بهترین مرجع مسجد نصرت مشهد

منزلت امام راست گو(ع)
این جایگاه مجاورت درِ مسجد الرأس و سمت چپ کسی میباشد که از باب الفرج (درِ جنوب غربی بقاع) وارد می گردد. ماجرا گردیده است که امام درستگو(ع) هنگام زیارت امیرالمؤمنین(ع) در اینجا نماز خوانده میباشد. این سازه حدود ۵۰ سال پیش گنبد سفیدی بر فرازش بوده و وسعتی موازی ۱۰۰ متر مربع داشته میباشد. ولی اینک از این جایگاه، اثری وجود ندارد و در نصیب پیشرفت مقبره قرار گرفته حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۵۸]

درهای وردوی و خروجی مقبره
باب الکبیر: این در در سمت شرقی حصار و رو به روی بازار پهناور قرار بخشید که «باب الساعة» نیز اسم‌ داراست.باب مسلم بن عقیل: این در نیز در سمت شرقی حصار و از خارج، سمت راست «باب الکبیر» میباشد. این در یکی نوسازترین درهای مقبره میباشد. عامل اسم‌گذاری آن این میباشد که روبه‌روی کوفه و سمت آرمگاه مسلم بن عقیل بودن آدرس حسینیه نصرت مشهد جای دارد.
باب قبله: سمت جنوبی حصار محل قرار به دست آوردن این در میباشد و زیرا رو به قبله میباشد به‌این اسم، نامگذاری شد‌ه‌است.باب الطوسی: سمت شمالی حصار محل قرار دریافت کردن این میباشد و زیرا به قبر روضه خوان طوسی و مسجد وی منتهی شد‌ه‌است به اسم، نامگذاری رزرو حسینیه نصرت مشهد گردیده است.
باب الفرج: این در رو به روی جایگاه امام مهدی (عج) قرار گرفته میباشد و زیرا در بعد از ظهر فرمانروا عبدالعزیز عثمانی تأسیس گردیده است از آن به‌تیتر درِ سلطانی نیز خاطر میگردد.[۵۹]
دیوار صحن از درون و خارج
ارتفاع هرکدام از ضلع‌های شرقی و غربی حصاری که گوشه و کنار آرمگاه ایجاد شده است از بیرون ۸۴ و از باطن ۷۷ متر میباشد و ارتفاع ضلع‌ شمالی از بیرون ۷۴ و از درون ۷۲ و ارتفاع ضلع جنوبی نیز از بیرون ۷۵ و از درون ۷۲ متر میباشد.[۶۰] ولی تیتر گردیده است به جهت تغییراتی که اخیرا در‌این سازه تاسیس شده است، احتمالاً ارتفاع این ضلع‌های ظریف نباشد.[۶۱] این حصار در دو طبقه سازه گردیده است که تعداد حیاط‌های مشرف بر صحن در طبقه نخستین ۵۴ و تعداد حجره‌ها در طبقه دوم ۷۸ شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۶۲]

بناهای همسایه مقبره امیرالمؤمنین (ع)
همسایه دیوار صحن گروه‌ای از بناها وجود داراست که بعضی از آنها به‌انگیزه گسترش خیابان‌های دور و اطراف بقاع و خویش بقعه از میان رفته میباشد.[۶۳] برخی از بناهای ذکر شده عبارتند از:

مسجد عمران بن شاهین
نوشته‌علمیٔ اساسی: مسجد عمران بن شاهین
از کهن‌ترین مساجد نجف میباشد که در شمال صحن واقع گردیده و جزئی از بقعه محسوب میشود.[۶۴] در ارتباط تشکیل داد این مسجد روایت‌های مختلفی نقل شد‌ه‌است که محتوای آن‌ها این میباشد که در بین عضد الدوله و عمران بن شاهین اختلافی پیش‌ آمد و عمران بن شاهین نذر کرد چنان‌چه عضد الدوله اورا ببخشد، رواقی را در بقعه امیرالمؤمنین (ع) سازه نماید. عضدالدوله اورا اعطا کرد و عمران در وسط قرن چهارم این رواق را سازه بنیان. این رواق به مسجد تبدیل شد و درب ورودی آن، طرف راست راهروی ورودی باب روحانی طوسی قراردارد. در قبل مسجد، درِ دیگری نیز داشته میباشد که از حیاط مقابل حیاط العلماء به مسجد گشوده می‌گردیده، ولی بر تاثیر تغییر تحول بنای مقبره، این جای از رواق بودن بیرون و به «مسجد عمران بن شاهین» معروف شد و تا سقوط صدام همچنان متروکه بود. در تجدید بنا‌های اخیر، به‌شکل شبستانی مجلل درآمده میباشد.[۶۵]

بزرگانی زیرا سید محمدکاظم یزدی مولف عروه الوثقی، سید محمدکاظم مقدس و محمدباقر قمی در آنجا به خاک امانت گردیده‌اند.[۶۶]

مسجد الخضراء
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: مسجد الخضراء
این مسجد یکی‌از مساجد قدیم نجف میباشد که در ضلع شرقی صحن واقع گردیده و دو در داراست که یکی از درون صحن (سومی حیاط سمت راست باب مسلم بن عقیل) و دیگری خارج صحن جای دارد. این مسجد محل درس دادن آیت الله خویی بوده و هم‌فعلا دیوار حائل ما دربین بقاع او (حجره ۳۱) و مسجد را برداشته و آن را با پنجره‌ای مشبک پوشش داده‌اند.[۶۷]

ماکت صحن حضرت فاطمه(س) در بقاع امیرالمومنین(ع)
دیگر بناها
حسینیه آل زینی: این حسینیه در سمت چپ «باب الطوسی» جای‌دارد. بنای کنونی این حسینیه تخریب گردیده و تجدید بنا میباشد.[۶۸]
کتابخانه الروضه: این کتابخانه در طرف نمای شمالی؛ یعنی در طرف غرب مسجد عمران بن شاهین واقع شد‌ه‌است.[۶۹]
توکل فرقه بکتاشیه: این توکل در شمال مسجد الرأس و ضلع غربی بقاع واقع شد‌ه‌است که دارنده ۳ در میباشد؛ ۲ در به تراس‌های باطن صحن گشوده می شود و ۱ در به ضلع غربی خارج بقعه.[۷۰] برخی معتقدند این توکل در قرن هشتم هجری و در طی حیات حاج بکتاش ایجاد شده است.[۷۱]

محتوا

تصویر برگه اولیه کتاب الحاشیه به خط محمدعارف الخالدی
کتاب کناره ملا عبدالله دارنده یک پیشگفتار میباشد که در آن به معرفی دانش منطق و ذکر مسئله آن پرداخته گردیده‌است.[۲۳] آنگاه در مقصد نخستین که به تَصورات تخصیص یافته میباشد، مشاجره گونه های دلالت‌ها، مفرد و مُرَکب، مفاهیم، نِسَِب اَربعه، کُلیات خَمس، گونه های معنی کلی و مُعرِّف مطرح شده است.[۲۴] در مقصد دوم مباحث مرتبط با تَصدیقات ارائه گردیده است. درین نصیب اشکال قَضیه، اقسام قضایای شرطیه، تناقض، عَکس مُستوی و عکس نَقیض گزینه گفت و گو قرار گرفته میباشد.[۲۵] نصیب سوم کتاب، مباحث حُجت را در خویش مکان داده میباشد. در‌این نصیب، اَشکال اَربعه، اشکال قیاس از جهت هیئت و مادّه و صناعات خَمس توضیح داده گردیده‌است.[۲۶] قسمت چهارم و آخری کتاب با تیتر خاتمه، دربردارنده اجزای علم ها و رؤوس ثمانیه حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۲۷]

گستردن‌ها و حاشیه ها

تصویر روی جلد کناره علامه ابن انسان بر لبه ملاعبدالله
بر کتاب لبه ملا عبدالله تفصیل‌ها، حاشیه ها و تعلیقات زیادی نگاشته گردیده‌است. بعضی آدرس حسینیه نصرت مشهد از آن‌ها عبارتند از:

سَعادةُ المُتَأَنِّق فی توضیحِ حاشیةِ المَنطق نوشته سید محمدحسن طالقانی (متولد: ۱۳۵۰)[۲۸]
القِسطاسُ المستقیم و المِکیالُ القَویم تألیف محمدحسین اَردستانی یزدی (درگذشت: ۱۲۷۲ق)[۲۹]
الطَلحِ المَنضود وابسته به محمدحسین بن اسماعیل (درگذشت: ۱۲۷۳ق)[۳۰]
رَفعُ الغاشیه عن وَجه الحاشیه، تفصیل مَزجی سید شهاب‌الدین بن محمود تبریزی (متولد: ۱۳۱۸).[۳۱]
الزوائدُ الجَزیله نوشته رضا طباطبایی دارای شهرت به علامه تبریزی (درگذشت: ۱۳۶۱ق)[۳۲]
التقریبُ الی حاشیه ها التَّهذیب المعروفه بحاشیة ملا عبدالله وابسته به محمد کرم رزرو حسینیه نصرت مشهد حویزی اهوازی[۳۳]
کشفُ الاَستار. اسم مولف آیتم اشاره قرار نگرفته میباشد.[۳۴]
کناره علامه محمد بن بشر روستی پر و بالَکی[۳۵]
لبه بر لبه ملا عبدالله، تاثیر تَجلّی شیرازی (درگذشت: ۱۰۸۵ق)[۳۶]
کناره محمد عبدالمجید الشَّرنونی از علمای دانش کده الازهر[۳۷]
کناره علامه ملا عبدالرحمن بینجُوَینی[۳۸]
گستردن لبه ملا عبدالله تألیف میرزا حیدرعلی مبارکه‌ای لنجانی.[۳۹]
تحفه شاهجهانی (شاهجانی)[۴۰]
شیر و شکر وابسته به میرزا حسین لاهیجی[۴۱]
رفعُ الغاشیه مِن غَوامِض الحاشیه (تفصیل لبه ملاعبدالله) تاثیر معلم افغانی[۴۲]
گستردن گران بها نوشته سید مصطفی حسینی مازندرانی[۴۳]
تعلیةُ الدشتی تألیف سید مصطفی حسینی دشتی[۴۴]
چاپ و ترجمه
کتاب الحاشیه علی تهذیب المنطق در شهرهای مختلفی همانند بیروت،[۴۵] کَراچی،[۴۶] گُجثارت در هند،[۴۷] قاهره، کویت[۴۸] و قم به چاپ رسیده میباشد.[۴۹] این کتاب بارها و با شروح و تعليقات متفاوت تجدید چاپ گردیده است.[۵۰] ترجمه‌ای از این کتاب در مشت میباشد که گفته میگردد نگارنده آن مجهول میباشد.[۵۱] بعضا این ترجمه را به محمد بن محمود شهرستانی نسبت داده‌اند.[۵۲] ورژن‌ای از این کتاب که به خط محمد نصرآبادی در سال ۱۰۴۳ق نگاشته گردیده است، در مکتب شهید مطهری طهران محافظت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میشود.[۵۳]

پانویس
مؤسسه النشر الاسلامی، «پیشگفتار»، ص۳.
مؤسسه النشر الاسلامی، «پیشگفتار»، ص۳.
مؤسسه النشر الاسلامی، «پیشگفتار»، ص۳.
طباطبایی لطفی، و قاسمی، «استیناف توصیفی لبه ملا عبدالله بهابادی از منظر بررسی ژانر»، ص۲۶.

خصوصیت‌های اخلاقی میرزا جوادآقا تهرانی
تهرانی در معاش شخصی و اجتماعی، به رعایت اصول و موازین اخلاقی و اخلاص در کار پر اسم و رسم بود، به نحوی که همگان مجذوب روحیات و سجایای اخلاقی او بودند. او عملکرد فراوان داشت که با لحن و کلامش، موجب تحقیر و آزار دیگری نباشد.[۱۰] از آوازه طلبی به شدت گریزان بود و در شرایطی که کسی در سخنرانی یا این که نوشته اسم او را با القا‌ب میاورد، طاقت فرسا اندوهگین می شد.[۱۱] توصیه تدوین گستردن هم اکنون و زندگینامه خویش را نمی‌عهده دار شد[۱۲] و اسم خویش را بر روی کتاب‌های تألیفی به شکلی بی آلایش و سوای لقب ها میاورد، مانند «ج. زارع» یا این که حسینیه نصرت مشهد «جواد تهرانی».[۱۳]

تهرانی از کالا عالم هیچ نیندوخت.[۱۴] بودجه وی از تعدادی کتاب و لوازم‌ای اندک تجاوز نمیکرد. آن اندک کتاب‌ها را هم دو ماه پیش از رحلتش به، سید محمد رضا گلپایگانی (متوفی ۱۳۷۲ ش)، اعطا کرد.[۱۵] زهدوتقوا و اخلاص در شیوه بندگی معبود برای وی درجاتی بهتر از معنویت آماده آورده بود و کراماتی از وی نقل گردیده است، [۱۶] مثلا توان آدرس حسینیه نصرت مشهد خلع روح از تن.[۱۷]

شغل‌های اجتماعی
تهرانی، به رغم اشتغال به کارها علمی و درس دادن، از کار‎‌های اجتماعی و عام المنفعه بر کنار عدم وجود. اولی خیریه درمانی مشهد، به اسم مریض خانه خیریه بینوایان، با اشاره و استعانت وی و عده ای از دوستان دکتر او در ۱۳۳۴ش تأسیس و فعال‌سازی شد.[۱۸] تأسیس اول صندوق قرض الحسنه کشور‌ایران، که در ۱۳۴۲ش در مشهد استارت به فعالیت کرد، نیز با استعانت وی شکل رزرو حسینیه نصرت مشهد گرفت.[۱۹]

تهرانی و انقلاب اسلامی
او در انقلاب اسلامی و نزاع با حکومت پهلوی نیز فعال بود.[۲۰] و در ۱۳۵۸ ش از حوزه انتخابیه استان خراسان به نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی ایران ایران تعیین شد.[۲۱] در روزگار نزاع عراق با جمهوری اسلامی ایران (از ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ تا ۲۷ تیر ۱۳۶۷)، او چهار توشه به جناح شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد رفت.[۲۲]

تهرانی از بزرگان مدرسه تفکیک

آیت‌الله حاج میرزا جواد آقا تهرانی به حادثه آیه‌ها: سید عبدالله شیرازی، سید کاظم اخوان مرعشی و سید موسی شبیری زنجانی در مقبره رضوی
تهرانی از معارضان پر رنگ اصول فکری و مبانی فلسفی و عرفانی (مشائی اشراقی، متعالیه، عرفان و تصوف) معاصر بود؛ ازینرو، در منظر مدرسه معارفی خراسان (مدرسه تفکیک) یک کدام از بزرگان این مدرسه به شمار آمده میباشد.[۲۳] همینطور از او در شمار یک کدام از ناقدان اساسی و پایدار مکاتب فلسفی خاطر گردیده است.[۲۴] با این‌تمامی، تهرانی از صاحب و مالک‌نظران مباحث فلسفی[۲۵] و از استادان فلسفه در مشهد بود.[۲۶] و گستردن منظومه را به نحوه انتقادی درس دادن می کرد.[۲۷]

اثر ها چاپ گردیده
اثر ها چاپ‌گردیده او، که برخی از آن ها بارها به چاپ رسیده، به‌این قرار میباشد:

رسیدگی در پیرامون اسلام، در عیب گیری آرای احمد کسروی؛
فلسفه بشری و اسلامی، در عیب گیری مدرسه کمونیسم و ماتریالیسم؛
بهایی چه می گوید؟، ردّی بر فرقه بهائیت؛
عارف و صوفی چه می گویند؟، در تبیین مبادی و اصول عرفان و تصوف و محاسبه علمی و عیب گیری آنان؛
واحد سنجش المطالب؛
دین معاش و درس‌های کردار اسلامی.[۲۸]
پانویس
تهرانی، پیشگفتار الهی خراسانی، ص۱۶-۱۷؛ حکیمی، مدرسه تفکیک، ص۲۴۸؛ چیت‌ساز، «سیری در معاش مفسر کلان آیه اللّه میرزا جواد آقا تهرانی»، ص۴۰.
رجوع‌نمایید به تهرانی، پیشگفتار الهی خراسانی، ص۲۳؛ مروارید، «یادداشتهایی در گستردن سجایای اخلاقی آیت اللّه میرزا جواد آقا تهرانی»، ص۱۰.
تهرانی، پیشگفتار الهی خراسانی، ص۲۵؛ غرویان، جلوه‌های ربانی در حالات آیه اللّه میرزا جواد آقا تهرانی، ص۷.
تهرانی، پیشگفتار الهی خراسانی، ص۱۶-۱۷؛ حکیمی، مدرسه تفکیک، ص۲۴۸؛ چیت‌ساز، «سیری در معاش مفسر گسترده آیه اللّه میرزا جواد آقا تهرانی»، ص۴۰.
تهرانی، پیشگفتار الهی خراسانی، ص۱۶-۱۷؛ حکیمی، مک

به رسمیت شناخته‌شدن مذهب شیعه امامیه
همت‌های محمدتقی قمی به‌این فیض انجامید که در سال ۱۳۷۸ق (حدودا ۱۳۳۷ش)، روضه خوان محمود شلتوت -مدیر دانش کده الازهر مصر در آن عصر که خودش نیز از نهاد‌گذاران دارالتقریب بود- به تایید صلاحیت کار کردن مبتنی بر با فقه شیعه امامیه حکم دهد.[۱۲] اما این فتوا در سال‌های گذشته، از سوی روحانی عبدالمجید سلیم -از شخصیت‌های بارز در دارالتقریب- مطرح گردیده بود ولی به خیال و خاطر مخالفت برخی از عالمان الأزهر، صدور فتوا ده سال به تانی زمین خورد تا این که روضه خوان محمود شلتوت آن را ابلاغ حسینیه نصرت مشهد نمود.[۱۳]

ذهن ها و آرای محمدتقی قمی

سخنرانی محمدتقی قمی در مسجد گوهرشاد
محمدتقی قمی در خبرنامه «رسالة الاسلام» به تبیین اذهان خویش میپردازد:

برای تشکیل امت واحد اسلامی راه حل‌ای وجود ندارد جز ساخت‌و‌ساز اتحاد فرهنگی مسلمان ها که‌این فرمان نیز به دست نمی‌آید جز از روش گفتمان و رابطه و تخمین آدرس حسینیه نصرت مشهد فرهنگی.[۱۴]
اتحاد فرهنگی مسلمان ها به معنای آشنا شدن هر کدام از مذهب ها با بقیه مذهبها و استعمال از همدیگر میباشد؛ البته نهایتاً هریک از مذهب ها اسلامی قادر است به عقاید مورد قبول خودش کار رزرو حسینیه نصرت مشهد نماید.[۱۵]
مقصود از اتحاد فرهنگی مسلمان‌ها، اتحاد در اصول ضروری آیین و حیث کردن به بقیه مباحث از روی واقعیت‌جویی میباشد به سیرتکامل‌ای که به حیث مشترک برسیم؛ و درصورتی که هم اختلاف باقی ماند، هرمورد دیگری را معذور و مأجور بداند خیر این که همدیگر را تکفیر شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد کنیم.[۱۶]
مسلمان ها از اختلاف فکری ضرر و زیان نمیکنند؛ هنگامی از اختلاف ضرر و زیان می‌نمایند که اختلاف باعث به انقطاع ارتباط و سوراخ برادری خواهد شد.[۱۷]
اختلاف مسلمانها، اختلاف در مصادیق میباشد خیر اصول؛ یعنی همگان در‌این اصل کلی حادثه‌لحاظ دارا هستند که بایستی به هر آنچه که از رسول(ص) صادر گردیده شغل کنیم، ولی گاهی در‌این که از فرستاده(ص) چه صادر گردیده، اختلاف می‌گردد.[۱۸]
موضع قمی درباره انقلاب اسلامی کشور‌ایران
محمدتقی قمی برد انقلاب را به امام خمینی شادباش اظهار‌کرد. البته در به عبارتی روزها، یکی‌از انقلابیون به خیال و خاطر پیوندها کاری قمی با حاکمان کشورهای اسلامی به عنوان مثال فرمان روا جمهوری اسلامی ایران، به وی توهین کرد. بعداز این، قمی از کشور‌ایران عازم پاریس شد و پس از مدتی در آنجا با معارضان انقلاب اسلامی کشور ایران دیدار کرد و برخی تصور کردند او در قبال انقلاب اسلامی کشور ایران قرار گرفته میباشد. البته قمی در تماسی که با یکی‌از دوستانش در کشور‌ایران داشت، این فعالیت را یک توطئه دانست و غرض انقلاب اسلامی را مقصود خودش دانست.[۱۹]

موضع قمی درباره مجمع جهانی تخمین مذهب ها اسلامی
پس از به رهبری‌وصال آیت‌الله خامنه‌ای و طرح ساخت و ساز مجمع جهانی تخمین مذهب ها اسلامی، با محمدتقی قمی تماس‌هایی برقرار شد که آیتم استقبال او نیز قرار گرفت و قرار شد او به همین خواسته، در سال ۱۹۹۰م مجددا عازم مصر گردد، البته با تصادف در خیابان‌های پاریس از عالم رفت.[۲۰]

جستارهای متعلق
محمود شلتوت
پانویس
امیردهی، «علامه روضه خوان محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۱.
«۱۶ شهریور درگذشت محمدتقی قمی مؤسس دار التقریب»، تارنما آئین آنلاین.
آذرشب، پیشینه تخمین، ۱۳۸۴ش، ص۱۴.
آذرشب، پیشینه تخمین، ۱۳۸۴ش، ص۱۴ و ص۱۸۶.
رستمی نجف‌آبادی، شناخت با پیشگامان بیداری اسلامی؛ علامه روضه خوان محمدتقی قمی، ۱۳۹۳ش.
قمی، «رجال صدقو»، ص ۱۸۹
امیردهی، «علامه روضه خوان محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ ش، ص۱۱۵.
امیردهی، «علامه روضه خوان محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۴.
آذرشب، پیشینه تخمین، ۱۳۸۴ ش، ص۱۸۲.
یوسفی غروی، «نقش مطاعن بحارالانوار در خرافه نهم ربیع‌الاول».
واعظ‌زاده خراسانی، «گفت‌و‌گو با آیت‌الله واعظ‌زاده خراسانی به مناسبت سالروز تأسیس دارالتقریب».
آذرشب، پیشینه تخمین، ۱۳۸۴ ش، صص۲۰۳-۲۰۴.
آذرشب، پیشینه تخمین، ۱۳۸۴ش، صص۱۷۴-۱۷۷.
قمی، «امۀ واحدۀ و ثقافة واحدۀ»، ۱۳۶۸ق، ص۲۵۸.

حدیث شَجَرِه آفرینش رسول(ص) و امام علی(ع) را از یک درخت و آفرینش دیگر پیامبران یا این که بقیه عموم را از درختانی دیگر تعریف می‌نماید. این حدیث در جامعه ها حدیثی شیعه و سنی از برخی صحابه همانند جابر بن عبدالله انصاری و ابوسعید خدری از فرستاده اسلام(ص) قصه حسینیه نصرت مشهد گردیده‌است.

شیعه ها آفرینش رسول(ص) و امام علی(ع) از یک منشأ را، دلیلی بر هم اندازه بودن آن دو در وجوب اطاعت و ولایت دانسته‌ و با استناد به‌این حدیث بر بایستگی محبت اهل بیت(ع) تأکید کرده‌اند. در تفاسیر شیعه و اهل سنت در تعبیر و انتخاب مصداق برخی نشانه‌ها قرآن مثلا آیه مودت به حدیث شجره استناد آدرس حسینیه نصرت مشهد گردیده است.

معرفی و متن حدیث
حدیث شجره، حدیثی از رسول(ص) میباشد که خلقت خویش و علی بن ابی‌طالب را از یک درخت و خلقت دیگر انبیاء یا این که باقی عموم را از درخت یا این که درختانی دیگر تعریف می‌نماید. این حدیث با نقل‌های متفاوتی در جامعه ها حدیثی شیعه و سنی آمده میباشد، به عنوان مثال نقل‌های آن عبارت رزرو حسینیه نصرت مشهد میباشد از:

«أَنَا وَ عَلِی مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ وَ النَّاسُ مِنْ أَشْجَارٍ شَتَّی.»[۱]
«النَّاسُ مِنْ شَجَرٍ شَتَّی وَ أَنَا وَ عَلِی مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ.»[۲]
«إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی خَلَقَ الْأَنْبِیاءَ مِنْ أَشْجَارٍ شَتَّی وَ خُلِقْتُ أَنَا وَ عَلِی مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ فَأَنَا أَصْلُهَا وَ عَلِی فَرْعُهَا وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ ثِمَارُهَا وَ أَشْیاعُنَا أَوْرَاقُنَا...»[۳](به صدق که خدا، پیامبران را از درختان گوناگونی آفرید، اما اینجانب و علی، از یک درخت آفریده گردیده‌ایم. پس اینجانب، ریشه درخت و علی، تنه آن و حسین و حسن، میوه‌های آن و رهروان(شیعه‌ها) ما، برگ‌هایش شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد می‌باشند.)
«یا این که عَلِیّ النَّاسُ مِنْ شَجَرٍ شَتَّی وَ أَنَا وَ أَنْتَ مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ...»[۴]
«إِنَّ النَّاسَ خُلِقُوا مِنْ أَشْجَارٍ شَتَّی وَ خُلِقْتُ أَنَا وَ عَلِی مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ.»[۵]
«أَنَا وَ عَلِىٌّ مِنْ شَجَرَهٍ واحِدَهٍ، وَسائِرُ ­النّاسِ مِنْ شَجَرٍ شَتّى.» [۶]
محتوا
حدیث شجره در تفاسیر قرآن پایین بعضا از آیه ها قرآن برای مثال آیه ۴ سوره رعد و آیه ۲۳ سوره شوری برای توضیح و ذکر مصادیق آیه ها نقل گردیده است.[۷] حسکانی از علمای اهل سنت در کتاب شواهد التنزیل پایین آیه ۴ سوره رعد «وَ فِی الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجاوِراتٌ وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِیلٌ صِنْوانٌ وَ غَیرُ صِنْوان؛ و در زمین قطعه‌های همجوار و گلشن‌هایی از انگورها و زراعت و رطب شبیه هم و غیرمشابه هم وجود داراست.»، به گزارش جابر بن عبدالله انصاری آورده میباشد: نبی پروردگار(ص) خطاب به علی(ع) اعلام‌کرد: «ای علی عموم از درختان مختلفی میباشند و اینجانب و تو از یک درخت هستیم.» و بعداز آن آیه ۴ سوره رعد را خواندن کرد.[۸] حسکانی همینطور از ابوسعید خدری از رسول اسلام(ص) آورده میباشد که: «عموم از درختان گوناگونی خوی گردیده‌اند و اینجانب و علی از یک درخت آفریده گردیده‌ایم، اینجانب ریشه آن و علی شاخه آن میباشد؛ پس خوشا به اکنون هر کس به ریشه آن تمسک جوید و از شاخه آن بخورد.»[۹]

در روایاتی از منابع اهل سنت و شیعه با استناد به حدیث شجره در تعبیروتفسیر بعضا نشانه‌ها برای مثال آیه ۸۹ سوره نمل «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیرٌ مِنْها وَ هُم مَنْ فَزَعٍ یوْمَئِذٍ آمِنُونَ؛ عده ای که عمل خیر و خوبی ایفا دهند پاداشی خوب از آن خواهند داشت؛ و آن ها از وحشت آن روز در امانند»، منظور از حسنه، محبت امام علی(ع) و اهل بیت(ع) معرفی گردیده‌است.[۱۰] در یک کدام از این احادیث که ابوامامه باهلی از نبی نقل کرده، آمده میباشد که :«پیامبران از درخت دیگری رفتار گردیده‌اند و اینجانب و علی از یک درخت آفریده گردیده‌ایم؛ پس اینجانب اصل آن درخت هستم و علی فرع آن و حسن و حسین میوه‌های آن و شیعه‌ها ما برگ‌های آن می‌باشند. پس هرکس به شاخه‌های آن درآویزد نجات می یابد و هرکس گم راه خواهد شد سقوط می‌نماید و در صورتی‌که هزار سال معبود را عبادت نماید و محبت ما‌را نداشته باشد آفریدگار اورا به طور در حریق می‌افکند.» بعد آیه ۲۳ سوره شوری «َ قُلْ لا أَسْئَلُنادرْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی» را قرائت کرد.[۱۱]

گواهی
حدیث شجره در جامعه ها حدیثی شیعه و اهل سنت ازجمله امالی روحانی طوسی،[۱۲] بحارالانوار،[۱۳] کنز العمال،[۱۴] شواهد التنزیل[۱۵] المستدرک علی الصحیحین[۱۶] و المعجم الاوسط[۱۷] و به داستان جابر بن عبدالله انصاری، بریدة بن حصیب، عبدالله بن قدمت، ابو سعید خدری و ابوامامه باهلی از فرستاده اسلام(ص) نقل گردیده‌است.

در کتاب‌های زیادی ازجمله عبقات الانوار،[۱۸] احقاق الحق،[۱۹] المستدرک علی الصحیحین[۲۰] و نفحات الازهار[۲۱] حدیث شجره را از روایات درست السند و دارای اعتبار دانسته‌اند.

شرّ اخلاقی به شغل های ناپسند مانند قتل یا این که دزدی گفته می‌گردد که از موجودات دارنده تفویض راز زده و موجب مشقت دیگر افراد می‌گردد. وقوع اتفاقاتی همانند نبرد‌های جهانی و کشتارهای عظیم، این سؤال را پررنگ نموده است که چرا پروردگار بازدارنده وقوع این اتفاقات نمیشود؟ خداناباوران وجود این شُرور را با وجود خدای عادل و توانمند ناسازگار می دانند و از خداباوران انتظار دارا‌هستند که پاسخی منطقی برای این ناسازگاری حسینیه نصرت مشهد ارائه نمایند.

الهی‌دانان شیعه معتقدند که شُرور اخلاقی فیض تفویض بشر‌ها میباشد و آفریدگار بشر را به‌استدلال مصلحت بالاتری، مختار آفریده میباشد. آفریدگار بازدارنده تحقق شر نمیشود، به دلیل آنکه در این حالت، تفویض بی‌مضمون‌ خواهد بود. ضمن این، وجود شرور، مسئله‌ای برای رویش بشر‌ها آماده می‌نماید؛ برای مثالً ظلم‌ستیزی و طاقت در قبال ناملایمات، فقط با وجود ظلم و بداخلاقی معنی پیدا آدرس حسینیه نصرت مشهد می‌نماید.

خط مش مهم در آیه‌ها و احادیث برای توجیه منطقی وجود شرور در جهان، تبیین مکانیسم جبران برای درد و سختی‌های ناشی از شُرور اخلاقی در جهان و آخرت میباشد. متکلمان عدلیه معتقدند انتصاف به‌معنای تصاحب کردن حق مظلوم از ظالم بر خداوند واجب میباشد. در سود عدل و داد را بایستی در عرصه‌ای بالاتر از این عالم جُست. علاوه بر این که معبود در جهان نیز شرایطی را برای نبرد با شرارت اجتماعی در پوسته آیین اوضاع کرده و مجریانی برای آن انتخاب رزرو حسینیه نصرت مشهد نموده است.

در پاسخی دیگر به‌این قضیه، شرور اخلاقی را عدمی می دانند. از جمله، پلیدی زنا، ناشی از خلا خصوصیت‌های لایق‌ای مانند عفت میباشد. مرتضی مطهری این جواب را برای توجیه شرور ناکافی شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد دانسته میباشد.

معرفی و مقام
شرّ اخلاقی به شغل های ناپسند و از روی میلِ موجودات دارنده سپردن همانند قتل و دزدی گفته می شود که موجب مشقت و درد دیگر افراد می گردد.[۱] در تقسیماتی که از شر ارائه شد‌ه‌است، شر اخلاقی را در مقابل شر طبیعی قرار داده‌اند. شر طبیعی اموری همانند بیماری، سیل، زمین‌لرزه می باشند که منشأ درد و مشقت بشر‌ها بوده و فارغ از دخالت ارادی مخلوقات صورت گرفته میباشد.[۲]

وجود شرور در فقید را یکی مهمترین معضل‌های ادیان آسمانی دانسته‌اند.[۳] با این حالا تبدیل شدن آن به یک موضوع پررنگ را مرتبط با زمان مبارزه جهانی اولیه و دوم می دانند.[۴] کشتار میلیون‌ها بشر، این سؤال را در ذهن آنان ساخت که چرا پروردگار بازدارنده این همگی شغل های زشت نمیشود؟[۵]

خداناباوران، وجود شرور اخلاقی را دلیلی بر عدم وجود خدای عادل، حاذق و خیرخواه دانسته‌اند؛ به این دلیل‌که درصورتی که اینگونه خدایی وجود داشته باشد، وجود این شرور در دانا، بی‌مفهوم خواهد بود.[۶] بر این محور خداباوران و آیین‌داران ما یحتاج میباشد ناسازگاری دربین وجود این شرور در دانا با خدای کارکشته، عالِم و خیرخواه را حل نمایند و پاسخی منطقی برای آن داشته باشند.[۷]

سپردن بشر، مصلحت فراتر
به نظریه الهی‌دانان مسلمان، وجود شرور اخلاقی با خصوصیت‌های پروردگار همانند عدل ناسازگار وجود ندارد؛ به دلیل آنکه ریشه در مشت آدم‌ها دارااست. معبود مطابق مصلحت بالاتری که جان دار مختار در نظام احسن دارااست، دست به آفرینش این جانور زده میباشد.[۸] در حکمت آفرینش مو جود مختار اورده شده میباشد که خدا آدم را دارنده عقل و غریزه ها آفریده و با تفویض آزاد تعیین می‌نماید، به این ترتیب بها شغل های نیک بشر بیشتر از ملائکه میباشد که تنهاً بر پایه ی عقلانیت فعالیت می‌نمایند.[۹]

مو جود دارنده تفویض ممکن میباشد شغل زشت نیز اجرا دهد؛ به دلیل آن که تفویض داشتن یعنی بشر بتواند فعالیت زشت و نیک را تعیین نماید. در شرایطی که خدا بازدارنده این گزینش گردد، در واقعیت به وی تفویض نداده میباشد.[۱۰] در حدیث توحید مفضل که مفضل بن قدمت از امام راستگو(ع) نقل کرده، نیز در جواب به شرور اخلاقی، به قضیه سپردن آدم اشاره گردیده و تفویض، وجه تمایز و برتری بشر نسبت به حیوان ها شمرده شد‌ه‌است.[۱۱]

پروردگار، بشرِ شَرور نیافریده میباشد؛ بلکه آدمِ دارنده از روی میل آفریده میباشد که با سود‌‌به چنگ آوردن از اختیارش دست به شرارت زده میباشد. خدا سازوکاری در خلقت برای نشر نسل آدم‌ها قرار داده و در آن مداخله نمی‌نماید. بشر‌ها بر طبق نظام اَسباب و مُسَبَّبات آفرینش به وجود آمده، بعضا شرور و بعضی نیک‌خلق می گردند.[۱۲] ناپسندیِ امور به نسبت آدم میباشد که با کمال و پرورش وی سازگار وجود ندارد. برای مثال، قتل زیرا موجب سقوط آدم میگردد و او‌را از آفریدگار بدور می‌نماید به نسبت وی شرّ میباشد. ولی به نسبت معبود از آن جهت که حکیمانه آدم دارنده تفویض آفریده میباشد، شر محسوب نمیشود.[۱۳]

عالم عرصه کنش و برخورد بین نه و شر میباشد که موضوع آزمون و در فیض پرورش را آماده می‌نماید. وجود آدم‌های ظالم میباشد که موجب می شود فضیلت ظلم‌ستیزی ساخت و ساز گردد. همانطور که در صورتی‌که بدِاخلاقی وجود نداشت، فضیلتی با تیتر طاقت در مقابل خلق و خویِ ناپسند، بی‌مضمون‌ بود.[۱۴] به گفته ملاصدرا، در شرایطی که دل‌های مشقت بار و خشن نبودند، آدم‌های طالب حق به کمال خویش نمی‌رسیدند.[۱۵]

اهل عرفان نیز که ساختار آفرینش را بر محور اسماء و صفات الهی تصویر کرده‌اند؛[۱۶] موجودات شرور را لازمه تحقق بعضا از اسماء الهی مثل انتقام، جبّاری، توبه‌پذیری، عفووبخشش و عفووبخشش میدانند.[۱۷]

تواتر و درستی حدیث
میرحامد حسین، حدیث مدینة العلم را پی درپی دانسته و تواتر آن را از سایرافراد نیز نقل نموده است.[۱۲] این حدیث در کتاب نفحات الازهار از ۱۰ صحابی نقل گردیده‌است: امیرالمومنین(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، عبدالله بن عباس، جابربن عبدالله انصاری، عبدالله بن مسعود، حذیفه‌بن یمان، عبدالله بن قدمت، انس بن صاحب و مالک و عمرو حسینیه نصرت مشهد بن عاص.
[۱۳] سیوطی در کتاب «اللئالی المصنوعة فی الأحادیث الموضوعة» بابیان مدرک‌های مختلفی از این داستان گزارش نموده است که‌این داستان نزد بزرگان اهل سنت به عنوان مثال محمد بن جریر طبری، حکم دهنده نیشابوری، خطیب بغدادی و قاسم‌ بن عبدالرحمن انباری، در شمار روایات حسن و درست آدرس حسینیه نصرت مشهد میباشد.
[۱۴] وی همینطور با اذعان به حَسَن بودن مدرک ماجرا، ادعای دارقطنی بر پایه ی مردود بودن همگی سندها این داستان را رد نموده است.[۱۵] قاضی حسکانی در کتاب شواهد التنزیل، قصه مدینه العلم را به یکسری شیوه از ابن عباس نقل رزرو حسینیه نصرت مشهد می نماید.
آن‌گاه میگوید این ماجرا به یکسری نحوه هم از خویش امیرالمومنین(ع) نقل گردیده است. همینطور ابن مسعود، ابن قدمت، عقبة بن عامر، ابوذر غِفاری، انس بن صاحب و مالک، سلمان و غیر آن ها نیز حافظه می‌نماید که قصه را نقل کرده‌اند.[۱۶] همینطور ابن حجر عسقلانی اعتقاد دارد که‌این حدیث سندهای زیادی داراست و به همین جهت درست وجود ندارد آن را ضعیف شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بدانیم.
[۱۷] کتاب الغدیر اسم بیست و یک بدن از محدثان سنی را که‌این حدیث را حسن یا این که درست میدانند، تصویب نموده است.[۱۸] وی همینطور ۱۱ استدلال برای صدق حدیث بیان می نماید.[۱۹] میرحامد حسین در کتاب عبقات الانوار، ۲۴۵ وجه در صدق این حدیث[۲۰] و ۲۲ حدیث نیز در تأیید آن بیان نموده است.[۲۱]

راویان حدیث

قطعه خوشنویسی حدیث انا مدینة العلم، به خط غلامحسین امیرخانی
صحابه و تابعین
امام علی(ع)
امام حسن(ع)
امام حسین(ع)
عبدالله بن عباس
جابر بن عبدالله انصاری
عبدالله بن مسعود
عبدالله بن قدمت
حذیفة بن یمان
انس بن صاحب
عمرو بن عاص
امام سجاد(ع)
امام باقر(ع)
اصبغ بن نباته
جریر ضبّی
سعید بن جبیر
عبداللَّه بن عثمان بن خثیم و عبدالرحمن بن عثمان[۲۲]
دیگرافراد
حافظ یحیی بن مشخص بغدادی[۲۳]
شیبانی[۲۴]
ترمذی[۲۵]
طبری[۲۶]
قاضی نیشابوری[۲۷]
بغدادی[۲۸]
ابن عبدالبر[۲۹]
ابن مغازلی[۳۰]
سمعانی[۳۱]
ابن اثیر[۳۲]
ذهبی[۳۳]
ابن صباغ مالکی[۳۴]
سیوطی[۳۵]
آلوسی[۳۶]
ابن کثیر [۳۷]

مضمون حدیث فرستاده(ص) در ادبیات و اشعار فارسی و عربی و شاعران شیعی و سنی منعکس گردیده است.
ناصر خسرو قبادیانی
در بود مر مدینهٔ دانش نبی را
چون جز وی عدم وجود سزای امانتش
گر دانش بایدت به درِ شهرِ دانش شو
تا بر دلت بتابد نور و روشنایی سعادتش[۳۸]

ونیز:

زیرا همی دانی که شهر دانش را حیدر صحیح
بهتر عدم وجود جز که حیدر میر و مهتر داشتن

عطار نیشابوری
چو اصل اهل بیت زمین‌خورد حیدر
بلی بایست شهر دانش را در
چو شهر دانش آیین پیغمبر آمد
گر بابیست آن را حیدر آمد[۳۹]

کتاب‌شناسی
بعضا از کتاب‌ها که درباره‌ی این داستان تألیف گردیده‌اند به تفصیل تحت میباشد:

کنتوری، میرحامد حسین، خلاصه عبقات الانوار؛ حدیث أنا مدینة العلم، مصحح علی حسینی میلانی، معنی کننده: محمدباقر دوست داستنی القلوب، طهران، تکثیر موسسه نبا، ۱۳۷۸ش.
حسینی میلانی، سید علی، أنا مدینة العلم و علی بابها، قم، انتشار الحقائق، ۱۴۳۴ق.
صا‌ئغ‌، بدرالدین‌، أنا مدینة العلم و علی بابها، قم، مطبعه العرفان، ۱۳۷۲ق.
الشوکانی، محمدعلی، پاسخ علی مفهوم حدیث انا مدینة العلم و علی بابها، صنعاء، دار الهجرة، ۱۴۱۱ق.
المغربی، احمد بن محمد بن الصدیق، فتح الملک العلی بصحة حدیث باب مدینة العلم، علی، پیشگفتار و حاشیه ها محمدهادی امینی، نجف، المکتبة الحیدریة، چاپ دوم، ۱۳۸۸ق.
پانویس
حکم کننده نیشابوری، المستدرک على الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۳۸، ح ۴۶۳۹؛ ابن شهر آشوب، المناقب، انتشار علامه، ص۸۰، ح۱۲۰؛ اخطب خوارزم، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۸۳، ح ۶۹.
حکم کننده نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۲۶.
ابن‌اثیر، جامع الاصول فی روایات الرسول، ۱۴۲۰ق، ج۹،ص۴۷۳.
ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۱۱۰۲.
ترمذی، الجامع الصحیح، ۱۴۰۸ق، ج۵، ص۶۳۷.
طبری، تهذیب الاثار، ۱۴۰۳ق، ص۱۰۵،

۱۵ خرداد ماه، یوم الله

ملت ایران بزرگ سالروز ۱۵ خرداد ماه را که یوم الله میباشد زنده نگه میدارد، و افتخار قیام‏‎ ‎‏ملت را که با مشت گره کرده و خون طاهر خود در مقابل ستمشاهی پهلوی ایستاد و پایۀ‏‎ ‎‏پایدار انقلاب اسلامی را ـ که سرنگونی قدرتمندترین تبهکار ناحیه را در ادامه داشت ـ‏‎ ‎‏سرازیرشد از حافظه حسینیه نصرت مشهد نمی پیروزی. [۲۳]

۱۵ خرداد ماه، قیام قشرهای اسلامی

۱۵خرداد را به تبع اسلام اينها(قشرهای اسلامی) بوجود آوردند و به تبع اسلام اينها نگهداری کردند؛ و به تبع اسلام اينها محافظت می نمایند. اشخاصی كه گمان می كنند غير توان اسلام می توانست يك همچو سدی رابشکند در نادرست آدرس حسینیه نصرت مشهد می باشند. [۲۴]

آیت الله خامنه ای:

موادسازنده سه گانه در قیام

در ۱۵ خرداد ماه سه عنصر وجود داشت. یکی از عنصر عموم بود، یک کدام از عنصر رهبر و امام بود و سو‌مین عنصر علت‌ی مذهبی و روح شهید شدن‌طلبی و فداکاری برای پروردگار بود. نطفه‌ی انقلاب ما با این سه عنصر رزرو حسینیه نصرت مشهد بسته شد.[۲۵]

رابطه قیام با عاشورا

استارت نهضت پانزده خرداد ماه هم به برکت عاشورا بود... در پانزده خرداد ماه که در سال چهل و دوی خورشیدی - هشتاد و سه قمری - با دوازدهم محرّم مصادف بود، امام بزرگوار ما رضوان‌الله‌بزرگ علیه در عرصه عاشورایی و با افتتاح به شایسته ترین صورت ممکن از ماجرای عاشورا و محرّم ، توانستند پیام حق و بخشیدِ برآمده از دلِ خویش را به‌گوش عموم برسانند و عموم را متحوّل شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد نمایند. [۲۶]

قیام خویش جوش

اتفاق‌ی دوم فروددین ماه - اتفاق‌ی مکتب‌ی فیضیه - در مقابل رخداد‌ی پانزده خرداد ماه، واقعه‌ی کوچکی بود... واقعه بعد ها خیلی متعددی نداشت. امام توانست آن واقعه را برای به تکان درآوردن کلیه‌ی ملت کشور‌ایران گزینه به کار گیری قرار دهد. پانزده خرداد ماه را که امام به وجود نیاورد - درین روز امام در زندان بود پانزده خرداد ماه یک اتفاق‌ی خودجوش بود. پانزده خرداد ماه، فرآورده حرکتی بود که امام در دوم فروددین ماه به وجود آورد، اینجانب در به عبارتی سال، این نکته را به امام پهنا کردم. گفتم نبودن شما در خارج، موجب شد که پانزده خرداد ماه با این عظمت، نتواند گزینه به کار گیری قرار بگیرد. یعنی امثال ماها که در خارج بودند، نتوانستند عشری از اعشار به کارگیری‌یی را که امام از دوم فروددین ماه کرد، از پانزده خرداد ماه بکنند. [۲۷]

بزرگداشت ۱۵ خرداد ماه
امام خمینی روز ۱۵ خرداد ماه را همانند عاشورا روز عزای همگانی ملت مظلوم دانست و روز حماسه و به دنیا آمدن نو اسلام و مسلمانها نامید.[۲۸] بعداز انقلاب در سال ۱۳۵۷ش این روز در روزنگار قانونی کشور ایران تعطیل قانونی اعلام شد و همگی ساله مراسم‌هایی به‌این مناسبت برگزار می شود.

قیام۱۵ خرداد ماه در اشعار و ادبیات انقلاب اسلامی
در اشعار شاعران گذشته و پس از پیرزوی انقلاب اسلامی مثال‌هایی از شعر در ارتباط با قیام ۱۵ خرداد ماه وجود دارااست. رضا اسماعیلی استیناف‌گر ادبیات این نظر را دارد که ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ شایسته ترین تاریخ برای به دنیاآمدن جریان شعر انقلاب میباشد. او تأکید داراست که از ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ معنی و جمله‌ای به اسم شعر انقلاب پا گرفت و تاکنون این درخت تناور و تنومند در حوزه وامداری شعر انقلاب از پیشینه قدیمی و سترگ جریان شعر اهل ایران روزبه‌روز پربارتر شده است. [۲۹]

چنان‌که در بیت انتها غزلی مشهور از امام خمینی به‌این رخداد اشاره شد‌ه‌است: سال‌ها می‌گذرد رخداد‌ها میاید‏/انتظار فرج از نصفه خرداد ماه کشم‏. [۳۰] محمدرضا حکیمی نیز در شعری با اسم «بت‌شکن» این رخداد را تصویر کرد [۳۱] سید حسن حسینی نیز در بیت شكفت از دل شب مهر نيمه خرداد ماه/ برآمد از شب و مهر امیدواران بود [۳۲] به اتفاق ۱۵ خرداد ماه اشاره نموده است. شاعران دیگری هم زیرا سیدعلی‌اصغر صائم کاشانی از تعبیروتفسیر چشمه خون‌رنگ نصفه خرداد ماه در شعر خویش استعمال نموده است [۳۳] حسین لاهوتی متخلص به «صفا» سروده میباشد: «ز برق خون شهیدان نصفه خرداد ماه/ فتاد حریق حرمان به خرمن بیداد» [۳۴] و عباس مشفق کاشانی در شعرش «چشمه انقلاب خرداد ماه» را به عمل برده میباشد.[۳۵] هم‌اینگونه شعر سرا دیگری به اسم سیدضیاءالدین شفیعی، سروده میباشد که: « فصل بهار پرپر قم در ورامین/ دریغا نصفه خرداد ماه جان بخشید [۳۶]

مقام علمی
ناصر عباسی شخصی بلیغ[۲۴] فقیه، تالیف کننده، راوی حدیث، شعر سرا[۲۵] و ادیب دانسته شد‌ه‌است.[۲۶] داعیه گردیده وی فقید به علم ها متعدد بوده[۲۷] و تألیفات گوناگونی داشت.[۲۸] او در مسئله فقه نیز داده ها جامعی داشت و با فقها به مذاکره می‌پرداخت.[۲۹] منزلت علمی ناصر منجر شد تا توده‌ای او‌را از فاضل‌ترین خلفای عباسی قلمداد حسینیه نصرت مشهد نمایند.[۳۰]

یک کدام از اثرها ناصر، کتاب روح‌ العارفین میباشد[۳۱] که آیتم اعتنا رهروان مذهب‌ها چهارگانه قرار گرفت.[۳۲] این کتاب در مسئله روایات درج شده[۳۳] و در بیشتراز ۱۰۰ جای در مرزوبوم‌های اسلامی درس دادن می‌گردیده است.[۳۴] وی همینطور کتابی درباره فضائل امام علی(ع) با همین تیتر آدرس حسینیه نصرت مشهد تألیف رزرو حسینیه نصرت مشهد کرد.[۳۵]

ناصر عباسی در کنار مکتب نظامیه بغداد، کتابخانه بزرگی تأسیس کرد که مشمول کتاب‌های ارزشمندی بود.[۳۶] وی عشق متعددی به علما و مباحث علمی داشت و شهاب‌الدین ابوحَفَص قدمت سهروردی، صوفی معروف و تالیف کننده کتاب عوارف المعارف، را به‌تیتر نماینده سیاسی خویش شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد برگزید.

[۳۷] او مجوزهایی برای نقل داستان از بعضا علما اخذ کرده و بعضی دیگر نیز از وی اینگونه مجوزی گرفتند.[۳۸] ناصر اذن درس دادن کتابش را به یکی عالمان شیعی با اسم ابوجعفر علوی داد.[۳۹]

مذهب
نقل شده، ناصر عباسی به مغایر پدران خویش شیعه بود[۴۰] و به مذهب امامیه تمایل داشت.[۴۱] با اعتنا به آنکه بغداد در حین وی راس اقامت شیعه‌ها امامی بوده، تشیع وی نیز تشیع امامی قلمداد گردیده است.[۴۲] چندین منابع شیعی نامش را در شمار بزرگان شیعه تصویب کرده‌اند[۴۳] و برای وی به خیال اعتقادوباور به ولایت ائمه(ع) دعای نه نموده‌اند.[۴۴] صنعانی بعداز تعریف وی به مذهبش پرداخته و شیعه بودنش را از عجائب معرفی نموده است.[۴۵] او بر این اعتقاد میباشد که ناصر خویش را نائب امام معطل می‌دانست.[۴۶]

عدم نظر ها پاره‌ای منابع اهل‌سنت نسبت به مذهب ناصر را دلیلی بر شیعه بودن وی معرفی کرده‌اند؛ به این دلیل‌که معمولاً در معرفی بزرگان، به مذهب آن‌ها اشاره می‌گردیده است.[۴۷] قصه سؤال ناصر عباسی از ابن‌جوزی دربارۀ فاضل‌ترین شخص پس از نبی پروردگار(ص) و پاسخ دوپهلوی ابن‌جوزی از واهمه ناصر در منابع رفلکس داشته و آن را دلیلی بر تشیع وی قلمداد کرده‌اند.[۴۸] ابن‌اثیر، تالیف کننده کتاب الکامل فی التاریخ، بعد از معرفی ناصر تحت عنوان شیعه، سوای دقت به خدماتش، او‌را شخصی بدسیرت تعریف نموده است. به باور او، در زمان حکومت ناصر مرز و بوم‌های اسلامی تخریب شد و اموال عموم به تحمیل گرفته می شد.[۴۹] سید محسن امین بر این اطمینان میباشد که مخفی کردن فضائل و پر رنگ کردن عیوب ناصر صرفا به جهت میل او به مدرسه امامیه بوده میباشد.[۵۰] آورده شده ادعای اینکه ناصر از مذهب تشیع به‌تیتر ابزاری برای رویا رویی با معارضان استعمال نموده است، صحیح وجود ندارد؛ چون مدد وی از شیعه‌ها دائمی بوده و با اعتنا به اقتدار و توان خلافتش، نیازی به یاری شیعه ها نداشته میباشد.[۵۱]

الحیاة السیاسیة للامام الحسن (کتاب)
الحیاة السیاسیة للامام الحسن علیه‌السلام کتابی به گویش عربی تاثیر سید جعفر مرتضی عاملی، سیره‌نگار شیعی که در سه فصل، زندگانی سیاسی امام حسن(ع) را در عصر پیامبر آفریدگار و خلفای سه‌گانه رسیدگی نموده است. از خصوصیت‌های این تاثیر، جنبه انتقادی و تحلیلی آن میباشد. این کتاب را محمد سپهری با تیتر «تحلیلی از زندگانی سیاسی امام حسن مجتبی(ع)» به لهجه فارسی ترجمه حسینیه نصرت مشهد نموده است.

درباره مؤلف
نوشته ی علمیٔ اساسی: سید جعفر مرتضی عاملی
سید جعفر مرتضی عاملی (۱۳۶۴-۱۴۴۱ق) فقید فقهی، کارشناس تاریخ اسلام و تشیع، سیره‌نگار شیعه و از عالمان حوزه علمیه قم و لبنان. او کتاب‌هایی در مورد سیره اهل بیت نوشتن نموده است مانند الصحیح اینجانب سیرة النبی الاعظم ، الصحیح اینجانب سیرة الامام علی و مأساة الزهراء. وی در حوزه نجف و حوزه قم علم آموزی آدرس حسینیه نصرت مشهد کرد.

قضیه و محتوا
جعفر مرتضی عاملی در‌این کتاب به معاش سیاسی امام حسن مجتبی (ع) پرداخته و آن را در سه فصل رزرو حسینیه نصرت مشهد عرضه نموده است:

معاش سیاسی امام مجتبی در قول نبی خداوند(ص)
معاش سیاسی امام مجتبی در پیمان قدمت و ابوبکر
معاش سیاسی امام مجتبی در عهدوپیمان عثمان[۱]
براین اساس و مبتنی بر تیتر کتاب که «حیات سیاسی» اسم داراست، مؤلف جز در صفحاتی زود گذر به اوضاع فردی و مناقب امام حسن نپرداخته و صرفا درباره مسئله مباهله شرح داده میباشد. مؤلف در فصل دوم به مباحثی زیرا اذان بلال به درخواست حسنین بعداز مادرشان و حضور امام حسن (ع) در شورای قدمت پرداخته که در اثر ها شبیه کمتر به آن دقت گردیده است. در فصل سوم به مباحثی زیرا عدم حضور امام در فتوحات مسلمان‌ها و شک وتردید در آسیب دیده شدن آن حضرت هنگام محاصره عثمان و رد اتهام عثمانی بودن آن حضرت می پردازد.[۲] اولیه مقاله کتاب روایتی از امام حسن(ع) در جواب به سؤالی درباره سیاست میباشد که فرازی از آن این میباشد: «سياست، رعايت دستمزد پروردگار، و دستمزد زندگان از عموم و حقوق و دستمزد فوت شده ها آن‌ها میباشد. ولی حق پروردگار: اعمال دادن فرايض (واجبات) و دورى كردن از آنچه ما‌را نهى كرده میباشد (محرّمات). ولی دستمزد زندگان: اين كه وظيفه خویش را نسبت به عموم اعمال دهى و هیچوقت از سرویس آن ها سرباز نزنی...» [۳]نقطه پایان قسمت کتاب روایتی از کافی درباره وقار امام حسین(ع) نسبت به برادرش امام حسن(ع) میباشد و این که از باب وقار هیچ زمان در مجلسی که امام حسن(ع) بود حرف نمی‌ذکر کرد و هنگام انفاق بر نیازمندان نادر خیس از برادرش به آن‌ها شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد می‌بخشید. [۴]

مداقه
این کتاب از دو جهت مداقهِ ویژه دارااست:

در‌این تألیف، مولف با دیدی محققانه به تجزیه و بررسی وقایعی تلاش گمارده میباشد که به صورت بدون واسطه یا این که غیر بدون واسطه با زندگانی امام حسن (ع) رابطه داراست و در مواقعی آن حضرت نقش فعالی در شکل گیری آن بر ذمه داشته میباشد، مثل روایت مباهله و بیعت رضوان.
مغایر تاریخ نگاران و سیره نویسان، به نقل رویدادها و تاریخچه زندگانی امام حسن مجتبی (ع) نپرداخته، بلکه زندگانی سیاسی آن جناب را به صورت ظریف تجزیه و محاسبه نموده است.[۵]

تحلیلی از زندگانی سیاسی امام حسن مجتبی
ترجمه و چاپ
این کتاب را محمد سپهری که ترجمه کننده اثر ها جعفر مرتضی شناخته می گردد، با تیتر «تحلیلی از زندگانی سیاسی امام حسن مجتبی(ع)» به فارسی برگردانده میباشد.
ترجمه کتاب در سال ۱۳۷۴ش از سوی جهاد دانشگاهی میهن در دومی عصر تعیین کتاب سال دانشجویی در نصیب ترجمه تحت عنوان کتاب برگزیده دانشجویی معرفی شد.
چاپ نخستین این تاثیر به وسیله انتشارات دفتر کار تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در سال ۱۳۶۹ش انجام یافته که تا کنون یک‌سری توشه تجدید چاپ گردیده‌است.[۶]