مسجد قِبْلَتَیْن یا این که ذوقبلتین مسجدی میباشد در مدینه که با نزول آیه ۱۴۴ سوره بقره امر تغییر و تحول قبله از مسجد الاقصی به کعبه در آن بر رسول اسلام إعلان شد. واپسین تجدید بنای آن در سال ۱۴۰۸ق حسینیه نصرت مشهد تمام شد.
جریان تغییرو تحول قبله
نقل گردیدهاست رسول(ص) به یار تنی چند از صحابه به فی مابین خاندان بنیسلمه رفت[۱] تا با اُمّبِشر دختر براء بن معرور ملاقات نماید.[۲] امانسان غذایی برایشان مهیا کرد. بعداز میل کردن خوراک به هم پا صحابه به نماز درگیر شدند. در وسط نماز، آیه قبله نازل شد و نبی و اصحاب، روی خویش را به سمت کعبه آدرس حسینیه نصرت مشهد برگرداندند.[۳]
قرآن کریم ومهربان در سوره بقره، آیههای ۱۴۲ تا ۱۵۰ و نیز آیه ۱۷۷ در زمینه ی تغییر و تحول قبله صحبت گفته میباشد.
ساختن مسجد
در محلی که نماز به سمت دو قبله در آن اقامه شد، مسجدی ساختند که مسجد قبلتین نامیده شد.[۴] این مسجد در شمال غربی مدینه، حدود ۳ کیلومتری مسجد النبی[۵]، غرب مسجد فتح[۶]، مجاورت چاه رُومَة[۷] و در حیطه عقیق[۸] واقع میباشد. مسجد قبلتین فی مابین خویشاوندان بنیسلمه قرار گرفته بود و به مسجد بنیسلمه نیز آوازه رزرو حسینیه نصرت مشهد یافت.[۹]
این مسجد که در سال ۲ هجری قمری سازه گردیده بود، در طی قرنها به دفعات آیتم نوسازی قرار گرفته میباشد.[۱۰]
واپسین بازسازی
واپسین تجدید بنای مسجد قبلتین هم پا پیشرفت، به فرمان فهد بن مخلوق العزیز (درگذشت: ۱۴۲۶ق) در زمینی به مساحت ۳۹۲۰ متر مربع شکل گرفت که تشکیل داد آن در سال ۱۴۰۸ق نقطه پايان یافت. زمین مسجد مثلث میباشد با اضلاع ۸۳ متر بهر خیابان مهم، ۹۵ متر ضلع جنوبی و ۸۲ متر در غرب. سالنی با دو گنبد در مساحت ۱۱۹۰ متر ویژه نمازگزاران میباشد و رواقی به مساحت ۴۰۰ متر به بانوان تخصیص دارااست. مسجد دارنده دو گلدسته به طول چهل متر میباشد. مقابل مسجد، قبرستانی میباشد که بعضا به آن گورستان بنی سلمه شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میگویند.[۱۱]
مسجدهای دیگر به اسم قبلتین
در منابع سابق مسجدهای دیگر نیز به «قبلتین» نامیده گردیدهاند؛ زیرا با داخل شدن خبر تغییرو تحول قبله در مسجد ذوالقبلتین، به نمازگزاران این مسجدها اینان نیز بین نماز، قبله را تغییرو تحول دادهاند:
مسجد قبا: نمازگزاران در مسجد قبا فی مابین نماز صبح خبر تغییر و تحول قبله را دریافتند و به سمت کعبه روی گرداندند[۱۲] و لذا مسجد قبا به ذو قبلتین اسم گرفت.[۱۳]
مسجد بنیعبدالاشهل: بنیعبدالاشهل در مسجدشان تا رکعت دوم نماز جماعت را به طرف بیت المقدس خوانده بودند که خبر تغییر تحول قبله به آنها رسید و در سود زنان و مردان، جایشان را با هم عوض کردند و دو رکعت مانده را به سمت کعبه خواندند. این مسجد به قبلتین اسمگذاری شد.[۱۴]
جستارهای متعلق
تغییر و تحول قبله
آیه قبله
مساجد سبعه
پانویس
صالحی دمشقی، سبل الهدی، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۶.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۹۹۰م، ج۱، ص۱۸۶.
بلاذری، أنساب الأشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۴۶.
مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۷۹.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۹۱ش، ص۳۳۴.
مکی، تاریخ مکة المشرفة والمسجد الحرام والمدینة الشریفة والقبر الشریف، ۱۴۱۸ق، ص ۳۰۰
علامه مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۸۱، ص۷۶.
حموی، معجم البلدان، ۱۳۹۹ق، ج ۱، ص ۲۹۹.
یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، دار صادر، ج۲، ص۴۲.
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۹۱ش، ص۳۳۲-۳۳۴.
نگاه نمائید به: کعکی، معالم المدینة المنورة، ۱۴۳۲ق، جزء ۴، ص ۳۰ ـ ۴۵
بخاری، درست البخاری، ۱۴۰۱ق، ج۸، ص۱۳۳ ـ ۱۳۴.
غزالی، إحیاء علم ها الدین، دار الکتاب العربی، ج۶، ص۱۳۰.
طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۳۶۴ش، ج۲، ص۴۴.
منابع
ابنسعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۰م.
ابن عبدالبر، یوسف بن عبد و بنده الله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، رسیدگی: علی محمد البجاوی، بیروت، دار الجیل، چاپ نخستین، ۱۴۱۲ق.
بخاری، محمد بن اسماعیل، درست البخاری، دارالفکر، ۱۴۰۱ق.
بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، رسیدگی: سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دار الفکر، چاپ نخستین، ۱۴۱۷ق.
جعفریان، پیامبر، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، طهران، مشعر، ۱۳۹۱ش.
حموی، یاقوت، معجم البلدان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۹۹ق.
صالحی دمشقی، محمد بن یوسف، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة نه العباد، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ نخستین، ۱۴۱۴ق.
طوسی، محمد، تهذیب الاحکام، رسیدگی: سید حسن موسوی خرسان، طهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ سوم، ۱۳۶۴ش.
غزالی، محمد، إحیاء علم ها الدین، بیروت، دار الکتاب العربی.
کعکی، عبدالعزیز، معالم المدینة المنورة دربین العمارة و التاریخ، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، چاپ نخستین، ۱۴۳۲ق.
مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
مراسم محرم در حسینیه نصرت مشهد؛ راهنمای کامل حضور در مجالس عزاداری