بهترین مرجع مسجد نصرت مشهد

کلمه و واژه عربى «سِيَر» در اصطلاح حقوق و دستمزد دانان مسلمان; يعنى «کردار دولت اسلامى در روابطش با ديگر جامعه ها»57 يا «کردار دولت اسلامى در کارها بين المللى»58 كه از نظر حقوقى، بر مبناى كتاب و سنّت ارزيابى و تعيين مى خواهد شد.59 به گفته يكى از دانشمندان مسلمان، اصطلاح «سيره» از نگاه لغوى، به معناى حسینیه نصرت مشهد سلوك و شیوه خلق كلى بود، ابعاد به خوی پيامبر اكرم(ص) در نبرد ها اطلاق گردیده و آن‌گاه به اخلاق و رفتار حكّام مسلمان در کارها بين المللى اطلاق گرديده میباشد.60

سرخسى (متوفاى 482 هـ) در كتابش، علاوه بر تعريف اين دو کلمه و واژه بيان مى كند كه درواقع،كتاب هاى اسلامى حقوق و دستمزد بين الملل، چه موضوعاتى را دربرگیرنده مى گردد:

بدان كه کلمه "سير" توده كلمه "سيره" میباشد. وجه تسميه اين كتاب به "سِير" آن میباشد كه در آن، سيره مسلمين و اخلاق با مشركين از كفار حربى و با متعاهدين مستأمن، اهل ذمّه و اتباع غيرمسلمان و مرتدين، كه بدترين كافران اند ـ زيرا آنان بعداز اقرار ]به اسلام آن را[ منكر گردیده اند ـ همچنين اهل بغى (متمردين) كه حالشان عالی از مشركين میباشد ـ چه آن كه از روى نادانى و جهالت به رویکرد ناصواب رفته اند ـ بيان شد‌ه‌است.»61

با اين اکانت، مورد نیاز بود كه از به عبارتی شروع ظهور اسلام، مباحث دستمزد بين الملل، چه به طور غیر وابسته و چه به طور فصلى از كتب فقه اسلامى، تدوين و تنظيم شود; زيرا دين و حكومت در اسلام، به طور همزمان و در زمان حيات پيامبر(ص) استارت گشت و پانزده سال بعد از رحلت پيامبر(ص) مسلمان ها بر سه مجموعه کشور ها از اسپانيا تا مرزهاى چين حاكم شدند. قوانين آن‌ها نيز هم قدم با گسترش سرزمينشان پیشرفت يافت. كافى میباشد به اين حقيقت اشاره خواهد شد كه قوانين «شارلمانى»62 در مقايسه با دسته قوانينى كه به وسیله هم بعد از آدرس حسینیه نصرت مشهد ظهر وى «محمد شيبانى» در طی هارون الرشيد تدوين گردیده بود، به بازى بچگانه بيش نمى ماند.63 تا اين جا، مشخص شد كه حقوق و دستمزد دانان مسلمان قرنها پيش از گروسيوس هلندى در زمينه رابطه ها بين الملل، كتاب هايى را ذیل عناوين «الّسِيَرُ» و «جهاد» عمدتاً در كتب فقهى شيعه نوشته وبه گفت و گو و تحقيق پرداخته اند كه درذيل، به بعضى از آنها اشاره مى خواهد شد:

اثر ها حقوقى در ارتباط ها بين الملل

در زمينه «سير»، اشخاص گوناگونى نوشته اند:
1. زيد بن على (شهید شدن 122 هـ. ش): اولين كسى میباشد كه در زمينه «سير» مقاله نوشت. ايشان كتابى داراست به اسم المجموع كه چندین فصل آن را به اين حرفه تخصیص داده میباشد. يكى از دانشمندان بلندمرتبه تاريخ تحرير اين كتاب را قرن نخستین هجرى مى داند، آن را تحت عنوان نخستين تاثیر اسلامى در اين زمينه معرفى مى نمايد و در پاورقى كتابش توضيح مى دهد كه اين كتاب در 1919 م. در شهر ميلان ايتاليا از روى ورژن جانور در كتابخانه «آمبروزيان»64 به چاپ رسيده میباشد.65

2. عبدالرّحمان اوزاعى (88 ـ 175 هـ): اويكى ديگرازحقوق دانان مسلمانى مى باشد كه «سِيَر» نوشته میباشد. هرچند كتاب وى در دسترس نيست،ولى اورده شده كه «ابوحنيفه» كتابى درمقام رّد بر سير وی نوشته میباشد.66

3.ابوحنيفه(80ـ145هـ):درباره اوگفته اند كهوى اولين كسى میباشد كه به گستردن يك فن از اصول و قواعد رزرو حسینیه نصرت مشهد حاكم بر رابطه ها خارجى مسلمانها پرداخته و ارتباط ها بين الملل اسلامى را به سیرتکامل اى منظم بررسى كرده میباشد.67

4. ابويوسف (متوفاى 176 هـ): از حقوق و دستمزد دانان مسلمانى میباشد كه قرون پيش از گروسيوس به فكر راز و سامان دادن به يك نظام حقوقى بين المللى به زمین خورد. وى به درخواست هارون الرّشيد، كتاب خراج را نوشت و نيز علاوه بر تفسيرى بر سير اوزاعى از نظريات ابوحنيفه حفاظت كرد.

5. ابواسحاق فزارى (متوفاى 182 هـ) نيز كتاب سِيَر داراست.68

6. محمد شيبانى (متوفاى 182 هـ. ش): وی كسى میباشد كه در اين زمينه تاثیر گران بهايى از خویش بر جاى نهاده میباشد. وی كتابى به اسم السير الكبير دارااست كه با حیث بر كتاب السير اوزاعى تأليف گردیده و از تأليفات اوليه و با اهميتى میباشد كه تاكنون گستردن هاى متعددى بر آن توشته گردیده. اين كتاب از منابع اوليه در شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بررسى دستمزد بين الملل اسلامى به شمار مى رود.69 دارای اسم و رسم ترين تفصیل بر كتاب السير الكبير وابسته به سرخسى میباشد كه تاكنون به صورت مكرر به چاپ رسيده میباشد.

در صورتیکه که تبیین مرزهای تاریخی در میان اهل سنت و جماعت با مجموعه‌های دیگر موردنظر باشد، نکات بخش اعظمی می بایست آیتم دقت قرار گیرد، ولی مرزبندی فی مابین اهل سنت و جماعت و دسته‌های دیگر در بعدازظهر حاضر، عملاً بر مبنای نگرش مذهب‌ها نسبت به خلفای اولیه شکل می‌پذیرد. به‌این توضیح که اهل سنت و جماعت، با وجود گوناگونی طیف‌های آن، بر مشروعیت خلافت ۴ خلیفۀ اول حادثه حیث دارا هستند، در حالی که شیعه ها -به صورت خاص امامیه و اسماعیلیه- حضرت علی(ع) را جانشین بلافصل رسول(ص) می‌شمارند و اباضیه نسبت به خلافت عثمان و حضرت علی(ع)، انتقاداتی را وارد میدانند. شعبه زیدیه از شیعه با وجود اینکه بیش از سایر تیم‌های شیعه به اهل سنت و جماعت مجاورت گشته‌اند، اما هنوز بعضی طریقه‌های مبنایی وی راجع به امامت، این فرقه را نیز از حسینیه نصرت مشهد اهل سنت و جماعت متمایز نگاه داشته میباشد.[۱۰]

مذهب‌ها فقاهتی اهل سنت
نوشتار اساسی: مذهب ها چهارگانه اهل‌سنت
از در میان مذهب‌ها متفاوت اهل سنت، چهار مذهب حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی در حین تاریخ بیش تر از تمامی التفات یافته و اینک نیز اکثریت قریب به رخداد اهل سنت و جماعت در پی همین مذهبها چهارگانه‌اند. تحت عنوان مذهب ها دیگر فقاهتی در بین اهل سنت و جماعت بایستی از مذهب اوزاعی، مذهب سفیان ثوری، مذهب ابوثور و مذهب ظاهری خاطر کرد که جز اثرها بسیار محصور از مذهب اخیر، همه به تاریخ ودیعه گردیده‌اند. مذهب ظاهری امروزه تحت عنوان مذهبی از مذهب ها هشتگانهٔ مسلمین، گزینه توجهی محصور قرار گرفته میباشد. افزون بر آنچه خاطر شد، می بایست جنبش‌هایی اصلاح‌گرا در فقه اهل سنت و جماعت را موردتوجه قرار بخشید که در‌پی استنباط بی واسطه احکام شرعی از برهان و نصوص فقهی میباشد و تبعیت مذهبی خاص از مذهب‌ه آدرس حسینیه نصرت مشهد ا اربعه را کنار گذارده میباشد.[۱۱]

حنفی
بلندمرتبه‌ترین مذهب اسلامی میباشد. امام این مذهب ابو حنیفه نعمان بن اثبات میباشد. ابوحنیفه، مذهب دینی خویش را بر منابع قرآن، سنت نبوی، عهد صحابی، قیاس، استحسان، اجماع و عرف سازه بنیان. برخی انگیزه تمسک به قیاس در فقه ابوحنیفه را کمبود حدیث دارای اعتبار نزد او دانسته‌اند.[۱۲] آنچه در مساله قیاس موجب تمایز ابوحنیفه از سایر افراد بود، معیار کاربرد و به ویژه کیفیت واکنش در مفاد تعارض قیاس با استدلال ضعیف نقلی همانند خبر واحد و برخی ظاهر بود. همین نکته، سبب ساز می شد تا بعضی معاصران حدیث‌گرای ابوحنیفه همانند صاحب و مالک که خویش قیاس را در فقه به عمل می‌بستند، بر قیاس وی گونه های گیرند.[۱۳]

مالکی
به رهروان صاحب بن انس، مالکی گفته میگردد. صاحب کتابی در حدیث با اسم «الموطأ» داراست. وی در «اجتهاد» خویش متکی بودن بر قرآن مهربان و حدیث می کرد و در‌صورتی‌که حدیثی پیدا نمیکرد به «قیاس» برگشت می‌نمود. مذهب مالکی در مدینه نشأت یافت و در حجاز منتشر گشت بعد از آن اهل مغرب و اندلس آن را پذیرفتند و اینک این مذهب در مراکش و الجزایر و تونس و لیبی و مصر و سودان و بحرین و کویت اشاعه داراست و رهروان آن قریب پنجاه میلیون مسلمانند.[۱۴]اصول مذهب شرعی مالکی عبارتند از قرآن، سنت نبوی، شغل رزرو حسینیه نصرت مشهد اهل مدینه، عهد صحابی (در شکل فقدان حدیث نبوی)، مصالح مرسله، قیاس، بند ذرایع، اجماع، عرف و عادت، استحسان و استصحاب.[۱۵]

شافعی
محمد بن ادریس شافعی بنیانگذار این مدرسه میباشد. شافعی مابین سال های۱۴۶ تا ۱۵۰ قمری در غزه دیده به جهان گشود ودر سال ۲۰۴ وفات یافت. وی از صاحب و مالک بن انس و محمد بن حسن شیبانی دانش آموز ابوحنیفه به کار گرفت. اصول مذهب شافعی بر قرآن و سنت نبوی، اجماع و قیاس پایدار میباشد.[۱۶] او با درون کردن مذهب حنفی با مالکی روشی نوین را سازه بنیان که از حدیث در آن سود می‌جست. شافعی در عهد و پیمان خلافت امین عباسی، در عراق کتاب قدیم خویش به اسم «حجت» را تألیف کرد. چندین سال آن‌گاه در مصر، آراء تازه خویش شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد را که «عهد تازه» از آن حافظه میشود، منتشر کرد. آرائش در کتاب الامّ گرد آمده میباشد. بعد از غلبه صلاح الدین ایوبی بر مصر فقه شافعی در آنجا رونق گرفت.[۱۷]

اینک اول پرسشی که فرا روی قرار میگیرد این میباشد که آیا غیر مسلمان می تواند دراین جا‌های مقدس پای نهد؟ مگر خیر این میباشد که غیرمسلمان چرک میباشد و زدودن ناپاکی از این جای ‌های تمیز موردنیاز و مگر خیر این میباشد که‌این جای ‌ها مقدسند و مراقبت حرمت و قداست آنان واجب ؟ سوال آن گاه بدون شوخی خیس میشود که نظری اجمالی به فقه و انظار فقیهان بیفکنیم.
درصورتی که نگوییم اجماع و واقعه فقیهان دستکم دارای اسم و رسم آن ها بر این باورند که غیرمسلمان حق ورود به مساجد را ندارند.
و دیگر جای ‌های مقدس، مانند بقاع امامان (ع) را فقیهی همانند صاحب و مالک جواهر به هنگام دعوا از حسینیه نصرت مشهد داخل شدن کافران به مسجدها و محدوده بقعه درمکه، همچون آن ها دانسته میباشد. [۲] این جاست که دعوا و رسیدگی درین زمینه از ضروی ‌ترین و محور‌ای ‌ترین گفت و گو‌های جهانگردی خویش را می‌نمایاند.
بایستی روئت کرد این طریقه به ظواهر سفت مطابق چیست؟ استدلال این حرام بودن و ناروایی کدام میباشد آیا می‌اقتدار دردلالت آن ها شک کرد آیا در شالوده حرام بودنی در عمل می باشد، در شرایطی که میباشد مرتبط با تمامی جای ‌های مقدس میباشد یا این که ویژه بعضا از آن ها.
در‌صورتی‌که ادله بر حرام بودن وجود نداشت، بایستی رویت کرد منشأ این فتوا چه بوده میباشد، آیا سود‌هایی که امروز برای جهانگردی شمرده می شود میتواند در تغییر و تحول این فتوا نیروی کار باشد؟
نگارنده بر این باوراست که عامل‌های اقامه گردیده بر حرام بودن ورود کافران به جای ‌های مقدس نیمه‌تمام و قابل انتقاد و تحقیق میباشد و چنان قوتی ندارد که بتوان از آن حرام بودن قطعی آن هم نسبت به تمامی جای ‌های مقدس را به دست آورد.
براین اساس، باب اظهار کرد وگو و عیب گیری و نظارت همچنان به روی فقه پژوهان گشوده میباشد.
از‌آن‌جا‌که سخنان فقیهان بر شالوده (ورود کافران به مساجد ) چرخیده میباشد و دیگر جای ‌های مقدس را در شرایطی‌که متعرض گردیده‌اند، همچون مساجد دانسته‌اند و عامل‌ها را نیز به عبارتی استدلال‌ها دانسته‌اند ما نیز به عبارتی طرز را تبعیت کرده مدار دعوا را در مورد (ورود جهانگرد غیرمسلمان به مسجدها) قرار می دهیم و آدرس حسینیه نصرت مشهد بر این باوریم که با پر‌نور شدن حکم مسجدها، دیگر جای ‌های مقدس نیز تکلیفشان مشخص و معلوم شود.
به آرزو آن‌که بتوانیم با این مایه اندک گامی در جهت روشنگری زمینه برداریم.

۴ - نگرش‌ها
[دستکاری]

آیا کافران، مشرک یا این که غیر مشرک، می توانند به مسجد‌ها آمد و شد داشته باشند یا این که نه؟ در میان فقهای اسلام اختلاف حیث میباشد.
روحانی طوسی ، به پاره‌ای از این طریقه‌ها اشاره می‌نماید:
(لایجوز للمشرکین دخول المسجد الحرام ولابشیئ اینجانب المساجد لابأذن ولابغیر اجازه و به قال صاحب و قال الشافعی لایجوز لهم ان یدخلوا المسجد الحرام بحال لاباذن الأمام ولابغیر اذنه وما عداه اینجانب المساجد لابأس ان یدخلوها بالأذن و قال: ابوحنیفه: یدخل الحرم و المسجد الحرام و مجموع المساجد باذن…) [۳]
بر مشرکان جایز وجود ندارد به مسجد الحرام و هیچ مسجدی، با اذن و سوای اذن وارد شوند.
صاحب هم بر این لحاظ میباشد.
شافعی میگوید: ورود آن ها به مسجدالحرام، به هیچ روی روانیست، خیر با اذن و خیر فارغ از اذن، البته رزرو حسینیه نصرت مشهد به غیرمسجد الحرام با اذن رواست.
ابوحنیفه میگوید: با اذن هم به بقاع و مسجد الحرام و هم به دیگر مساجد می توانند وارد شوند.
شکی وجود ندارد که هدف روحانی از کلمه و واژه مشرکان، همه کافران میباشد؛ چون در گفت و گو احکام اهل ذمه آورده شده میباشد.
و در مبسوط نیز، با همین تعبیر و تفسیر، در شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد گفت و گو احکام اهل ذمه، با تفصیل بیش‌خیس مورد را مطرح نموده است

مساجد و اماکن مذهبی تاریخی که عموما در نصیب قدیمی و یا بافت تاریخی شهرها قرار دارند و خلال اینکه اکثر اوقات آنان اینک آیتم به کارگیری قرار می‌گیرند، بیشترین دقت و یا حتی نگرانی برای محافظت و نگهداری آنهاست. این مساجد و اماکن به دلیل ثبت اثر ها ملی و میراث فرهنگی مرز و بوم و یا بعضا در فهرست اثرها جهانی، مدیریت های چندگانه ای را داراست. البته آنچه به چشم میخورد بنا به ترازو اهمیت تاریخی و قدمت آن، میراث فرهنگی دغدغه بیشتری را برای دفاع آن دارااست. این مکان ها، همچنین برای حضور ایرانگردان آدرس حسینیه نصرت مشهد و به خصوص جهانگردان، شرایط دقت دیگری را هم با خود همراه دارا هستند. به این ترتیب از یک طرف مکان نمازگزاران و یا مراسم معمول و مرسوم شهروندان می باشد و از طرف دیگر مورد بازدید جهانگردان به عنوان یک اثر هنری معماری مساجد جامع و دیرین، نظیر مسجد جامع اصفهان، نطنز، اردستان، مسجد امام اصفهان، مسجد سپهسالار تهران و بسیاری از مساجد تاریخی جمهوری اسلامی ایران جزء این شرکت قرار می گیرند

۲(. مساجد امروزی و فعال شهرهایی که وجهه تاریخی ندارند ولی مهم ترین شاخصه آن ها، محله محوری و حتی علامت شهری می‌باشد. این مساجد، نظیر مسجد الرضا، مسجد الغدیر، مسجد امیر، مسجد نور و نظایر آن در تهران در بیشتر محله ها و منطقه های تهران و شهرهای والا، شاخص محلی هستند. این مساجد بیشتر از آن که به عنوان مسجد و محل نماز شناخته شوند، در سطح شهر به عنوان محل برگزاری ختم و سوگواری های مرسوم شناخته میشوند. وجود این پدیده و تعداد زیاد آن باعث گردیده‌است که این مساجد در زمان چند دهه گذشته به دو مکان نمازگزاری (مسجد) و سالن مراسم ختم تبدیل شوند. فعالیتی که عمدتا در تهران و یا یک سری شهر والا چنین فضای را ساخت‌و‌ساز کرده است، ولی در شهرهای دیگر و حتی مناطق و روستاها، همچنان به طور سنتی خود، تنها همان مکان نمازگزاری به مراسم ختم هم اختصاص دارااست

۳). اماکن مذهبی نظیر حرمها، امامزاده ها ونیز مقبره های تبارک و دارای شهرت که به جهت تاریخی و نیز نسبت به شخص معروف و یا مقدس، اهمیت مذهبی دارااست. این مکان ها اکثر زمان ها جلوه زیارتگاهی دارا‌هستند. هرچند بناهای این مکان ها، از جنبه معماری بسیار شبیه مساجد هستند البته تنها قسمتی از آنجا به نمازخانه اختصاص دارد و شاید به مطرح شدن گویاتر ادای حسینیه نصرت مشهد نماز در فضای مختلف، الحاقی و جنبی حرم و حرم مرکزی صورت می‌گیرد. کارکرد این فضاها صرفا آیینی و زیارتی می‌باشد و همانند مساجد تنوع و گستردگی، وسعت و اندازه را دارا هستند. مقبره های مقدس پیامبران، امامان و نیز مکان های مقدس دیگر نظیر جمکران از جمله فضاهای معظم این مجموعه می‌باشند که تا کوچک ترین این رزرو حسینیه نصرت مشهد مقبره ها نظیر امامزاده ها که هزاران از آن کلاً شهرها و روستاهای کوچک و والا، شکل تعدادی عملکردی خود را داشته و همچنان فعال می باشند.

مسجد
مسجد اسم مکان از ریشه سجود است، یعنی مکان سجده و بر خاک افتادن در اصطلاح روایی تک تک روی زمین، مسجد و سجده گاه انسان می باشد. فرستاده اکرم فرمود:”جعلت في الأرض مسجدا وطهورا» زمین برای من سجده گاه و پاک کننده می‌باشد. مسجد به معنای مکان ویژه برای نماز و عبادت و پرستش معبود، نخستین پایگاه مقدس در دانا اسلام می‌باشد که به دست نبی تعالی الشان و به کمک برخی اصحاب مخلص و وارسته اش تأسیس و بنا شده است. هر یک سری که فضای محیط کعبه در آیات قرآن مجید، مسجدالحرام خوانده شده و خود کعبه و این مکان مقدس تاریخچه ای کهن و سابق به دیرینگی تاریخ بشری دارد. در شریعت اسلام، مسجد نخست نهاد عبادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و علمی می‌باشد و واژه و کلمه ی مسجد در عرف و اصطلاح مردم دنیای امروز، فقط بر معبد و مکان مسلمان اطلاق می گردد، اما مرکزها شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد عبادی پیروان دیگر ادیان توحیدی با نام و عنوان دیگری مانند صومعه، کلیسا، کنیسه، دیر و امثال آنها خوانده شده و شناخته می‌شوند.

مسجد همانند ستاد مقدسی می‌باشد برای تعلیم و تربیت شایسته، مسجد سنگری هست برای ترویج اسلام و دفاع از حریم عقیده و ایدئولوژی حق. مسجد آموزشگاهی می باشد برای یادگرفتن منش و رسم صحیح زندگی اجتماعی و فردی. مسجد دانش گاه انسان ساز و مکانی هست برای تربیت عنصر پارسا انسانی مسجد پایگاه یکتاپرستی و مکانی می باشد برای ساخت زمینه ی وحدت و یکپارچگی جامعهی موحد و یکتاپرست. مسجد مکانی می‌باشد برای تمرین و ممارست رفتار وخوی و کردار و اخلاق پسندیده ی انسانی و محل مناسبی می‌باشد برای پیاده کردن و عملی ساختن ارزشهای والای اخلاقی و رفتاری در بعد ها مختلف زندگانی و سکوی پرواز است به ملکوت بعداز خودسازی فردی و اجتماعی به این ترتیب مسجد فقط مکان عبادتهای رمزی و نیایش و پرستش های ویژه نیست، بلکه در عین راءس عبادی بودن، دارای موقعیت خاص فرهنگی و محل تحقق آرمانهای والای انسانی می‌باشد. مسجد پایگاهی فرهنگی که انسان دیندار و مسلمانان در آنجا در ابعاد مختلف حیات فردی و اجتماعی و در مسائل سیاسی، اجتماعی، اعتقادی، اقتصادی، علمی و فرهنگی و حتی نظامی و دفاعی و دیگر بعد ها حیات سلیم بشری، یادگرفتن می بیند. آن هم آموزش های نخستین و پایه ای که بر ان شالوده پرورده میشود، می بالد، زمان ورود به عرصه پر سر و صدا زندگانی را پیدا می کند و با سلاح زهد و تقوا و پارسایی به معنای بی نقص و صحیح واژه و با نوعی مصونیت فکری و عقیدتی و با پیراستگی و واراستگیهای ما یحتاج با اشتغال در هر سمت و مقامی در صراط بدون واسطه تکامل انسانی قرار میگیرد.

در واقع فرستاده اسلام(ص) به فرمان خداوند، دین و طریق خویش را مشخص و معلوم می نماید که تمامی عموم را از روی درایت حسینیه نصرت مشهد و بینایی به سوی این نحوه دعوت نماید. رهروان آن حضرت نیز بایستی با دانایی و بینایی عموم را به سوی آیین الهی دعوت نمایند.

براین اساس با دقت به‌این آیه: هر مسلمان که به‌دنبال فرستاده(ص) میباشد می بایست با حرف و عملش دیگر افراد را به رویه اللّه دعوت نماید.

استدلال و دعوت به توحید
یک کدام از منش هایی که برای دعوت عموم به توحید از آن به کار گیری می گردد، عامل میباشد ولی استدلال در اصطلاح قرآن با آن چه اصطلاح منطقی میباشد از جهت مصداق کلان خیس میباشد، گرچه اساسا موءثر دانش بودن با مضمون‌ جامع آن فرق نمی کند.

در اصطلاح منطق دلیل عبارت از عامل عقلی میباشد که از مقدّمات یقینی تألیف یافته و فیض رزرو حسینیه نصرت مشهد می‌دهد که به آن قیاس واجد شرائط می‌گویند البته دانش شهودی، اعجاز و جدال احسن، هیچ یک در منطق مطرح نمی‌گردد، در قرآن تحت عنوان استدلال مطرح میباشد.چون هریک از آنها، هم در خویش باصر و پر‌نور میباشد و هم منجر پر‌نور شدن مطلبی میباشد که بر آن برهان اقامه گردیده است. اطلاق استدلال بر دانش شهودی مانند: «لولا ان را عامل ربّه»(5) در شرایطی‌که وی دلیل ربّ را با دانش شهودی نمی روئت کرد و اطلاق بر اعجاز مانند: «فذانک برهانان اینجانب ربّک»(6) آن دو اعجاز یعنی مار شدن عصا و دست پر‌نور دو برهانی میباشند از طرف خدا تو.

قرآن کریم و مهربان آن جا که بر خداشناسی و توحید تام ادله اقامه می نماید، گاهی نحوه عقلی را ارائه می‌دهد، وقتی با جدال احسن به آن می‌پردازد و گاهی با سیر شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد درونی یعنی شهود و فطرت آن را ذکر می نماید. در ادله عقلی بر معقولیت آن توکل دارااست و در جدال احسن بر مقبولیت آن سماجت می ورزد و در شهود، بر صفا و تمیز بودن دل از هوا و هوس تأکید می نماید.

از باب نمونه خداوند به نبی(ص) میفرماید که در قبال مشرکان بر صدق کفر عامل طلب نماید: «ءاله مع اللّه قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقین.»(7) آیا شما معتقدید که معبودی با خداست به آنها بگو اگرچنین اعتقادی دارید برهان و برهانتان را بیاورید در حالتی که راست میگویید.

ادله در‌این آیه به معنای قرآنی میباشد یعنی صرفا عامل عقلی از آنان طلب نمی نماید که آدرس حسینیه نصرت مشهد مشرکان می بایست ادعای خویش را با عامل عقلی هویدا نمایند بلکه این استدلال اعم از عامل شهودی یا این که عقلی یا این که نقل قطعی میباشد.

مثال هایی از دلیل عقلی
عامل ثابت مبدأ عالم و آدم
1ـ یکی‌از براهین که پیامبراکرم(ص) در قرآن در قبال بت پرستان اقامه می نماید عامل ثابت مبدأ برای دانا میباشد، قرآن میفرماید: «ام خلقوا اینجانب غیر شی ءام هم الخالقون، ام خلقوا السموات و الارض بل لایوقنون»(8) آیا آن ها بی هیچ مبدأ فاعلی و تولیدکننده ای آفریده گردیده اند یا این که خویش تولید کننده خویشند، آیا آن‌ها عرش و زمین را آفریده اند، بلکه جویای اعتقاد نیستند و چنانچه هم شواهد یقینی را بیابند ایقان ندارند.