درستگو(ع) گفته شده که فرمود: «مساجد از همسایگانش که آن را زیارت نکردند، نزد خداوند شکایت کردند. خدا به آنان وحی کرد: به عزت و جلالم عهدوپیمان که نمازشان را نپذیرم و عدالت آن‌ها‌را در میان مردم آشکار نسازم و عفووبخشش من به آن‌ها نرسد و در بهشتم در جوار خویش قرارشان ندهم».[40]
ب) آداب مسجد
1. آداب ورود به مسجد
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «هر که بخواهد وارد مسجد شود، باادب و آرامش وارد گردد؛ زیرا مساجد، خانه‌های خدا و دوست داستنی‌ترین محل‌ها پیش خدا میباشند».[41]
از اهل بیت(ع) گفته شده که فرموده‌اند: «خوب آن است که هنگام ورود به مسجد، آغاز با پای راست وارد شوی و هنگام خروج، با پای چپ خارج شوی».[42]
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «لا تَدخُلِ المَسجِدَ إلاّ بِالطَّهارَة وَ مَن دَخلَ مَسجِداً بِغَیرِ الطَّهارَِةِ فَالمَسجِدُ خَصمُهُ؛[43] وارد مسجد نشو، مگر با طهارت، و هر کس سوای آن وارد خواهد شد، مسجد دشمن او خواهد بود».
فاطمه زهرا(س) فرمود:
«رسول زمانی که داخل مسجد میشد، چنین می‌فرمود: «بِسم اللهِ، اللَّهُم صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغفِر ذُنُوبی وَ افتَح أبوابَ رَحمَتِک؛ به نام آفریدگار، خدایا! بر محمد و آلش درود بفرست، و گناهانم را ببخش و درهای رحمت خود را برایم باز کن».[44]
2. آداب حضور در مسجد
امام صادق(ع) فرمود: «هر گاه درون مسجد شدی، ستایش و تشکر آفریدگار بگو و بر فرستاده صلوات بفرست».[45] فرستاده اکرم(ص) فرمود: «مساجد را گذرگاه قرار ندهید، مگر اینکه دو رکعت در آن نماز بخوانید».[46] امیرمؤمنان(ع) فرمود: «سنت این می‌باشد که وقتی در مسجد می‌نشینی، رو به قبله باشی».[47] پیامبر آفریدگار(ص) فرمود: «ای اباذر! هر نشستی در مسجد بیهوده است، مگر نماز تلاوت یا ذکر گفتن، پی‌علم بودن و سؤال علمی کردن».[48]
در بیان دیگری از آن حضرت آمده است: «اِنَّما نُصِبَتِ المَساجِدُ لِلقُرآنِ؛[49] همانا مساجد برای قرآن بنا گذارده شده‌اند».
طبق این بیان، مساجد مکانی برای شناخت، شناساندن و یادگرفتن قرآن و حقایق آن و اجرای اپ‌ها و دستورهای آن بایستی باشد؛ چنان که در بعدازظهر فرستاده اکرم(ص) و امامان(ع) چنین بود.
براین اساس می بایست مساجد را عملاً تکریم و احترام آن‌ها را حفظ کنیم و در توا‌ن توان از آنان بهره برگیریم و از آنچه در شأن مساجد و خانه‌های خدا نیست، بپرهیزیم.
در حدیثی از امام درست گو(ع) آمده میباشد: «إنّما اُمِرْنا بِتَوالاِ المَساجدِ لأنّها بُیوُتُ اللهِ فِی الأرض؛[50] ما مأمور به بزرگداشت مساجد شده‌ایم؛ زیرا مساجد، خانه‌های خدا در روی زمین‌ به شمار می‌آیند».
در جای دیگر فرمود: هر کس مسجد را گرامی و از افکندن آب دهان و بینی در آن دوری کند، در روز قیامت در حالی به لقای الهی نائل خواهد شد که ذوق زده میباشد و نامه اعمالش به دست راستش داده میگردد».[51]
3. کارهای ناروا در مسجد
امام راستگو(ع) فرمود: «جَنِّبُوا مَساجِدَکُم الشِّراءَ وَالبَیْعَ»؛[52] مساجد خود را از خریدوفروش دور نگهدارید».
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «ورود به مسجد برای افراد جُنب و حایض، جایز نیست».[53]
در بیان دیگری فرمود: «صحبت ناروا در مسجد، حسنات را میخورد؛ آن گونه که گاو و گوسفندان علف‌ها را میخورند».[54]
و فرمود: «مَن نامَ فِی المَسجدِ بِغَیرِ عُذرٍ إبتَلاهُ اللهُ بَلاءً لازَوالَ لَهُ؛[55] هر که فارغ از بهانه در مسجد بخوابد، خداوند او‌را به بلایی گرفتار می‌کند که از دربین رفتنی نیست».
آرزو‌است‌ با منفعت‌گیری هر چه بیشتر از دستورهای باارزش مکتب اهل بیت(ع)، روز آپ دیت شاهد پررونق‌تر شدن مساجد باشیم. ان‌شاء الله

مَسْجد مکان عبادت خداوند و تلاوت نماز که ممکن هست ساختمانی محصور یا زمین بدون سقف و دیوار باشد. مسجد قبا اولیه مسجدی می باشد که در اسلام ساخته شد.

در شریعت اسلامی، مسجد آداب و احکامی ویژه دارااست. از مسجد غالباً برای عبادت جمعی و کار‌های شرعی گروهی استفاده می شود و مهم‌ترین عبادتی که در آن به جا می‌آورند، نماز جماعت است.

مسجد خلال کاربرد عبادی، کارکردهای اجتماعی، سیاسی، آموزشی و قضایی برای مسلمانان داشته که بعضا از این کارکردها تاکنون مانده است. مساجد در ایران، نقش مهمی در پیروزی انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ش جاری ساختن کردند.

فهرست
۱ معنا‌شناسی
۲ مسجد در قرآن
۳ پیشینه مسجد در اسلام
۴ احکام و آداب مسجد
۵ مداقه و فضیلت مسجد
۶ معماری
۶.۱ منبر
۶.۲ محراب
۶.۳ مناره
۶.۴ مقصوره
۷ کارکردها
۷.۱ کارکرد آموزشی
۷.۲ کارکرد اجتماعی
۸ نقش مسجد در انقلاب اسلامی کشور ایران و تامین مقدس
۹ جستارهای وابسته
۱۰ پانویس
۱۱ منابع
مفهوم‌شناسی
«مسجَد» در زبان عربی به معنای نهادن پیشانی بر زمین و به خاک افتادن به علامت کمال فروتنی است و مسجِد به معنای جایی می باشد که در آنجا سجده می‌کنند.[۱] برخی معتقدند کلمه و واژه مسجد از واژه‌ای غیر عربی «msgď» به معنای محل پرستش گرفته شده است که در متن‌ها زبان آرامی مربوط به قرن پنجم پیش از ولادت مسیح وجود داراست.[۲] در بعدازظهر پیش از اسلام این واژه و کلمه برای اشاره به هر مکان و معبدی بوده که در آن معبود را عبادت می‌کرده‌اند.[۳] برخی معتقدند کلمه «مساجد» در آیه چهلم سوره حج در همین مضمون‌ به کار رفته هست.[۴]

دهخدا با استناد به منابع دیرین و ذکر نمونه‌های بسیار از آنها نوشته هست که واژه و کلمه عربی مسجد، اساسا، به صورت واژه «مَزگِت» از زبان آرامی وارد عربی و فارسی شد‌ه‌است.[۵] او به نقل از این منابع آورده هست که حروف «ز»، «گ» و «ت» در عربی به «س»، «ج» و «د» تغییر کرده و مسجد در عربی یعنی جای سجده کردن. به نقل این منابع، مزگت به معنای نمازخانه، خانۀ آفریدگار، «خانه‌ای که برای پرستش پروردگار بسازند و هرکس خواست در آن عبادت کند» و نظائر آن می‌آمده است.[۶]

مسجد در اصطلاح رایج فعلی به معنای عبادتگاه خاص مسلمان ها و محل نماز تلاوت آنهاست. گفته‌اند از آن رو که مسلمان ها در نماز، سجده می‌کنند و سجده نهایت خضوع در عبادت است، این مکان را مسجد به معنای جای سجده نامیده‌اند. مسجد، به لحاظ فقاهتی احکامی ویژه دارد و به لحاظ مادی حسینیه نصرت مشهد ممکن می‌باشد عبارت از یک ساختمان محصور در بین دیوارها یا یک زمین بدون سقف و دیوار باشد.[نیازمند منبع]

«مسجد جامع» نیز به معنای مسجد به کار می‌رود البته غالبا مراد از این کلمه و واژه مسجدهای بزرگ یا مساجدی در شهرها است که نماز جمعه در آن اقامه می‌شود.[۷]

مسجد در قرآن
واژه و کلمه مسجد بیست و هشت بار به طور جمع و مفرد در قرآن به کار رفته می باشد که در برخی از آن ها از مداقه مسجد و مراقبت آن صحبت رفته می باشد؛ به عنوان مثال: «إِنَّما یعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیوْمِ الْآخِرِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَی الزَّكاةَ وَ لَمْ یخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسی أُولئِكَ أَنْ یكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِین (ترجمه: مساجد را فقط كسی آباد میكند كه به خداوند و روز قیامت ایمان آورد و نماز را برپا داراست و زكات بدهد و از كسی جز خدا نترسد- امید‌وار‌یم آن‌ها هدایت یابند.)[ توبه–۱۸]

مالکیت مسجد در قرآن به پروردگار نسبت داده شده می‌باشد.(جن/۱۸) از امام درستگو(ع) از علت احترام مساجد پرسیدند، آن حضرت در پاسخ گفتند: «زیرا مساجد خانه‌های آفریدگار در زمین‌اند».[۸]

در آیه ۱۲۵ سوره بقره، به مسجد مکه که همان مسجدالحرام هست، به عنوان مکانی برای فعالیت‌های آیینی و نیز محل گرد هم داخل شدن اشاره شد‌ه‌است [۹] و در آیه ۹۶ سوره آل عمران این مسجد به عنوان اولیه خانه‌ای که برای عبادت مردم برپا شده، مذکور می باشد.[۱۰]

پیشینه مسجد در اسلام
عبدالحسین زرین‌کوب:

«که خاطرنشان کرد در اسلام، آئین را با هنر سازگاری نیست؟ برعکس، این هردو یکدیگر را در آغوش میکشند و آن هم در مسجد.»[۱۱]

بنابر تعالیم پیامبر اکرم(ص)، عبادت آفریدگار و نماز، به مکانی خاص نیاز ندارد آدرس حسینیه نصرت مشهد و در هر جایی از زمین می‌توان خدا را عبادت کرد و نماز گزارد؛ چنان که در حدیثی از آن حضرت نقل گردیده است: «جُعِلَت لِی كُلَّ أرضٍ طَیبَةٍ مَسجِداً وَ طَهوراً (همگی زمین برای من پاک و مسجد قرار داده گردیده است.»[۱۲]) به این رو، مسلمان‌ها پیش از هجرت، جایی خاص برای نماز گزاردن نداشتند و هر جا که امکان آن فراهم بود نماز می‌خواندند و رسول(ص) همراه افرادی انگشت‌شمار مانند امام علی (ع) نماز را به صورت مخفیانه ادا می کرد.[۱۳] بنابر گزارش‌هایی در منابع تاریخ اسلام، آن حضرت بعداز علنی شدن دعوت، گاهی کنار کعبه نماز می‌گزارد.[۱۴]

مسجد قبا اولیه مسجدی می‌باشد که در اسلام ساخته شد. هنگامی نبی از مکه به مدینه می‌آمد، پیش از ورود به مدینه یک هفته در قبا ماند و در این بازه به درخواست مردم مسجدی درین ناحیه ایجاد کرد. برخی گفته‌اند این مسجد به پیشنهاد عمار یاسر تاسیس شده است.[۱۵]

با سفر مسلمانان به مدینه، پیامبر مکانی را برای نماز جماعت و نیز نشست مسلمانان برگزید و با ملازمت و همراهی مؤمنان آن مکان را به صورتی ساده برای این فعالیت آماده کرد. این مسجد که مسجدالنبی یا مسجد نبی نام گرفت، به زودی منزلت ویژه‌ای نزد مسلمان‌ها یافت و به مکانی برای عبادت، یادگرفتن مذهبی، عمل‌های جمعی و تصمیم‌گیری‌های مهم سیاسی تبدیل شد. قبلا، پیامبر در برخی مکانهای مکه به یار مؤمنان نماز جماعت خوانده بود ولی جایی را به عنوان مسجد تعیین نکرده بود.[نیازمند منبع]

مسجدْ بعداز مسافرت، افزون بر عبادت، مرکزی برای اداره حکومت بود و آنگاه به عنوان مکانی آموزشی و تبلیغی نیز به کار رفت. بعدها هنگامی دار‌الحکومه و مدرسه ساختند، مسجد به عبادت اختصاص داده شد؛ گرچه گهگاه از آن به عنوان مدرسه نیز استعمال میشد.[۱۶]

نمایی از مسجد کوفه
در جریان فتوحات عراق و شمال آفریقا در قرن نخستین هجری، مسلمانها با الگوبرداری از فرستاده اکرم(ص) در مدینه، معمولا فضایی را که در مرکز اردوگاه‌هایشان قرار داشت به مسجد اصلی اختصاص می‌دادند. با تبدیل شدن پادگانها به شهرهایی چون بصره، کوفه، فسطاط و قیروان این محل‌های عبادت نیز رزرو حسینیه نصرت مشهد به بناهایی دائمی تبدیل شدند. از همین سر مشق در بنیانگذاری بغداد در قرن دوم هجری و قاهره در قرن چهارم هجری به کار گیری شد. مسلمان‌ها در شهرهایی که فتح می‌کردند مانند دمشق، بیت المقدس و مدائن مساجد خود را در محل معابد کلیساها و قصرها بنا می‌نهادند.[۱۷]

احداث مساجد بعد از مسجد قبا و مسجد النبی در دیگر مناطقی که اسلام بدانها طرز می‌یافت، اعمال می‌گرفت. در قرن اول قمری مسجد کوفه(۱۷ق.)، مسجد فسطاط(۲۱ق.) و جامع بصره(۲۴ق.) به اهتمام مسلمانان ساخته شد.[۱۸]

به گفته ابن خلدون(م. ۸۰۸ق) دو نوع مسجد شهری وجود داشته می باشد: مساجد گرانقدر ذیل اختیار دولت برای نمازهای جمعه و اجتماعات مهم مسلمانان و مساجد کوچک که توسط نصیب‌های متفاوت جمعیت شهری ساخته و اداره می‌شدند. در طی اولیه معمول این بود که به تاسی از آداب و رسوم پیش از اسلام و نیز طرز و سیره فرستاده در مدینه، خلفا یا فرمانداران منصوب آن ها اقامتگاه خود را در کنار مسجد جامع برپا کنند در حالی که مردم ساده مساجد خود را در محلات قوم و قبیله‌ای خود می‌ساختند. با ارتقا شدید قدرت و ثروت امپراتوری‌های اسلامی و غیروابسته شدن اقامتگاه حاکمان، بر تعداد مساجد دولتی و غیردولتی به شدت افزوده شد. هر دو نوع معمولا به امداد مردم و درآمدهای اوقاف تأسیس و نگهداری می‌شدند.[۱۹]

کارآیی مسجد غالبا برای برپایی عبادات روزانه و نماز جمعه بوده که مردان بیشتر در آن شرکت می‌کردند. زنان در عقب صف مردان در حالی که پرده‌ای در میان آنان و مردان بود یا در اتاقی جداگانه و یا در طبقه بالا در مراسم حضور داشتند.[۲۰]

به منجر وجود احکام خاص مسجد، غالبا مکانی سوا محل عبادت برای وضو اختصاص داده می‌شد.[۲۱] در تاریخ شیعه همانند اهل تسنن، اهمیت مساجد و اقتدار آنها فراز و نشیب فراوان داشته است. مسجد مرقدهای شیعیان در کربلا و نجف از پشتیبانی آل بویه(قرن‌های چهارم و تا پنجم قمری) و صفویه(قرن‌های دهم تا یازدهم قمری) برخوردار بوده است. سلسله فاطمی اسماعیلیه(قرن‌های چهارم تا ششم قمری) مساجد بخش اعظمی را در شمال آفریقا تا مصر و حجاز بنا کرد و در ذیل جانبداری قرار داد. صفویه همین شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد کار را در ایران و کشورهای کنار دریا خلیج فارس انجام بخشید. با این حال، زمانی که جمعیت شیعه مقهور نیروهای سنی شدند، نه فقط روند مسجدسازی به معیار بسیاری کاهش یافت؛ بلکه برگزاری مراسمی مانند نماز جمعه نیز رو به کاستی نهاد.[۲۲]

احکام و آداب مسجد
از همان زمان که مسجد در اسلام بنیان گذاشته شد، احکام و آدابی برای حضور در آن و رفت و آمد به آن در قرآن و حدیث ذکر گشت. به ظاهر، اولیه احکام و آدابی که برای مسجد برشمرده شد، مربوط به اموری مانند عصمت و طهارت و نظافت بود. از جمله، سفارش‌هایی اکید از فرستاده اکرم(ص) درباره ثواب پاکیزه کردن مسجد و شماتت آلوده کردن آن، در مشت می باشد که در مسئله «آداب» می‌گنجند.[۲۳] درباره شخص نمازگزار و شی ها و حالات مربوط به او نیز احکام فقاهتی خاصی احوال گردیده‌است؛ مثلا ورود به مسجد در موقعیت جنابت حرام شمرده شده یا پوشیدن جامه سفید و پاکیزه برای حضور در مسجد مستحب و لباس سیاه و چرک الود مکروه هست.[۲۴]

مداقه و فضیلت مسجد
عبدالحسین زرین‌کوب:

«در حین نسلها و قرن ها در فاصله آفاق مختلف، هنر اسلامی ملجائی پاک‌تر و نمایشگاهی امن‌تر از مسجد نداشته می‌باشد.»[۲۵]

در فرهنگ اسلامی، متاثر از قرآن مهربان و روایات بزرگان فقاهتی، مسجد حرمت و رده ویژه‌ای دارد. قرآن کریم ومهربان برپا داشتن و مراقبت مسجد را شغل کسانی خوانده که به معبود و روز قیامت ایمان دارند.[۲۶] قداست و فضیلت مسجد نزد مسلمانان از عامل ها حفظ بنای آن بوده هست. مسلمانان بنابر آموزه‌های اسلامی، خود را ملزم به حفظ و تعمیر مساجد می‌دانستند و به‌این رو، می‌کوشیدند در عمارت، محافظت و مرمت مسجد نقشی بر عهده گیرند.[۲۷]

مسجد مهمترین بنای حوزه فرهنگ اسلامی می‌باشد زیرا در حین چهارده قرن همه نبوغ و استعداد معنوی و هنری و مهارتهای صنعتی در ساختن و بنای مسجد تمرکز یافته می باشد.[۲۸]

معماری
مساجد در مناطق متفاوت دانا به حیث معماری همانندی‌هایی بسیار به یکدیگر دارند؛ با این حال، در هر حوزه‌‌ای پذیرای خصوصیات معماری و هنری آن حیطه نیز شده و تفاوتهایی با دیگر مساجد یافته‌اند. بدین ترتیب، معماری مساجد هر مرزو بوم گویای ویژگی‌های معماری بومی آن کشور گردیده‌است.[۲۹]

مساجد در کشورها و مناطق مختلف علی رغم اختلافهای معماری، بناها، بخش ها و اشیای ذیل را همگی دارایند:

منبر
پیش از ظهور اسلام منبر در حجاز وجود نداشت و سخنرانان برای سخنرانی بر نیزه تکیه می‌دادند و صحبت می‌راندند. نبی اکرم(ص) نیز در آغاز رسالت به صورت ایستاده و با تکیه بر درختی (استوانه حنانه) خطبه می‌خواند تا این که برای او منبری با سه یا چهار پله ساختند. در بعضی منابع روایی از واژه و کلمه «منبر» برای سخنرانی فرستاده(ص) خیال شده که شاید بتوان از آن برداشت کرد که در آن مجال منبر به فعالیت می‌رفته است؛ از جمله کلینی آورده است: «صعد فرستاده الله(ص) المنبر ذات یوم فحمد الله و اثنی علیه و...؛ روزی پیامبر(ص) از منبر بالا رفت و آن گاه خدای را قدردانی و ثنا اعلام کرد و....»[۳۰] اما در‌این که چه کسی برای او منبر ساخت اختلاف می باشد. منابع از غلام زنی از انصار،[۳۱] غلام زنی از مهاجران،[۳۲] یک کدام از صحابه[۳۳] یا مردی رومی نام برده‌اند.[۳۴]

منبر در آغاز محل ارشاد پیامبر اکرم(ص) برای مؤمنان و رده تجلی حرف پروردگار بر لهجه او بود. پس از آن حضرت، در مساجد جامع شهرهای متعدد منبر ساختند و به‌تدریج در قرن ها بعدی تا به امروز این سنت به کلیه مساجد شهرها و روستاهای پیشرفت یافت. منبر در حین تاریخ از کارآمدترین اجزای مسجد بوده می باشد. منبر تریبون حکومت اسلامی بود، از آن برای مشکل خطبه و ارشاد و اعلام مواضع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی به کارگیری می شد. با گذشت فرصت، مبلغان و واعظان از آن برای تبلیغ دین، فقها برای بیان احکام آئین و تدریس معارف اسلامی، مفسران برای تبیین نکات قرآنی و محدثان برای بیان و املای احادیث استعمال کرده‌اند.[۳۵]

محراب
نوشتار اصلی: محراب
محراب یک تورفتگی قوسدار است که در دیوار قبله تعبیه شده است و جهت مسجد الحرام را آرم میدهد. محراب به این شکل، در اواخر سده اول هجری ابتکار عمل شد. پیش از آن، جهت قبله را در مساجد باز فارغ از دیوار از طریق فرو کردن عمودی در ماسه یا چنان که در خانه فرستاده در مدینه شغل شد، به کمک یک قطعه سنگ نماد می‌دادند.[۳۶]

مناره
مناره، سازه‌ای برج‌مانند است که کارکرد اول‌اش اذان اعلام کردن بر فراز آن هنگام نمازهای پنجگانه بوده است. مأذنه، مئذنه، منار، صومعه و گل‌مجموعه، نامهای دیگری هستند که برای این سازه به شغل می روند. در زمان رسول(ص)مساجد مناره نداشتند. با توسعه و گسترش دولت اسلامی و بزرگ‌تر شدن شهرها، لازم شد تا در کنار هر مسجدی مناره‌ای برای اذان گفتن و با خبر کردن مردم از وقت نماز بسازند. امروزه که مسلمانان از وسایل دیگری برای آگاهی از وقت نماز و شنیدن اذان بهره می برند، کارکرد مناره‌ها فقط تزئینی و تشخیص مساجد از دیگر بناهای شهر می باشد.[۳۷] تعداد مناره‌های مساجد در مناطق مختلف یکسان نیست. در ایران، موفق

عبدالغنی نابلسی نیز نماز قرائت در کنار مقابر را به خیال تشابه با یهود مکروه می‌داند؛ البته در‌پی مواقعی را نیز استثنا می نماید که بعداً ذکر گردد.[67]

از ماجرای کار همسر حسن بن حسن کراهت فهمیده می‌گردد خیر حرمت؛
بدر الدین عینى در گستردن درست بخاری در تحت همین حدیث میگوید: وقتى حسن بن حسن بن على درگذشت، همسر وی چادر ای بر قبر وی زد و بعداز 1 سال برداشت. شنیدند كه شخصى ندا میدهد، آیا آنچه را كه گم کرده بودند پیدا كردند. این قبه ای که روی قبر زده بود به نمازی که در آنجا خوانده بود خللی وارد نکرده میباشد و لازمه آن، به چنگ آوردن حسینیه نصرت مشهد مسجد نزد قبر میباشد و گاه قبر جهت قبله قرار می‌گیرد؛ پس کراهت آن زیاد میگردد. بخاری آن را برهان بر کراهت دانسته میباشد و احمد، زدن خیمه بر قبر را مکروه می‌داند.[68]

طریقه دوم: تایید صلاحیت قرائت نماز

عده ای از علمای حنفی نماز قرائت در کنار قبور اولیا را روا میدانند و بر آن دلایلی ذکر کرده اند که اشاره می‌شود.

دلایل مجوز نماز قرائت در کنار قبور

همانگونه که ذکر شد، بعضا از علمای احناف از آیه 21 سوره کهف، تایید صلاحیت مسجد ساختن بر قبور یا این که در کنار قبور را اثبات کرده اند که از آن مجوز، نماز در آن مسجد هم فهمیده می‌گردد؛ از جمله خفاجی حنفی در زیر آیه 21 سوره کهف، پس از ذکر تایید صلاحیت تشکیل داد مسجد بر قبور، به روا بودن نماز در آن بناء تصریح می كند.[69]
دفن حضرت اسماعیل7 در حجر و دفن هفتاد فرستاده در میان حجر و زمزم در مسجدالحرام و افضلیت نماز در آنجا.
طحطاوی میگوید: مقابر انبیا (درخصوص نماز تلاوت در کنار مقابر) استثنا گردیده؛ پس پس از اینکه در جهت قبله نباشد، نماز در آن کراهت ندارد؛ چه قبرش گشوده باشد یا این که خیر؛ چون آنان در قبورشان زنده اند. آیا نمی بینی مرقد اسماعیل7 در حجر، پایین ناودان قراردارد و اینکه میان حجرالأسود و زمزم، قبر هفتاد فرستاده میباشد؛ آن‌گاه آن مسجد با فضیلت ترین جای برای نماز میباشد؛ به مغایر مقابر غیر انبیا.[70]

كوثرى نیز به نقل ‏از ابى مالكى مى‏گوید: بناء كردن مسجد كنار قبر انسانى پارسا و یا این که تلاوت نماز در حرم وى، به قصد تبرک به اثرها وی و قبول شدن دعا در آنجا ایرادى ندارد؛ چراكه قبر اسماعیل7 در مسجدالحرام، كنار كعبه جای‌دارد و تلاوت‏ نماز در آنجا خوب از جاهاى دیگر میباشد.[71]

برخی برای مجوز نماز قرائت قوانینی را ذکر کرده اند. به عنوان مثال طحطاوی میگوید: نماز در بقاع کراهت دارااست، مگر اینکه در وی محلی برای نماز باشد که نجس و آلوده و کثیف نباشد.[72] عبدالغنی نابلسی نیز در دو جا نماز تلاوت را روا میداند. نخستین آنکه در جایی که برای نماز گزینش گردیده قبری نبوده و نجس نباشد. دوم آدرس حسینیه نصرت مشهد آنکه فی مابین وی و قبر مسافت ای باشد که در‌صورتی‌که کسی در اکنون نماز بود و انسانی از جلوی وی رد شد، کراهت نداشته باشد؛ در‌این‌حالت‌ نیز مکروه وجود ندارد.[73]

چهارم: خواندن قرآن نزد قبر

یکی مواقعی که ابن تیمیه و وهابیت، آن را از مصادیق حدیث بازداشتن مساجد نزد قبور می‌دانند، تلاوت قرآن نزد قبر میباشد که با بینش احناف آیتم تطبیق قرار داده می‌گردد.

الف: بینش وهابیت

ابن تیمیه عقیده پرداز اذهان وهابیت می‌گوید: قرار دادن قرآن ها نزد قبر و قرائت قرآن در آنجا، برای هر کس قصد تلاوت قرآن در آنجا را دارااست، بدعت منکری میباشد که هیچ یک از سلف آن را جاری ساختن نداده اند؛ چراکه وی درون در معنا قرار دادن مسجد بر قبور میباشد.[74]

ب: نگرش احناف

حقی در زمینه ی مجوز توزیع قرآن و تلاوت آن در کنار قبر می‌گوید: فرشتگان، پیامبر6 را گران قدر می شمارند، ازاین رو وقتی که ببینند به جا گذارده های آن حضرت در منزل یا این که شهر یا این که قبری میباشد، صاحبش را تبارک می شمارند و عذاب را از وی برمی دارا‌هستند؛ به این ترتیب وقتی که قرآن بر قبر ها توزیع خواهد شد و بر وی قرآن قرائت خواهد شد، میت عایدی میبرد.[75]

ملاعلی قاری از روش حق تقدم بر استحباب، تلاوت قرآن را ثابت می نماید. او روایتی از پیامبر6 بر پایه ی گذاشتن رزرو حسینیه نصرت مشهد چوب خیس بر قبر گنه فعالیت و پایین آمدن عذاب آنها‌را نقل می نماید و در پی می‌گوید: علما خواندن قرآن نزد قبر را به خیال و خاطر این حدیث مستحب میدانند؛ چون وقتی که قرآن خواندن می نمایند (از چوب خیس) اولین به تخفیف میباشد.[76]

تنی چند از علمای حنفی مثلا ابن همام و ملاخسرو می‌گویند: علما درباره حكم نشستن تلاوت كنندگان كنار قبر، جهت تلاوت (قرآن) اختلاف دارا‌هستند و حیث مختار، عدم كراهت میباشد.[77]

عامل الدین محمد بخاری و به تبع آن، دیگرافراد میگوید: خواندن قرآن نزد ابوحنیفه مکروه میباشد و نزد محمد[78] مکروه وجود ندارد و صدر شهید گفته میباشد که مشایخ ما به عهدوپیمان محمد فعالیت می نمایند. به صدق که تلاوت قرآن در بقاع به طور بلند مکروه میباشد؛ البته در‌صورتی‌که واهمه دارااست مشکلی ندارد و اگرچه کل نماید

در حیات اجتماعی مملکت وقف کارکردهای موثری برای مثال راجع‌به حمایت هزینه‌های تشکیل داد و تعمیر مساجد، مقبره متبرکه، مدرسه ها و بیمار ستان‌ها، برگزاری اعیاد و دین‌های مذهبی، امداد به بینوایان، علم‌آموزان و امان مسکن برای نیازمندان و اجاره زمین‌های زراعی، باغ ها، دکان ها و سوله‌های وقفی به پیشه وران و جویندگان عمل داشته میباشد

اثر ها اقتصادی و اجتماعی وقف

شاید بتوان مهم‌ترین کارکرد و تاثیر وقف را از در میان بردن فقر در جامعه اسلامی دانست و منزلت این مورد در متن ها اسلامی به خیر پر‌نور میباشد که اسلام خواستار زدودن کلیه جوانب و زوایای فقر در اقتصاد جامعه و نیز در ادامه رفاه همگانی در توان سنجیده و مشروع میباشد. اسلام برای اجرای عدل و داد اجتماعی، تعدیل حسینیه نصرت مشهد و توزیع گنج و از در میان بردن مظاهر فقر در جامعه، شرایطی زیرا خمس و زکات را اوضاع کرده و در عین درحال حاضر ثروتمندان را تشویق به خیرات کرده تا به فقرا و تهیدستان امداد گردد.

پیشرفت فرهنگ و تمدن وقف ترازو فقر و محرومیت را در جامعه کاهش میدهد؛ از‌آن‌جا‌که وقف یکی طرق توزیع دوباره درآمد میباشد، با توزیع دوباره درآمد، سرمایه‌های جامعه در چنگ همگان قرار می گیرد و با سود‌مندی همگان از تجهیزات رفاهی و اقتصادی، مورد‌های تکامل در بعدها فرهنگی و اجتماعی آماده می‌گردد.

از سایر کارکردهای وقف ارتقا سطح اشتغال میباشد. ایجاد اشتغال و کارآفرینی از اصلی ترین گرفتاری‌های دولت ها انسانی میباشد. متن ها اسلامی نیز سعی برای اداره زندگی خانواده را هم سطح جهاد در راه و روش خداوند قلمداد نموده است. یکی کارکردهای وقف، راه و روش اقتصادی آن میباشد. استعمال با صرفه از موقوفات در تحقق این مقصود مؤثراست. بالا رفتن منفعت‌وری موقوفات به عنوان مثال کشتزارها راهکاری میباشد که پرداختن به آن میتواند به ساخت و ساز مجال‌های شغلی فراوان بینجامد.

اثرآموزشی- فرهنگی وقف

وقف دارنده بعد ها آموزشی و فرهنگی بسیار پهناور‌ای میباشد و نقش آن در توسعه و گسترش آدرس حسینیه نصرت مشهد دانش و علم بسیار براق بوده و می‌باشد و با اعتنا به‌این‌که یک کدام از علل بدون واسطه رویش اقتصادی استوار انباشت سرمایه انسانی یعنی مهارت‌های علمی و فنی، حرفه ای میباشد؛ از این جهت، برپایی نظام فراگیری همگانی از روش مدرسه های، دانش گاه‌ها، حیطهها و حتی رسانه‌های همگانی در جهت ارتقای سطح علم ها و مهارت‌های متعدد فنی و حرفه ای و تصحیح رابطه ها اجتماعی، اول مبادرت در‌این مسیر میباشد. بی‌شک بنیان وقف در تربیت آدم‌های دارای تعهد و ارتقای فرهنگ و تمدن فقاهتی نقشی اصلی دارااست و قرآن‌کریم و مهربان در آیه‌ها اکثری، مسلمان‌ها را به نیکوکاری، احسان و امداد به فقرا و مستمندان دعوت می‌نماید.

اولیه موقوفه در اسلام

مُخَیریق (از بستگان ثَعلبة بن فِطْیون) مردی توانگر و از احبار یهود و با خبر به احکام تورات بود. در تاریخ اسلام، اولیه موقوفه در اسلام با اسم مُخَیْریق و در غزوه احد (سال سوم هجری) نام برده میباشد. محمدبن سعد (متوفای ۲۳۰ قمری) در کتاب الطبقات الکبری با تیتر «صدقات رسول پروردگار (ص)» می‌آورد که اول صدقه رزرو حسینیه نصرت مشهد در اسلام، وقفی بود که بعد از کشته شدن مخیریق در نزاع احد از خویش برجا بنیان.