بهترین مرجع مسجد نصرت مشهد

منزل اَرْقَم بْن اَبی‌اَرْقَم منزل‌ای که نبی اسلام در اولِ دعوت به اسلام در آنجا، عموم را به اسلام دعوت کرده و مسلمانها را یاد دادن می‌بخشید. نبی(ص) و مسلمان‌ها، به طور مخفیانه در آنجا حضور پیدا کرده و معبود را عبادت می‌کردند تا اینکه تعداد آنها به چهل مرد رسید، از آنجا بیرون گردیده و آیین خویش را آشکار کردند. این منزل در مکه، کنار کوه صفا قرار حسینیه نصرت مشهد داشت.

این منزل در تاریخ اسلام به طور یک دوران تاریخی در آمد و رویدادها زمانه مکه در کتاب‌های سیره با بیان این‌که پیش از منزل ارقم فیس داده یا این که آن گاه، معین آدرس حسینیه نصرت مشهد می‌گردد.

ارقم بن ابی‌ارقم
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: ارقم بن ابی‌ارقم
ارقَم بن ابی‌ارقم صحابی نبی(ص) و براساس نقلی، هفتمی مسلمان بود.[۱] رسول(ص) بعداز مسافرت، میان وی و زید بن راحت عهد و پیمان برادری بست.[۲] او در غزوه بدر، احد و دیگر غزوات کمپانی داشت.[۳] ارقم در هشتاد و چندین سالگی در مدینه در حین معاویه رزرو حسینیه نصرت مشهد درگذشت.[۴]

منزل ارقم
منزل ارقم در مکه، کنار کوه صفا قرار داشت.[۵] رسول اسلام در اولِ دعوت به اسلام در منزل ارقم، عموم را به اسلام دعوت کرده و مسلمان‌ها را آموختن می‌اعطا کرد.[۶] رسول و مسلمان ها در منزل ارقم به‌شکل مخفیانه معبود را عبادت می‌کردند.[۷] وقتی که تعداد آنان به چهل مرد رسید، از آنجا بیرون گردیده و آیین خویش را آشکار شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد کردند.[۸]

منزل ارقم به دلیل نقشی که در اولِ دعوت به اسلام داشت «دارالاسلام؛ منزل اسلام» خوانده میشد.[۶] این منزل در تاریخ اسلام به طور یک دوران تاریخی در آمد و حادثه ها زمان مکه در کتاب‌های سیره با بیان این‌که پیش از منزل ارقم فیس داده یا این که آن‌گاه، مشخص و معلوم میگردد.[۹]

ارقم ابعاد منزل خویش را تحت عنوان صدقه قرار بخشید که قابلیت و امکان خریدوفروش ندارد.[۱۰] به همین جهت فرزندانش که در آن مستقر می‌شدند، مالی را تحت عنوان اجاره پرداخت می‌کردند.[۱۱] تا اینکه منصور عباسی فرزندان ارقم را بدون چاره کرد منزل را به وی بفروشند و وی نیز آن‌را به فرزندش مهدی کادو بخشید[۱۲]

بعد ها مهدی آن منزل را به همسرش خیزران اعطا کرد.[۱۳] خیزران نیز در این جا مسجدی ایجاد کرد.[۱۲] این منزل تا برهه زمانی‌ها به «دار الخیزران؛ منزل خیزران» مشهور بود.[۵] این منزل در سال ۱۳۷۵ق در توسعه و گسترش‌ای که فرصت سعود بن عبدالعزیز شکل گرفت، درون مسجد الحرام قرار داده شد.[۹]

پانویس
ابن‌حجر عسقلانی، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۹۷.
ابن‌سعد، طبقات الکبری،‌ ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۱۸۵.
ابن‌حجر عسقلانی، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۹۸.
ابن‌اثیر، اسد الغابة، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۷۵.
ابونعیم اصفهانی، معرفة الصحابة، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۹۳.
ابن‌سعد، طبقات الکبری،‌ ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۱۸۳-۱۸۴.
صالحی دمشقی، سبل الهدی، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۳۱۹.
ابن‌قانع بغدادی، معجم الصحابة، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۴۹.
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۱۵۷.
ابن‌جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۲۷۹.
ابن‌جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۲۸۰.
صفدی، الوافی بالوفیات، ۱۴۰۱ق، ج۸، ص۳۶۳.
ابن‌جوزی، صفة الصفوة، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۲

تَفضیلُ أمیرالمؤمنین(ع) کتابی به لهجه عربی تاثیر روحانی موثر(درگذشت ۴۱۳ق) میباشد. زمینه کتاب درباره فضیلت ها حضرت علی(ع) و ثابت برتری اوست. روضه خوان موءثر درین تاثیر با استناد به روایات شیعه و سنی، فضائل امام علی(ع) بر کلیه پیامبران جز رسول اسلام را به ثابت رسانده میباشد. این تاثیر به گویش فارسی نیز ترجمه حسینیه نصرت مشهد گردیده‌است.

معرفی تالیف کننده
نوشته‌ی علمیٔ مهم: روحانی موثر
محمد بن محمد بن نعمان دارای شهرت به روضه خوان اثر گذار از علمای شیعه دوازده امامی در نصفه دوم قرن چهارم و قرن پنجم هجری قمری بوده میباشد. او از شاگردان روضه خوان صدوق بود و سید رضی، سید مرتضی و روضه خوان طوسی از شاگردان وی آدرس حسینیه نصرت مشهد بوده‌اند.

اسم‌های دیگر کتاب
برای این کتاب اسم‌های دیگری نیز نقل شده میباشد؛ به عنوان مثال:

تفضیلُ علی(ع) عَلی الاُمّة
تفضیلُ علی(ع) عَلی سائرِ الاُمة
تفضیلُ أمیرالمؤمنین(ع) علی سائر الأئمّة
تفضیلُ أمیرالمؤمنین(ع) عَلی سائر البَشَر
تفضیلُ أمیرالمؤمنین(ع) علی سائر الأصحاب
تفضیلُ أمیرالمؤمنین(ع) عَلی جَمیعِ الأنبیاءِ غَیرَ رزرو حسینیه نصرت مشهد مُحمّد(ص).[۱]
تاریخچه کتابت
مسأله تفضیل امیر المؤمنین علی(ع) از مسائلی میباشد که از قدیم فی مابین متکلمان مسلمان گزینه دعوا بوده میباشد. غیر از شیعه ها گروههای دیگری از مسلمانها نیز قائل به مسأله تفضیل می‌باشند البته در دایره شمول آن اختلاف حیث دارا هستند. همانطور که ابن ابی الحدید در پیشگفتار تفصیل نهج البلاغه ذکر داشته، بین گروههای معتزله درین مسأله اختلاف‌لحاظ شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۲]

کتاب‌های فراوانی به‌وسیله علما و پژوهشگران اسلامی درباره آن نگاشته گردیده مانند:

«التفضیل» نوشته ابوطالب عبیدالله بن احمد بن یعقوب بن نصر أنباری
«التفضیل» نوشته عجم بن حاتم بن ماهویه قزوینی
«تفضیل أمیر المؤمنین(ع)» نوشته ابوالفتح کراجکی
«تفضیل علی(ع) علی أولی‌العزم اینجانب الرسل» نوشته سید هاشم بحرانی
«تفضیل أمیرالمؤمنین(ع) علی غیر النبی(ص)» نوشته سید محمد بن سید دلدار علی نقوی
«تفضیل أمیرالمؤمنین(ع) علی مَن عدا خاتم النبیین(ص)» نوشته علامه مجلسی.[۳]
نحوه مؤلف
مؤلف درین کتاب با عباراتی معمولی و سرازیر به نظارت فضائل امیر مؤمنان پرداخته و کوشیده میباشد با طریق‌های متفاوت به عامل بپردازد.[۴]

روضه خوان موءثر در‌این کتاب در هشت فصل، فضیلت و برتری علی بن ابیطالب(ع) را بر مجموع آدم، غیر از خاتم الأنبیاء حضرت محمد(ص) به ثابت رسانده میباشد.[۵]

عنا وین کتاب

ترجمه کتاب تفضیل امیرالمؤمنین(ع)
روضه خوان اثرگذار در‌این کتاب به‌این مباحث اشاره دارااست:

حدیث طیر مشوی
برهان به رده حضرت علی(ع) در آخرت بر جایگاه آن حضرت در عالم
دلیل به احادیث شیعه
عامل به احادیث اهل تسنن
دلیل به جهاد آن حضرت بر جایگاه وی
اظهار نظر تیم‌های گوناگون شیعه درباره جایگاه و جایگاه امیر مؤمنان حضرت علی(ع)
ادله به آیه مباهله بر فضیلت علی(ع) بر تمامی بشر‌ها به غیر از حضرت پیامبر پروردگار(ص)
دلیل به حرف حضرت پیامبر آفریدگار که فرموده میباشد:‌ای علی! دوستی با تو دوستی با اینجانب و دشمنی با تو دشمنی با اینجانب و نزاع با تو نزاع با اینجانب میباشد.[۶]
صدوق کتابش را با بحثی درباره افضلیت امیرالمؤمنین(ع) از بینش فرقه‌های متفاوت شیعه استارت کرده و مقداری از اقوال را نقل کرده و در اولیه فصل با آیه مباهله برهان بر فضیلت امیرالمؤمنین بر کلیه جز پیامبراکرم(ص) گردیده است چون فرستاده براساس تصریح خودش برگزیدگان فرزند بشر میباشد[یادداشت ۱] و زیرا امیرالمؤمنین (ع) براساس آیه مباهله نفسِ نبی وعِدل و مثل و مانند اوست در سود امام علی(ع) رفیعتر از همگان جز نبی میباشد. روحانی صدوق داعیه کرده که حتی در‌صورتی‌که برهان مستقلی بر فضیلت و برتری نبی آفریدگار(ص) بر امیرالمؤمنین نداشتیم می توانستیم حکم به تساوی فرستاده و امیرالمؤمنین در فضیلت بکنیم اما زیرا عامل بر برتری و فضیلت پیامبراکرم(ص) داریم؛ امام علی(ع) بر همگان ـ جز رسول (ص) ـ فضیلت داراست. [۷] فصل آخری کتاب را صدوق تخصیص به ثابت فضیلت امیرالمؤمنین (ع) از راه و روش جهاد و سعی وی برای آئین اسلام داده میباشد.[۸]

ورژن‌های خطی
ورژن‌ای در کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی که تاریخ کتابت آن ۱۱۵۴ق میباشد.
ورژن‌ای در کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی که تاریخ کتابت آن قرن سیزدهم هجری میباشد.[۹]
ترجمه و چاپ
این کتاب در سال ۱۴۱۴ق در بیروت به وسیله دارالمفید و در قم به سعی کنگره روحانی اثرگذار چاپ و با تیتر «ثابت برتری حضرت امیر مؤمنان علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام» بوسیله علی‌رضا بهاردوست و محمدحسین شمسائی به فارسی ترجمه گردیده‌است.

ساره اولیه همسر ابراهیم(ع) و مامان اسحاق(ع). بنابر آنچه در دو سوره از قرآن مهربان آمده، ملائکه در ۹۰ سالگی به وی بشارت به دنیا آمدن فرزندی دادند که اسحاق اسم گرفت. ساره، ازآنجاکه ملائکه با وی صحبت گفته‌اند، مانند حضرت مریم و حضرت فاطمه(س)، محدَّثه خوانده می گردد. ساره سال‌ها قبل از به دنیاآمدن اسحاق، کنیز خویش هاجر را به ابراهیم داد تا از وی فرزنددار خواهد شد. روحانی صدوق، روایاتی نقل نموده است که به حسادت ساره بعد از ولادت اسماعیل اشاره دارااست. با این هم اکنون بعضی دانشمندان در دلالت و گواهی روایات ذکر شده تشکیک حسینیه نصرت مشهد کرده‌اند.

معاش
امین‌الاسلام طَبْرسی[۱] و ابوالفتوح رازی،[۲] مفسران شیعه قرن ششم قمری، معتقدند ساره فرزند هاران بن یاحور و دخترعموی ابراهیم(ع) میباشد؛ اما در برخی احادیث منابع شیعه، ساره فرزند لاحِج فرستاده و دخترخاله ابراهیم شمرده گردیده‌است.[۳] در منابع تاریخی اقوال دیگری مانند ساره دختر بتوایل بن ناحور،[۴] دختر لابن بن بثویل بن ناحور[۵] و دختر ملک حَرّان[۶] نیز، نقل گردیده آدرس حسینیه نصرت مشهد است.

ابن قُتَیبَه آئینَوَری تاریخ‌نگار اهل‌سنت قرن سوم از تورات نقل کرده که ساره برادرزاده ابراهیم میباشد. مبتنی بر نقل او، ساره و لوط(ع) اخوی و خواهرِ پدری و فرزندان هاران، اخوی ابراهیم‌ می باشند.[۷] ابن کثیر، مورخ اهل‌سنت (درگذشت ۷۷۴ق)، این قسم را رد کرده و عهد و پیمان دارای اسم و رسم را این دانسته که ساره دخترعموی ابراهیم بوده میباشد.[۸] عبدالصاحب حسینی عاملی مولف کتاب «الانبیاءُ حیاتُهُم، قِصَصُهُم» این نظر را دارد، لوط اخویِ مادری ساره میباشد، خیر اخویِ پدری وی؛ براین اساس ساره برادرزاده ابراهیم وجود ندارد. به گفته وی، ساره دخترعمو و دخترخاله ابراهیم بوده رزرو حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۹][یادداشت ۱]

ساره به همدم لوط، به ابراهیم ایمان آورد و یکتاپرست شد.[۱۰] وی همینطور با حضرت ابراهیم(ع) وصلت کرد.[۱۱] ساره، یکی زیباترین زنان عصر خویش معرفی گردیده است.[۱۲] وی زمین‌های کشاورزی و دام‌های فراوان داشته و همگی بودجه‌اش را در چنگ ابراهیم قرار داده شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۱۳]

مسافرت به مصر
بعد از دعوت ابراهیم به یکتاپرستی درباره‌یِل، گردآوری‌ یه خرده به وی ایمان آوردند، و ابراهیم به همین عامل به همپا ساره و لوط، به شام مسافرت کرد، ‌البته با سرایت قحطی و بیماری، ساره به یار همسرش ابراهیم(ع)، رهسپار مصر شد.[۱۴] بنابر احادیث تاریخی، سلطان مصر از زیبایی ساره باخبر شد[۱۵] و ابراهیم در جواب به اینکه چه نسبتی با ساره دارااست، او‌را خواهر خویش معرفی کرد.[۱۶] چنانکه ابن اثیر گفته، ابراهیم ازآنجاکه می‌دانسته در حالتی که ساره را همسر خویش معرفی نماید، فرمان روا فرمان قتل اورا صادر خواهد کرد تا ساره را تصاحب نماید، واقعیت را نهفته نموده است.[۱۷] پاد شاه مصر، ساره را احضار می‌نماید و عملکرد می‌نماید اورا تصاحب نماید، البته در همین حین، دستش کم آب میگردد.[۱۸] پاد شاه از ساره میخواهد دعا نماید که دستش مجدد سلامت خواهد شد، تا او‌را رها نماید، البته بعداز دعای ساره و سالم دست شاه، وی مجدد عملکرد می‌نماید به ساره مجاورت گردد و این حادثه سه توشه صورت می دهد.[۱۹] شاه بعداز آن، از کردهٔ خویش منصرف می‌گردد، کنیزی به اسم هاجر، و هدایایی به ساره میبخشد و او‌را آزاد می‌نماید.[۲۰]

به گفته علامه طباطبایی اینکه ابراهیم ساره را خواهر خویش معرفی نموده باشد با منزلت نبوت سازگار وجود ندارد و از تناقاضات تورات کنونی میباشد که در منابع تاریخی و حدیثی اهل سنت وارداتی میباشد.[۲۱] همینطور بر پایه ی روایتی که علامه طباطبایی از الکافی نقل کرده ابراهیم در‌این داستان ساره را همسر خویش معرفی کرد و هر توشه که دست پاد شاه کم آب می شد به دعای ابراهیم بود که دست وی به شرایط گذشته برمی‌گشت.[۲۲]

بشارت فرزند در ۹۰ سالگی
چنانکه در منابع تاریخی آمده، ملائکه الهی در ۹۰ سالگی ساره، به وی بشارت میلاد فرزندی دادند.[۲۳] وی از راز ناباوری خندید و اظهار‌کرد که چطور ممکن میباشد زنی سالخورده باردار خواهد شد؟[۲۴] وی بعد از مدتی حامله شد. اسحاق، فرزند وی و ابراهیم میباشد.[۲۵] در دو سوره از قرآن کریم و مهربان، به بشارت ملائکه و برخورد ساره به فرزنددار شدن خویش اشاره گردیده است.[۲۶]

ساره قبل از بشارت به بارداری، ازآنجاکه نازا بود، کنیز خویش، هاجر را به همسرش ابراهیم میبخشد تا از وی صاحب و مالک فرزند گردد و بعداز آن،‌ اسماعیل، فرزند ابراهیم و هاجر متولد می شود.[۲۷]

زمان مرجعیت

سید ابوالقاسم خویی، سید محسن طباطبایی حکیم، سید محمود شاهرودی و سید علی تبریزی.

بعداز درگذشت میرزا محمدحسین نائینی (۱۳۱۵ش)، بعضا مقلدان وی به سید محسن حکیم رجوع و برگشت کردند و بعد از درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی (۱۳۲۵ش)، مرجعیت وی ثبت شد. سید محسن حکیم بعد از درگذشت بروجردی در سال ۱۳۴۰ش، آوازه بیشتری به‌دست حسینیه نصرت مشهد آورد.[۱۳]

اقدامات فرهنگی - اجتماعی
شماری از اقدامات فرهنگی و اجتماعی محسن حکیم عبارتند از:

تاسیس یا این که تجدید بنا و نوسازی ده‌ها مسجد، حسینیه و بنای فرهنگی.
تأسیس کتابخانه‌ای همگانی مکتبة آیة الله الحکیم العامة در نجف و ساخت‌و‌ساز شعبه‌هایی از آن در بعضی شهرهای عراق و نیز در کشورهایی زیرا اندونزی، کشور‌ایران، بحرین، پاکستان، سوریه، لبنان، مصر و آدرس حسینیه نصرت مشهد هند.
هواخواهی دنیوی و معنوی از نشریاتی مانند الاضواء، رسالة الاسلام، النجف، الایمان، الثقافة الاسلامیة و سلسله کتاب‌ها و جزوه‌هایی با تیتر «مِنْ هُدَی النجف».
هواخواهی از نویسندگان، خطیبان، ادیبان و شاعرانی که فرهنگ وتمدن اسلامی را توسعه می‌دادند و با فکر‌های الحادی و کمونیستی یا این که انحرافی رویارویی رزرو حسینیه نصرت مشهد می‌کردند.
ارسال کردن هیئتی به هند برای رفع اختلاف دربین عالمان.
موضع‌گیری در اعتراض به قتل‌عام مسلمانها پاکستان.
دفاع از تأسیس المجلس الاسلامی الشیعی الاعلی در لبنان.
موضع‌گیری درباره اخوان‌المسلمین مصر.[۱۴]
ساماندهی حوزه

تلگراف آیت الله حکیم به جمال عبدالناصر
بعضی از اقدامات سید محسن حکیم برای ساماندهی ناحیههای علمیه شیعه شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد عبارتند از:

اپ‌ریزی برای ارتقا شمار طلاب؛ چنانکه شمار طلاب در حوزه علمیه نجف، از ۱۲۰۰ بدن به حدود هشت هزار نفر رسید.
تأسیس مکتب علم ها اسلامی و غنابخشیدن به دروس حوزه با برقراری درس‌هایی زیرا فلسفه، حرف، تعبیر و اقتصاد.
نرم‌افزار‌ریزی برای آشنا شدن طلاب با پندار‌های الحادی مانند مارکسیسم، و دقت دادن بزرگان حوزه به خطر آنان.
تمرکززدایی از حوزه و توسعه و گسترش ناحیههای علمیه در شهرها و بخش ها دوردست و بقیه کشورها مانند پاکستان، ایالات متحده عربی و کشورهای آفریقایی.
اهتمام به وام ها و الزامات علم آموزی و اسکان طلاب فرنگی؛ مثلا تخصیص مکتب‌ای در نجف به طلاب هند و مکتب‌ای به طلاب افغانستان و کشمیر.[۱۵]
نزاع با کمونیسم
بعداز کودتای عبدالکریم قاسم در عراق و به اقتدار وصال وی در ۱۳۳۷ش، قضیه قابل قبولی برای رواج ذهن ها کمونیستی و ثبت قانون ها ناسازگار با احکام دینی مهیا شد. آیت الله حکیم به طور رسمیً به ثبت این مقررات اعتراض کرد و عالمان و خطیبان را به مطلع سازی عموم از ماهیت ضد فقهی آن فراخواند. وی همینطور با صدور دو فتوای تاریخی در ۱۳۳۸ش، پیوستن به حزب کمونیست را از منظر دینیً غیرمجاز و در حکم شرک و الحاد یا این که اشاعه بی دینی و الحاد دانست. [یادداشت ۱]به دنبال این فتوا، دیگر عالمان نجف هم فتواهای شبیه دادند و آخر و عاقبت عبدالکریم قاسم را به معذرت خواهی واداشتند.[۱۷]

مرقد سید محسن حکیم
عمل‌های سیاسی درون عراق
برخی از عمل‌های سیاسی سید محسن حکیم در درون عراق عبارتند از:

تأسیس و ثبت جماعت العلماء فی النجف الاشرف.
هجرت به بغداد در ۱۳۴۲ش در اعتراض به رژیم بعثی حکومت عبدالسلام عارف و حبس و شکنجه معارضان.
اعتراض شدید به سیاست طایفه‌گرایی، تبعیض مذهبی و تفرقه‌افکنی.
اعتراض به ثبت ضابطه ملی‌سازی بعضی از کمپانی‌های تجاری در ۱۳۴۳ش که به تضعیف توان مالی شیعه ها می‌انجامید.
عکس العمل شدید به تصمیم حکومت عبدالسلام عارف در سرکوب کردهای شمال عراق. او با فتوا به روا نبودن نزاع با کردها، از کشتار آن‌ها خودداری کرد.[۱۸]

مرقد آیت الله حکیم در کتابخانه
شغل‌ها نسبت به مسلمان ها عالم
سید محسن حکیم به مورد فلسطین آلرژی ویژه‌ای علامت می‌بخشید. وی در قبال تهاجم رژیم صهیونیستی اسرائیل به فلسطین در سال ۱۳۴۶ش، کلیه مسلمان ها را به ایستادگی و بسیج تجهیزات فراخواند، به رسمیت شناختن اسرائیل از جانب حکومت وقت کشور ایران را محکوم کرد و در اتفاق حریق زدن مسجد الاقصی در ۱۳۴۸ش، با صدور بیانیه‌ای، مسئولیت فقاهتی و تاریخی مسلمان‌ها را در قبال صهیونیست‌ها یادآور شد.[۱۹]سید احمد شبیری زنجانی اطمینان داشت که خلال ملا بودن فهم مصالح همگانی اسلام از وضعیت مرجعیت عامه میباشد وسید محسن حکیم را واجد این شرط می دانست. [۲۰]

بیان شده در جریان محکومیت سید قطب (از رهبران تکان اسلامی مصر) از سوی نظام جمال عبدالناصر، محسن حکیم در ۶ جمادی‌الاول ۱۳۸۶ق با ارسال تلگرافی خطاب به جمال عبدالناصر، خواهان کنسل حکم اعدام او و دوستانش شد.[۲۱][یادداشت ۲]

موضع ها حکیم در مواجهه با رویدادهای کشور ایران
آیت‌اللّه حکیم در بعضی از رویدادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران، مخالفت خویش را با کارایی حکومت محمدرضا پهلوی علامت اعطا کرد؛ مثلا:

برخورد شدید به ثبت لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی.
اظهار تأثر شدید از کشته شدن یک‌سری فراگیر در حادثه فیضیه و ارائه این توصیه که علما تیم‌جمعی به عتبات سفر نمایند تا وی بتواند رأی مصرح خویش را درباره دولت جمهوری اسلامی ایران صادر نماید. امام خمینی و شماری دیگر از علمای قم در جواب بدین سفارش، سفر را به صلاح ندانستند و حضور در کشور‌ایران را ضروری قلمداد کردند.
محکومیت رخداد ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ش و اعلام ناتوانی حکومت کشور ایران در اداره کشور.[۲۲]
عدم ملازمت و همراهی در برخی مسائل: حسینعلی منتظری در کتاب خاطرات خویش، آورده که بعضا، ذهن حکیم را نسبت به آیت‌الله خمینی مغشوش کرده بود‌ و به همین ادله، وی با آیت‌الله خمینی ملازمت و همراهی و همیاری نمیکرد.[یادداشت ۳]
تک‌نگاری
کتاب «احیاگر حوزه علمیه نجف، آیت‌الله العظمی سید محسن حکیم» تاثیر صفاء‌الدین تبرائیان میباشد که به معاش، کار‎‌ها و نقش آیت‌الله حکیم تحت عنوان مرجع شیعه در عالم اسلام میپردازد. این کتاب از سوی راءس اوراق انقلاب اسلامی منتشر گردیده است.[۲۳]

کتاب «مرجع بعدازظهر آیت‌الله العظمی حکیم به قصه تصویر» نیز تاثیر تبرائیان میباشد که در آن بیشتراز ۳۰۰ تصویر از آیت‌الله حکیم، فرزندان و شاگردانش و بناهای عتبات عالیات عده شد‌ه‌است.

کتاب الامام الحکیم، نوشته سید احمد حسینی اشکوری نیز، به گستردن‌هم اکنون سید محسن حکیم پرداخته میباشد.[۲۴]

برتری اهل‌بیت
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: برتری اهل‌بیت(ع)
نقل شده از حدیث ثقلین، به‌روشنی برتری اهل‌بیت بر سایر افراد به دست میاید؛ چون نبی(ص)‌ تنها آنان را در کنار و ستون قرآن قرار داده میباشد. ازاین‌رو، به عبارتی‌سیرتکامل که قرآن کریم و مهربان بر مسلمان ها برتری داراست، اهل‌بیت نیز از سایرافراد حسینیه نصرت مشهد برترند.[۱۶۷]

ولایت و رهبری
از نگاه جعفر سبحانی، دعوت نبی(ص) به تمسک به کتاب و اهل‌بیت در حدیث ثقلین، دلالت می‌نماید که رهبری سیاسی منحصربه‌فرد به اهل‌بیت میباشد.[۱۶۸] در بعضا از نقل‌های حدیث ثقلین، به مکان ثقلین، از قرآن و اهل‌بیت با تیتر «خلیفتَین» (دو جانشین) تعبیروتفسیر گردیده است.[۱۶۹] مبتنی بر این نقل، اهل‌بیتْ خلیفه و جانشینان پیامبرند و جانشینی آن‌ها همگی‌جانبه میباشد و دربرگیرنده کارها سیاسی و رهبری نیز میشود.[۱۷۰] همینطور بی‌قیدوشرط بودن وجوب تبعیت از اهل‌بیت را از دلایل رهبری سیاسی آن‌ها دانسته‌اند؛ چون وجوب تقلید، تمامی بایدها و نبایدهای مرتبط با معاش مسلمانها اعم از مسائل عبادی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را مشمول می شود. ازاین‌رو در مسائل سیاسی و مرتبط با جامعه و حکومت نیز تقلید از آن‌ها واجب آدرس حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۱۷۱]

عدم اختلاف دربین قرآن و اهل‌بیت
از سایر برداشت‌های کلامی از حدیث ثقلین این میباشد که براساس عبارت «لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْض»، اختلافی بین قرآن و اهل‌بیت نیست.[۱۷۲] از دید محمد واعظ‌زاده خراسانی، برهان توافق و هماهنگی قرآن و اهل‌بیت این میباشد که دانش امام مستند به دانش فرستاده(ص) میباشد و در غایت به وحی الهی منتهی میشود. به همین برهان هیچ زمان اختلافی فی مابین آن‌دو نیست و آن‌دو همواره با هم موافق و هماهنگ رزرو حسینیه نصرت مشهد می‌باشند.[۱۷۳]

دلالت حدیث بر تحریف‌ناپذیری قرآن
آورده شده حدیث ثقلین بر مصونیت قرآن از تغییر تحول و تحریف دلالت داراست؛ چون رسول(ص) در آن تصریح کرده که قرآن و اهل‌بیت تا روز قیامت باقی می باشند و هرکس به آن‌دو تمسک نماید، منحرف نخواهد شد. در صورتیکه قرآن محفوظ از تغییر‌و تحول عدم وجود، تمسک و تاسی از آن موجب گمراهی شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میشد.[۱۷۴]

بینش اهل‌سنت
عالمان اهل‌سنت نیز برداشت‌هایی از حدیث ثقلین داشته‌اند که برخی از آن ها اینگونه میباشد: از لحاظ ابن‌حجر هیتمی و شمس‌الدین سخاوی، محدث و مفسر شافعی‌مذهبِ قرن نهم قمری، در روایات ثقلین بر مودت اهل‌بیت، احسان و احترام به آنان، بزرگداشت آن‌ها و ادای دستمزد واجب و مستحب آنان تأکید و ترغیب شد‌ه‌است؛‌ چون اهل‌بیت، به نظر فخر و حَسَب و نَسَب، شریف‌ترین عموم روی زمین‌اند.[۱۷۵]

علی بن عبدالله سَمهودی گفته میباشد از این حدیث فهمیده می گردد که تا روز قیامت، کسی از عترت وجود دارااست که آمادگی دارااست به وی تمسک خواهد شد تا ترغیب ذکر شده درین حدیث، بر وی دلالت نماید؛ همچنان‌که قرآن اینگونه میباشد. ازاین‌رو، آنها (یعنی عترت) اَمان اهل زمین‌اند و زیرا از در بین بروند، اهل زمین نابود می گردند.[۱۷۶]

به لحاظ عبدالرؤوف مناوی از عالمان شافعی‌مذهبِ قرن دهم و یازدهم قمری، حدیث ثقلین تصریح داراست که فرستاده(ص)‌ به امتش وصیت کرد با قرآن و اهل‌بیت بهتر اخلاق نمایند، آن‌ها را مقدم بر خویش بدارند و در آیین به آن‌ها تمسک نمایند. به‌گفته او، این حدیث دلالت داراست که تا روز قیامت، در هر وقتی، می بایست کسی از اهل‌بیت که اهلیت و صلاحیت تمسک و تاسی دارااست، وجود داشته باشد.[۱۷۷]

سعدالدین تفتازانی، متکلم اشعری‌مذهب قرن هشتم قمری این نظر را دارد حدیث ثقلین اشاره به برتری اهل‌بیت بر سایر افراد داراست و ملاک برتری آن ها دانش و زهد و شرافت نَسَب آنهاست. این مقاله از قرار تصاحب کردن آن ها در کنار قرآن و وجوب تمسک به آن‌ها به دست می آید؛ چون تمسک به قرآن جز کار به دانش و هدایت قرآن و عترت وجود ندارد.[۱۷۸]

فضل و ادب بن روزبهان، از عالمان اهل‌سنت در قرن نهم و دهم قمری هم بر آن میباشد که روایات ثقلین دلالت بر وجوب تمسک و تبعیت از اهل‌بیت در گفتار و جاری ساختن، بزرگداشت و احترام و مودت به آن ها دارااست؛ البته تصریحی بر امامت و خلافت آن‌ها ندارد.[۱۷۹]

کتاب‌شناسی
علمای شیعه به جز نقل حدیث ثقلین، به طور غیروابسته هم درباره آن کتاب‌هایی نوشته‌اند. بعضی از این کتاب‌ها از این قرار میباشد:

حدیث‌الثقلین، نوشته قوام‌الدین محمد وشنوی قمی: درین نوشته، اوراق متعدد این حدیث نظارت و به اختلاف لفظی در بین نقل‌های متعدد دقت ویژه‌ای شد‌ه‌است.[۱۸۰]
حدیث‌الثقلین، تاثیر نجم‌الدین عسکری: این کتاب در یک جلد و به لهجه عربی نگاشته گردیده و نگارش آن در سال ۱۳۶۵ق به نقطه نهایی رسیده میباشد.
حدیث‌الثقلین، تاثیر سید علی میلانی: این کتاب به لهجه عربی و در جواب به شبهه هاِ مطرح‌گردیده به وسیله علی احمد السالوس درباره حدیث ثقلین تألیف گردیده‌است.[۱۸۱]
حدیث الثقلین و مقامات اهل البیت(ع): این کتاب که به وسیله عده ای از طلاب بحرینی مکتب اهل‌الذکر گردآوری‌آوری و تألیف گردیده، برگرفته از سخنرانی‌های گوناگون احمد الماحوزی، دانا شیعی بحرینی درباره حدیث ثقلین میباشد.[۱۸۲]
حدیث الثقلین؛ سنداً و دلالةً: تیم‌سخنرانی‌های سید کمال حیدری میباشد که اسعد حسین علی شمری در سه فصلِ پژوهش گواهی حدیث، تحقیق دلالت حدیث و جواب به شبهه هاِ درباره آن، توده و تدوین کرده و مؤسسه اَلهُدیٰ تکثیر داده میباشد.[۱۸۳]
موسوعةُ حدیثِ الثَّقلین: این تاثیر چهارجلدی که راس ابحاث العقائدیه تدوین کرده،‌ در دو جلد در آغاز، اثرها شیعه‌ها امامی از قرن نخستین تا دهم قمری و در جلد‌های سوم و چهارم اثر ها شیعه ها زیدی و اسماعیلی تا قرن دهم قمری درباره حدیث ثقلین را رسیدگی نموده است.
جستارهای متعلق
حدیث سفینه
حدیث لوح
حدیث کساء
پانویس
نفیسی، «ثقلین، حدیث»، ص۱۰۳.
برای مثال نگاه نمائید به: بحرانی، منار الهدی، ۱۴۰۵ق، ص۶۷۰؛ مظفر، دلائل الصدق، ۱۴۲۲ق، ج۶،‌ ص۲۴۰؛ میر حامد حسین، عبقات الانوار، ۱۳۶۶ش،‌ ج۱۸، ص۷.
نگاه فرمائید به مازندرانی، گستردن‌الکافی، ۱۳۸۲ق، ج۶، ص۱۲۴، ج۱۰، ص۱۱۸؛ میر حامد حسین، عبقات‌الانوار، ۱۳۶۶ش،‌ ج۱۸، ص۷؛ خرازی، بدایةالمعارف، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۹.
واعظ‌زاده خراسانی، «پیشگفتار» در حدیث الثقلین، ص۱۷ و ۱۸.
نفیسی، «ثقلین، حدیث»، ص۱۰۲.
نفیسی، «ثقلین، حدیث»، ص۱۰۲.
میر حامد حسین، عبقات الانوار، ۱۳۶۶ش، ج۲۳، ص۱۲۴۵.
حاج منوچهری، «ثقلین، حدیث»، ص۷۳ و ۷۴.
نفیسی، «ثقلین، حدیث»، ص۱۰۲ و ۱۰۳.
نفیسی، «ثقلین، حدیث»، ص۱۰۳.
نفیسی، «ثقلین، حدیث»، ص۱۰۵.

درگذشت مشکوک

تشییع‌جنازه سید مصطفی خمینی در نجف اشرف
سید مصطفی در ۴۷ سالگی در ۱ آبان ۱۳۵۶ش در نجف اشرف و به صورت ناگهانی درگذشت. امام خمینی بعداز درگذشت فرزندش در پیامی کوتاه اینگونه نوشت: «در روز یک شنبه نهم ذی القعده الحرام ۱۳۹۷ مصطفی خمینی، نوروروشنایی بصرم و مهجه قلبم فوت کرد و به جوار عفو و بخشش حق والا رهسپار حسینیه نصرت مشهد شد.
اللهم ارحمه واغفر له واسکنه الجنة بحق اولیائک الطاهرین علیهم الصلوة والسلام.»[۲۷] پیکر سید مصطفی، بعداز تشییع و اقامه نماز به وسیله آیت الله خویی، در اتاق خرد در ضلع شرقی تراس طلای بقعه امیرالمومنین و در کنار قبر محمد حسین غروی اصفهانی (شرکت)، به خاک سپردند. پزشکان انگیزه وفات او‌را مسمومیت دانستند و برای پر‌نور شدن فرمان توصیه کالبد شکافی دادند که امام خمینی با آن مخالفت کرد. ساواک و دولت عراق انگیزه مرگ او‌را بروز سکتۀ قلبی اعلام کردند.[۲۸] با این هم اکنون گفته شد حکومت پهلوی و ساواک در مرگ وی نقش آدرس حسینیه نصرت مشهد داشته‌اند.[۲۹]

مرقد سید مصطفی خمینی، در تراس طلا و جواهرات مقبره امیرالمؤمنین
امام خمینی در سخنرانی روز ۱۰ آبان ۱۳۵۶ در نجف اشرف، درگذشت سید مصطفی را از لطف ها خفیه الهی دانست.[۳۰]درگذشت سید مصطفی به تشدید پیکار با حکومت پهلوی، تحکیم رهبری امام خمینی و ساخت‌و‌ساز وحدت و یکپارچگی دربین نیروهای مخالف حکومت پهلوی انجامید.[۳۱]همزمانی وفات مشکوک سید مصطفی خمینی با سالروز تولد امام رضا(ع) منجر تعطیلی مجالس جشن و پای کوبی در برخی شهر‌ها مانند رزرو حسینیه نصرت مشهد قم شد. [۳۲]

اثر ها مرتبط
در خصوص سید مصطفی خمینی تا به امروز اثراتی منتشر شد‌ه‌است. برخی از این اثر ها عبارتند از: آرزو اسلام: شخصیت علمی و مبارزاتی آیت‌الله مصطفی خمینی (ره)/ گردآورنده: موسسه تهیه و تکثیر اثر ها امام خمینی (ره)، چاپ و تکثیر شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد عروج
رفلکس‌ها و پیامدهای رحلت اسرارآمیز آیت‌الله مصطفی خمینی به ماجرا سندها/ سجاد راعی‌گلوجه، راءس سندها انقلاب اسلامی
تعبیر و تفسیر شیخ: گزارشی از تعبیر و تفسیر علامه مجاهد شهید آیت‌الله حاج‌آقا سیدمصطفی خمینی (قدس سره)/ محمدعلی لسانی‌فشارکی، چاپ و انتشار عروج
رمز توفان‌: یادنامه‌ آیت‌الله سید مصطفی‌ خمینی‌/ واحد مطالعه‌های‌ تاریخی‌ بنیاد انقلاب‌ اسلامی‌ و تکثیر ذره، بنیاد تاریخ‌ انقلاب‌ اسلامی
زندگینامه و مبارزات آیت‌الله سید مصطفی خمینی/ سجاد راعی‌گلوجه، موسسه ‌تهیه و تنظیم ‌و تکثیر اثرها امام ‌خمینی‌(ره)
ستاره صبح انقلاب (آیت‌الله سیدمصطفی خمینی)/ روح‌الله حسینیان، راس ورقه ها انقلاب اسلامی
شهید آیت‌الله حاج سیدمصطفی خمینی به قصه اوراق ساواک(آرزو اسلام)/ راءس رسیدگی سندها تاریخی
شهید مصطفی خمینی در نگاه تاریخ/ تدوین:جواد ملایی‌پورقرچه‌داغی، راءس پژوهشهای‌ اسلامی ‌صدا و سیما
شهید مصطفی خمینی و تفسیرش/ اکبر ثقفیان؛ زیرنظر: علی اوجبی، کتاب فروشی
لطف نهفته/ مهدی قیصری، همشهری
دسته مقاله‌ها کنگره شهید آیت‌الله مصطفی خمینی (ره): سی مهر و اولیه آبانماه ۱۳۷۶/ تکثیر شاهد
یادها و یادمانها از شهید آیت‌الله‌ سید مصطفی‌ خمینی‌(ره‌)/ کمیته‌ علمی‌ کنگره‌ شهید آیت‌الله‌ سید مصطفی‌ خمینی
همایش و کنگره مرتبط
در سال ۱۳۷۶ش، کنگره شهید آیت‌الله مصطفی خمینی روزهای ۳۰ مهر و ۱ آبان ۱۳۷۶ش در قم با حضور شخصیت‌های علمی از درون و بیرون کشور‌ایران برگزار شوید. در‌این کنگره مقالاتی در ارتباط سید مصطفی خمینی ارائه شوید. این مقاله‌ها در پوسته گروه مقاله‌ها منتشر گردیده است.[۳۳] در سال ۱۳۹۶ نیز، همایشی با اسم همایش بزرگداشت چهلمین سالگرد شهیدشدن آیت الله حاج سید مصطفی خمینی در طهران تالار اجلاس سران برگزار شد و چندین نفر که عمدتا شخصیت‌های سیاسی بودند راجع به وی حرف کردند.[۳۴]

پانویس
ثقفی، «گفتمان با والدۀ مکرمۀ شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»، ص۲۹.
«مدارج علمی علم آموزی»، پرتال امام خمینی.
میری، نگاهی به معاش علمی و اثر ها قلمی شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»، ص۳۵۶؛ «شهید ثانی از تبار امام خمینی»، ص۱۷.
باقی، «مروری بر زندگینامۀ آیت الله شهید حاج سید مصطفی خمینی»، ص۱؛ دوانی، نهضت روحانیون کشور ایران، ج۶، ص۳۳۳.
میری، «نگاهی به حیات علمی و اثر ها قلمی شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»، صص۳۵۶- ۳۵۷.
«شناخت با مهاجر شهید سید مصطفی خمینی»، ص۱۰۸.
میری، «نگاهی به حیات علمی و اثر ها قلمی شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»، ص۵۴.
حسینی تهرانی، روح مجرد، ص۶۳
مقر خبری آفتاب.
اشراقی، «رای زنی با آیت الله حاج روحانی شهاب الدین اشراقی (ره)»، ص۶۹.
تشیع، «رخ سیاسی شهید آیت الله سید مصطفی خمینی (ره)»، صص۷۲-۷۸؛ برای مثال از اقدامات سید مصطفی رک: راس سندها انقلاب اسلامی، بایگانی، پروندۀ «شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»،ش ۳۹۱، صص۲، ۵، ۸.
رک: رجبی، زندگینامۀ سیاسی امام خمینی (ره)، ج۱، صص۳۳۱-۳۳۸؛ فلاحی، سال‌های تبعید امام خمینی (ره)، ص۹۵؛ راس اوراق انقلاب اسلامی، بایگانی، پروندۀ «شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»،ش ۳۹۱، صص۱۶-۱۷.
راس ورقه ها انقلاب اسلامی، بایگانی، پروندۀ «شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»،ش ۳۹۱، صص۳۲-۳۳.

شهیدشدن
بعضا معتقدند که مقصود امام حسین(ع) از قیام شهید شدن بوده میباشد اما از شهیدشدن تفسیرهای مختلفی گردیده است:

شهید شدن سیاسی: بر پایه ی این عقیده امام حسین(ع) با شهیدشدن خویش در‌پی سلبِ مشروعیت از حکومت یزید و نجات اسلام از دست امویان بود.[۲۷] و با این مبادرت خویش عموم را علیه حکومت وا داشت.[۲۸] به گفته محمد اسفندیاری این مشهورترین عقیده میباشد و دوستداران متعددی داراست.[۲۹] علی شریعتی، میرزا خلیل کمره‌ای، مرتضی مطهری، سید رضا صدر، جلال‌الدین فارسی، سید محسن امین، هاشم مشهور الحسنی، آیت‌الله صافی گلپایگانی و محمدجواد مغنیه از معتقدان به‌این عقیده شمرده حسینیه نصرت مشهد گردیده‌اند.[۳۰]
شهیدشدن فِدْیِه‌ای: برخی بر این باورند که امام حسین(ع) به شهیدشدن رسید تا گناهکاران را شفاعت نماید و آن ها را به درجات معنوی برساند.[۳۱] چنان‌که در مسیحیت نسبت به کشته شدن عیسی(ع) برخی اینگونه دیدگاهی دارا‌هستند.[۳۲] شریف طباطبایی، ملامهدی نراقی، ملاعبدالرحیم اصفهانی از معتقدین بدین عقیده‌اند.[۳۳] همینطور از حیث بعضی امام حسین کشته شد تا عموم برای وی شیون نمایند و به این وسیله به روش راست هدایت آدرس حسینیه نصرت مشهد شوند.[۳۴]
شهیدشدن عرفانی: مبتنی بر این نگرش امام حسین(ع) قیام کرد تا به نعمتِ شهید شدن رسد.[۳۵] و بقیه افراد (یارانش) را نیز به‌این نعمت برساند.[۳۶] در‌این تعبیروتفسیر سخنی از جنگ وجود ندارد بلکه تفسیری سیاست‌زدایانه از قیام محاسبه گردیده‌است.[۳۷] سید بن طاووس، فاضل دربندی، صفی‌علی فرمانروا، عمان سامانی و نَیِّر تبریزی تعبیروتفسیر عرفانی از قیام امام حسین(ع) ارائه رزرو حسینیه نصرت مشهد کرده‌اند.[۳۸]
شهیدشدن تکلیفی: برخی قیام امام حسین(ع) را رمزآلود معرفی می‌نمایند که از جانب پروردگار مأمور به شهیدشدن بود البته غرض آن برای انسان پر‌نور وجود ندارد و رمزّ آن را صرفا پروردگار میداند.[۳۹]
در عیب گیری عقیده شهید شدن اورده شده که‌این عقیده با گزارش‌های تاریخی که امام حسین(ع) از جان خویش حفاظت می کرد و نمی‌خواست خویش را به کشتن دهد سازگار وجود شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد ندارد.[۴۰]

حکومت و شهیدشدن
بعضی معتقدند که غرض امام حسین(ع) از قیام ترکیبی از حکومت و شهیدشدن بود. از دید این دسته امام حسین با مقصود تشکیل حکومت قیام کرد. البته وقتی که از عدم وجود هم پا و یار مأیوس شد غرض خویش را به شهیدشدن تغییر و تحول بخشید.[۴۱]

بعضی نیز معتقدند که غرض سیاسی، طرح چهارمرحله‌ای بود. مرحله نخستین از فرصت جنبش از مدینه به سوی مکه میباشد که خصوصیت آن اعتراض به حاکمیت یزید میباشد. مرحله دوم از هنگام تصمیم‌گیری برای رفتن به سوی کوفه تا واکنش با سپاه حر میباشد که قصد تصرف کوفه و عراق را دارااست. مرحله سوم از هنگام عکس العمل با سپاه حر تا مواجهه با سپاه کوفه میباشد که به فراروگریز از دست ابن زیاد می‌اندیشد و مرحله چهارم هنگام مواجهه با سپاه کوفه میباشد که شهید شدن را برمی گزیند.[۴۲]

ترکیبی از مقصود‌های مختلف
آیت‌الله مکارم شیرازی این نظر را دارد با استعمال از سخنان امام حسین و زیارت‌های آن حضرت می‌اقتدار ده غرض برای قیام امام حسین(ع) گفت.[۴۳] آن ده مقصود عبارتند از: اصلاح جامعه اسلامی و امت رسول(ص)،[۴۴] فرمان به پر اسم و رسم و نهی از منکر،[۴۵] احیای سنت فرستاده(ص) و از در بین بردن بدعت‌ها،[۴۶] امان از حق و پیکار با فسخ،[۴۷] نبرد با جهل و نجات عموم از گمراهی،[۴۸] تشکیل حکومت اسلامی،[۴۹] اجرای عدل و داد و دوری از ظلم،[۵۰] افشای رخ منافقان،[۵۱] آزمون وسیع مسلمان ها[۵۲] و منزلت شفاعت عُظمی.[۵۳]

اثر ها و عواقب
قیام امام حسین سبب ساز به اثراتی شد، برخی از آنان عبارتند از:

احیای آیین اسلام و سنت رسول
بعضی از نویسندگان مهم‌ترین تاثیر قیام امام حسین(ع) و شهید شدن اورا احیای آئین اسلام دانسته‌اند.[۵۴] به گفته امام خمینی در صورتی‌که رخداد کربلا فیس نمی‌اعطا کرد یزید بن معاویه آئین اسلام و سنت فرستاده(ص) را وارونه جلوه می‌بخشید.[۵۵]

صورت‌گیری جنبش‌های اعتراضی علیه حکومت بنی‌امیه
پس شهیدشدن امام حسین(ع) جنبش‌های اعتراضی علیه امویان صورت گرفت. به نقل از تاریخ طبری شروع قیام علیه بنی‌امیه مرتبط با سال ۶۱ق میباشد که بعد از شهید شدن امام حسین(ع) همواره گروهی از عموم برای تصاحب کردن انتقام وی اقداماتی جاری ساختن می‌دادند.[۵۶] اولیه اعتراض، عکس العمل عبدالله بن عفیف ازدی با ابن زیاد بود. وی در مسجد کوفه به سخنرانی ابن‌ زیاد که امام حسین(ع) را کذاب خوانده بود اعتراض کرد و وی و پدرش را لاف‌گو خواند.[۵۷] همینطور مبتنی بر گزارشی در تاریخ سیستان، عموم سیستان با شنیدن خبر شهید شدن امام حسین(ع) علیه حکم کننده سیستان که اخوی عبیدالله بن زیاد بود کودتا کردند.[۵۸] عموم مدینه نیز در سال ۶۳ق به رهبری عبدالله بن حَنظَلة بن ابی‌‌عامر علیه حکومت یزید بن معاویه کودتا کردند.[۵۹] علی بن حسین مسعودی تاریخ‌نگار قرن چهارم، قتل امام حسین(ع) را از دست اندرکاران کودتا عموم مدینه میداند.[۶۰]

زین‌العابدین بن جعفر بن حسین خوانساری (۱۱۹۰-۱۲۷۵ق) مشهورترین فرزند میر صغیر، از فقیهان شیعه در قرن سیزدهم قمری بود. وی اثراتی در فقه و اصول داراست و به استنساخ کتاب‌های پیشینیان نیز می‌پرداخت. نوادگان وی به چهارسوقی یا این که چهارسویی آوازه دارا هستند. مشهورترین فرزند وی محمدباقر مالک روضات الجنات میباشد و نواده وی سید محمدمهدی خوانساری، مرجع تاسی عده ای از عموم اصفهان به شمار حسینیه نصرت مشهد میرفت.

نسب
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: خویشاوندان خوانساری
زین‌العابدین مشهورترین فرزند ابوالقاسم جعفر بن حسین خوانساری دارای شهرت به میر صغیر بود. او را سرسلسه بستگان روضاتی دانسته‌اند، که نسبشان به قبیله خوانساری و امام کاظم(ع) می رسد.[۱] زین‌العابدین خوانساری بعد از درگذشت پدرش در سال ۱۲۴۰ق از خوانسار به اصفهان رفت. و در محلۀ چهار سوق یا این که چهار سوی شیرازی‌ها سکونت گزید؛ از این رو اعقاب او به چهار سوقی یا این که چهار سویی آدرس حسینیه نصرت مشهد مشهورند.[۲]

به دنیا آمدن و درگذشت
زین‌العابدین در ۱۱۹۰ق در خوانسار چشم به جهان گشود و در ۱۲۷۵ق در اصفهان درگذشت و در تخت فولاد در تکیۀ آقا روحانی محمدتقی (تکیۀ مامان شاهزاده) به خاک امانت شد. مزار وی گزینه دقت عموم میباشد.[۳] زین‌العابدین نزد بابا و عموزادگان خویش، ابوالقاسم بن حسن خوانساری و محمدمهدی بن حسن خوانساری درس خواند. برهه زمانی کوتاهی هم در نجف علم آموزی کرد. و در ۱۲۱۰ق به اصفهان رفت. در آنجا نزد ملا علی نوری، محمدابراهیم بن محمدحسن کرباسی و علی‌اکبر بن محمدباقر ایجی شاگردی کرد. و از آنها و محمدباقر شفتی، صدر الدین عاملی، محمدمعصوم رضوی مشهدی، و محمدباقر بیدآبادی اذن اجتهاد یا این که داستان رزرو حسینیه نصرت مشهد گرفت.

زین‌العابدین خوانساری هشت پسر داشت؛ محمدجواد، محمد، علی (در کودکی از عالم رفت)، محمدباقر نویسندۀ روضات الجنات، محمدصادق، محمدکاظم، محمدهاشم، و حسن که در جوانی درگذشت. پسران وی و اعقاب لبریز تعداد وی غالباً از عالمان آیین و صاحب و مالک تألیفاتی بوده‌اند. مشهورترین آن ها نوادگان محمدباقر خوانساری می باشند. که به روضاتی مشهورند، دربین هشت پسر محمدباقر[۷]، محمدمهدی، محمدمسیح (د۱۳۲۵)، و میرزا احمد (د۱۳۴۱) آوازه بیشتری دارا‌هستند. سید حسن چهار سوقی روضاتی (د۱۳۷۷) پسر محمدمسیح روضاتی از فقها و مجتهدان اصفهان پر اسم و رسم میباشد که در نجف به خاک ودیعت گردیده شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد است.

محمدعلی روضاتی نیز فرزند محمدهاشم بن جلال‌الدین بن محمدمسیح روضاتی میباشد. زندگانی آیة الله (حسن) چهار سوقی، جامع الانساب و فهرست کتاب ها خطی کتابخانه‌های اصفهان از اثر ها اوست.[۸]

محمدمهدی موسوی اصفهانی، نوۀ محمدصادق بن زین‌العابدین خوانساری، از عالمان شرعی بود، پدرش محمد (۱۳۵۵) نیز فقید آئین بود و در کاظمین سکونت گزید. محمدمهدی از عالمان عراق اجازۀ اجتهاد و قصه داشت و در کاظمین اقامۀ نماز جماعت می کرد. وی بیش تر از پنجاه تاثیر تألیف کرد که مشهورترین آن‌ها احسن الودیعة فی تراجم اشهر مشاهیر مجتهدی الشیعة یا این که تتمیم روضات الجنات میباشد. او در ۱۳۹۱ق درگذشت و در کاظمین به خاک ودیعه شد.[۹]

دو فرزندش محمدباقر و محمدهاشم و حسن بن علی اصفهانی معروف به معلم و محمد خوانساری هم از وی اجازۀ اجتهاد و ماجرا داشتند.[۴] خوانساری از مجتهدان مبرّز و عالمان دارای شهرت اصفهان بود که کتاب‌های متعددی استنساخ کرد.[۵] بعضا اثرها زین العابدین خوانساری عبارتنداز: گستردن بر معالم الاصول نوشته حسن بن زین‌الدین عاملی
گستردن زبدة الاصول تاثیر روضه خوان بهائی
الطلع النضید در اصول فقه
رسالات متفاوت با موضوعاتی زیرا نیت، اجماع، تداخل اثاثیه، احباط و تکفیر و قواعد عربی
تفصیل خلاصة الحساب روحانی بهائی
گروه کشکول سیرتکامل بهجة الناظر و سرور الخاطر
لبه بر بعضا کتاب‌های فقاهتی و اصولی[۶]
فرزندان و نوادگان

مطاعن بحار
جلد هشتم بحار(چاپ قدیم)که به عبارتی جلدهای ۲۹ و ۳۰ و۳۱ چاپ نو میباشد حاوی مطالبی در مذمت خلفای سه‌گانه میباشد. در طول آیت الله بروجردی که مسئله دارالتقریب مطرح بود یکی‌از مسائلی که معضل برانگیز بود همین مجلدات بود. محمدتقی قمی از قاهره به قم مسافرت کرد و لحاظ آیت‌الله بروجردی را جهت برپایی تخمین تحت عنوان یک لزوم جلب کرد و نهایتاً آیت‌الله بروجردی متنی را امضاء کرد که جلد هشتم بحارالانوار که مشتمل بر کتاب امامت و کتاب فتن و محن «کتاب الامامة و کتاب الفتن و المحن» میگردد، پژوهش و چاپ حسینیه نصرت مشهد نشود.

پس از امضای آیت الله بروجردی تحت عنوان مرجع اعلای شیعه در آن فرصت مبتنی بر عدم تجدید چاپ جلد هشتم کتاب، جمع‌ای از کارشکنان با عذر و بهانه‌جویی جدیدی بر اساس اینکه احتمال چاپ این کتاب ها از سوی سایر مراجع شیعه یا این که دولت کشور‌ایران وجود دارااست، بازدارنده راه اندازی دارالتقریب و ورود فقه شیعه به الازهر آدرس حسینیه نصرت مشهد شدند.

درپی این عذر و بهانه‌جویی توشه دیگر، محمدتقی قمی از قاهره به سرویس بروجردی در قم رسید و با اذن از وی به دربار محمد رضا پاد شاه رفت و با امضایی از طرف محمد رضا پهلوی تحت عنوان فرد اولیه سیاسی مرزو بوم بر اساس ممنوعیت چاپ جلد هشتم بحارالانوار به قاهره بر گشت و بالاخره لحاظ آنها‌را رزرو حسینیه نصرت مشهد جلب کرد.

بعد از انقلاب اسلامی کشور‌ایران نیمی از جلد هشتم بحارالانوار که صرفا کتاب امامت بود، به انتشار وزارت تمدن و موعظه اسلامی به چاپ رسید و نیم دیگر آن که کتاب فِتَن و مِحَن بود، بر ممنوعیت چاپ باقی ماند و بعضا این توقف چاپ را به امام خمینی و انقلاب نسبت داده و بعضا از آنها به عمد حقایق را کتمان کردند.[۲۳] روحانی محمدرضا مامقانی با اسم مستعار عبدالزهراء حسینی کتاب مطاعن «فتن و محن» بحارالانوار را نیز به طرز تحقیقی عبدالرحیم ربانی شیرازی به مطالعه درآورد و در دارالاضواء‌ بیروت با اسم مستعار خویش به چاپ شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد رسانید.[۲۴]

اولیه و واپسین ماجرا بحارالانوار
اول کتاب بحار کتاب(کتاب العقل والعلم والجهل) میباشد و اولیه بابش باب ادب عقل و ذَمّ جهل میباشد که با فراز نهایی آیه ۱۶۴ سوره بقره[یادداشت ۲] «لآیاتٍ لقوم یعقلون» آغاز گردیده‌است.[۲۵]و اول ماجرا این باب نیز از امام راستگو(ع) از پدرانش از امیرالمؤمنین(ع) درباره عقل و زیبایی در زنان و مردان میباشد.[۲۶][یادداشت ۳]هر یک سری در چاپ‌های ۱۱۰ جلدی جلد های۱۰۲تا ۱۱۰ بر محوریت تفصیل اکنون علامه مجلسی و کتاب اجازات و نیز اجازات علامه مجلسی میباشد ولی «کتاب الاحکام»(کتاب ۲۵ بحار) در جلد ۱۰۱ واپسین جلد حاوی آیه‌ها و احادیث میباشد و واپسین باب این کتاب «باب دیة الکلب» میباشد با ۵ ماجرا که احادیث ۳و۴و۵ یک مضمون را گزارش کرده‌اند. امام رضا(ع) درین سه قصه درباره تعبیر «ثمن بخس» در آیه ۲۰ سوره یوسف[یادداشت ۴] فرموده که مراد ۲۰ درهم میباشد که به عبارتی بها(دیه) کلب الصید(سگ شکاری) میباشد.[۲۷]

رسیدگی‌های انجام یافته پیرامون بحارالانوار

معجم موضوعی بحار با امکان‌هایی نظیر ارائه ۲۱۹۲۹ کلید کلمه، ۱۰۸۷۱۰ نمایه و مدخل، یاور با ۱۲۲۹۱۹ قضیه برداشت گردیده از کتاب بحار الانوار و قابلیت و امکان جستجوی مفهومی از روش فهرست کلید کلمه‌ها، نمایه‌ها و موضوعات از قابل انعطاف افزارهای قابل استعمال در پژوهش ها میباشد
بر این کتاب فهرست‌ها، استدراک‌ها، ترجمه‌ها، معجم‌ها و راهنماهای متعددی نگاشته گردیده است که طبق ادعای انصاری قمی تعدادشان به بیش تر از ۱۵۰ تیتر میرسد.[۲۸] مهم ترین و دارای شهرت‌ترین اثری که پیرامون بحارالانوار تألیف شده، کتاب «سفینة البحار» تاثیر روضه خوان عباس قمی میباشد.

مستدرکات، معاجم و فهارس
مستدرک سفینة البحار تألیف علی نمازی شاهرودی.
معالم العِبّر مستدرک جلد هفدهم تاثیر میرزا حسین نوری.
مستدرک مزار بحارالانوار تاثیر میرزا حسین نوری.
ریاض الابرار مستدرک اجازات بحارالانوار.
المعجم المفهرس لالفاظ روایات بحار الانوار.
المعجم المفهرس لالفاظ ابواب البحار، تاثیر کاظم مرادخانی.
المعجم المفهرس لالفاظ روایات بحار الانوار، تاثیر علی رضا برازش.
فهرست ما فی البحار، سید محمدبن احمد حسین لاهیجانی.
درر الاخبار، در فهرست تک تک مجلدات بحارالانوار سید مهدی بن سید فضل و ادب الله حجازی.
مصابیح الانوار فهرست آحاد مجلدات بحار میرزا محمدبن رجبعلی عسکری تهرانی.
مقایسه‌ها و راهنماها
الشافی فی الجمع فی مابین البحار و الوافی، از محمدرضا ابن عبدالمطلب تبریزی.
التطبیق در میان السفینة و البحار، تاثیر سید جواد مصطفوی.
مفتاح الابواب لکتاب البحار تاثیر روضه خوان جواد اصفهانی.
مصابیح الانوار فهرست مجموع مجلدات بحار میرزا محمدبن رجب علی عسکری تهرانی.
استدلال الآیات المفسرة و اسماء السور فی روایات بحار الانوار.
معرفی و طریق به کارگیری از بحار الانوار، تاثیر حسن صفری نادری.
ترجمه‌ها
ترجمه جلد نخستین بحارالانوار تاثیر شاهزاده شاه محمد بلنداختر هندی.[۲۹]
ترجمه جلد اولیه بحارالانوار با تیتر «عین الیقین» از محمدتقی آقانجفی اصفهانی.[۳۰]
ترجمه جلد دوم با تیتر «جامع المعارف» از محمدتقی آقا‌نجفی اصفهانی.[۳۱]
ترجمه جلد نهم با تیتر كشف الأنوار فی فضائل سيد الأبرار از محمدتقی آقانجفی اصفهانی[۳۲]
ترجمه جلد چهاردهم با تیتر «السماء و العالم» از محمدتقی آقا‌نجفی اصفهانی.[۳۳]
ترجمه جلد هفدهم با تیتر «حقايق الأسرار فی ترجمة سابع‌عشر البحار» از محمدتقی آقانجفی اصفهانی.[۳۴]
ترجمه فارسی جلد ششم از مترجمی ناشناس که به‌سعی حاج حبیب‌الله محسنی تهرانی، عموی آقابزرگ تهرانی، مسلما رسیده میباشد.[۳۵]
ترجمه جلد هشتم (کتاب الفتن) از محمدنصیر بن عبدالله بن محمدتقی، اخوی زاده مجلسی.[۳۶]
ترجمه جلد هشتم (کتاب الفتن) با تیتر «مجاری الانهار فی ترجمة ثامن البحار» تاثیر محمدمهدی بن محمدشفیع استرآبادی مازندرانی.[۳۷]
ترجمه جلد جلد هشتم (کتاب الفتن) از مؤلفی ناشناس[۳۸]
ترجمه جلد نهم از آقا رضی بن محمد نصیر بن مولی عبدالله محمد تقی اصفهانی.[۳۹]
ترجمه جلد دهم از میر محمد عباس و میرزا محمد علی مازندرانی.[۴۰]
ترجمه جلد نخستین بحارالانوار، با تیتر کشف الاسرار (نگاشته‌گردیده در سال ۱۳۰۹ق)، به علاوه ترجمه حیات الرضا‌(ع)، از سید اسماعیل بن محمدتقی موسوی زنجانی.[۴۱]
ترجمه حسن هشترودی.[۴۲]
ترجمه جلد سیزدهم از میرزا علی اکبر ارومی و حسن بن محمد اما ارومی.[۴۳]
ترجمه جلد سوم از محمدباقر کمره‌ای[۴۴]
ترجمه جلد پانزدهم از عزیزالله عطاردی[۴۵]
ترجمه جلد سیزدهم بحارالانوار با تیتر «مهدی موعود» از علی دوانی.[۴۶]
ترجمه جلد چهارم از سید ابوالحسن موسوی همدانی[۴۷]
ترجمه جلد هفتم از موسی خسروی[۴۸]
ترجمه جلد هشتم (کتاب الفتن) از میرزا محمدعلی بن آقا سید محمد موسوی شمس‌آبادی اصفهانی[۴۹]
ترجمه جلد ۴۳ بحارالانوار (زندگانی حضرت زهرا) از محمد روضه خوان علی‌آبادی.
ترجمه جلد ۴۳ بحارالانوار (زندگانی حضرت زهرا) بوسیله محمدجواد نجفی[۵۰]
ترجمه زندگانی حضرت زهرا(س) از جلد ۴۳ بحارالانوار بوسیله مجتمع فرهنگی فاطمیه اصفهان.[۵۱]
گزیده‌ها و تلخیص‌ها
منتخب الآثار اینجانب بحارالانوار تاثیر آیت الله مکارم شیرازی.
درر البحار، مولی نورالدین محمدبن مرتضی.
جامع الانوار فی تلخیص سابع البحار از محمدتقی آقانجفی اصفهانی.
انوار البحار، محمدبن محمد هادی نائینی.
تلخیص البحار، میرزا محمد درستگو شیرازی.
حدیقة الازهار فی تلخیص البحار، میرزا محمد بن عبدالنبی نیشابوری.
تلخیص الانوار مولی محمدتقی دارای شهرت به آقا نجفی اصفهانی.
تلخیص البحار، ابراهیم دنبلی خویی.
دررالبحار، مولی محمدتقی بن محمد خوئی.
بنادر البحار، سید علینقی نتیجه الاسلام.
منتخب بحارالانوار محمد هادی بن مرتضی کاشانی.
چاپ‌ها
اول چاپ بحار الانوار، به وسیله محمدحسن اصفهانی امین دارالضرب، پر اسم و رسم به شرکت و بعداز وی به وسیله فرزندش محمدحسین امین‌الضرب، در ۲۵ جلد، در سال ۱۳۱۵ق/۱۲۷۶ش تمام شد.[۵۲] این چاپ به چاپ سنگی شرکت معروف شد. چاپ‌های دیگر بوسیله «دارالکتب الاسلامیه» و «آل البیت» میباشد که در ۱۱۰ جلد به چاپ رسیده میباشد. موسسه الوفاء بیروت هم این کتاب را به هم پا تعلیقات توده‌ای از علما به عنوان مثال تعلیقات علامه طباطبایی منتشر نموده است.

بیعت تصاحب کردن برای خلافت پسرش یزید، بیش تر از هر مسأله دیگری سبب ساز شد بخش اعظمی در مقابل وی بایستند و از وی عیب گیری نمایند. او از روش مسلمان ها در تعیین خلیفه از زمانه خلافت ابوبکر، خارج رفته بود.[۱۱۲] وی برای بقای نظامی که سازه کرده بود، بایستی حکومت ارثی پدید می آورد. عملی کردن اینگونه تصمیمی عمل سادگی عدم وجود؛ چون عرب‌ها از قبلی، با حکومت ارثی آشنا نبودند و آشکار میباشد که معاویه از این که ثمره عملکرد‌هایی سی ساله‌اش در تأسیس حکومت اموی از در بین برود، میترسید. معاویه بر این اعتقاد و باور بود که انتخاب خلیفه بایستی فی مابین بنی‌امیه باقی بماند و به‌این خواسته یزید را به ولایت‌عهدی برگزید. از سایر سو وی نظریه داشت که راءس خلافت بایستی در مملکت شام باشد؛ چون میل سیاسی آن‌ها به سوی بنی‌امیه حسینیه نصرت مشهد بود.[۱۱۳]

موافق قصه مشهوری مغیرة بن شعبه معاویه را بدین درنگ واداشت.[۱۱۴] البته خویش معاویه نیز اینگونه تصمیمی داشت و کلام مغیره، استارت علنی ساختن آن در بین عموم بود.[۱۱۵] زیاد بن ابیه موضع متفاوتی داشت. زیاد اعتقاد داشت که یزید بشر سستی میباشد و به شکار بیشتراز خلافت عشق و علاقه داراست و برای خلیفه شدن مطلوب وجود ندارد و از سوی دیگر مجموعه مخالف، همچنان نیرومند آدرس حسینیه نصرت مشهد بودند.[۱۱۶]

معاویه سفارش زیاد را به خواسته دوری از قیام امام حسن(ع) و فرزندان صحابه، به عهده گرفت و اعلان ولایت‌عهدی یزید را تا ساخت‌و‌ساز احوال بهتری عقب انداخت. در عین هم اکنون وی شخصیتهای مطرح مخالف ولایت‌عهدی یزید را از فی مابین برداشت. ابوالفرج اصفهانی در مقاتل الطالبیین میگوید:وقتی که معاویه قصد کرد که برای خلافت پس از خودش به عایدی یزید از عموم بیعت بگیرد، برای امام حسن(ع) و سعد بن ابی وقاص کارشکنی چید و مخفیانه سم ارسال کرد، هر دوی آنان به مسافت چندین روز از جهان رفتند.[۱۱۷] حتی سازه بر بعضا اقوال عایشه را نیز به همین استدلال به قتل رزرو حسینیه نصرت مشهد رساند.[۱۱۸]

مهم ترین سختی ها ولایتعهدی یزید عبارت بودند از:

اقناع شخصیت‌های گرانقدر حجاز به ویژه فرزندان صحابه مانند امام حسین(ع)، عبدالله بن زبیر، عبدالله بن قدمت و عبدالرحمان بن ابی دیده نشده و حتی بعضی شخصیت‌های اموی مانند مروان بن حکم و سعید بن عاص. معاویه برای اقناع شخصیت‌های تبارک حجاز به مروان بن حکم طومار نوشت که لحاظ عموم را برای تعیین جانشین او سوای بیان اسم یزید جویا خواهد شد. زمانی پاسخ مثبت اخذ کرد، به مروان طومار نوشت که خبر انتخاب یزید را به استحضار برساند. همینطور در طومار‌ای به کارگزارانش دستور بخشید که به ثنا از یزید بپردازند و هیأت‌هایی را از شهرهای تبارک به سوی وی گسیل دارا‌هستند. در سود هیأت‌هایی از عراق و دیگر شهرهای شام برای بیعت با وی شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد آمدند.
به زودی پدیدار و آشکار شد که مدینه بیش از سایر شهرهای اسلامی با این بیعت مخالف میباشد.[۱۱۹] امام حسین(ع)، عبدالله بن زبیر و عبدالله بن قدمت قضیه چینی برای خلافت یزید را رد کردند و مروان این مقاله را به معاویه خبر اعطا کرد.[۱۲۰] این چهار نفر توافق کردند که در‌صورتی‌که خلافت ارثی میباشد، وی بیشتراز یزید استحقاق خلافت دارا‌هستند و در حالتی‌که استدلال انتخاب خلیفه گزینش اشخاص بلندتر میباشد، معاویه بایستی برای فراهم نمودن بیعت اهل حجاز مبادرت نماید. معاویه در آغاز نرمش آرم بخشید.[۱۲۱] و کارایی کرد با رحمت‌های زیاد عموم را به سوی خود جلب نماید. شاعرانی زیرا عقیبه اسدی و عبدالله بن همام سلولی رکه از یزید کینه دوزی داشتند، با پول معاویه، تغییر‌و تحول موضع دادند.
معاویه در سال ۵۶ بیعت با یزید را به طور رسمیً‌اعلان کرد. در دمشق پایکوبی گزینش برگزار شد.[۱۲۲] معاویه برای پرهیز از عصیان اهل حجاز به مدینه رفت و خواست میل معارضان را به بیعت با یزید ضمانت نماید. هنگامی که معاویه به مجاورت مدینه رسید، معارضان به مکه رفتند و سایر عموم مدینه با یزید بیعت کردند. معاویه دشوار خشمگین شد و تصمیم گرفت درپی معارضان برود. در مسجدالحرام با آن ها صحبت اذعان کرد. ابن زبیر تحت عنوان سخنگو مخالفت را اظهار کرد و رای زنی ناکامی خورد. معاویه بعداز آن با ارعاب و مجازات، معارضان را به استثنای امام حسین(ع) و عبدالله بن زبیر وادار به بیعت با یزید کرد.[۱۲۳]
مهیا کردن یزید برای تایید این مسئولیت: معاویه برای استعداد یزید برای تایید مسئولیت، او‌را در رأس سپاهی به مرزوبوم روم ارسال کرد تا سپاهیان اسلامی را کمک نماید. معاویه برخی شخصیت‌های اسلامی مانند ابن عباس، ابن قدمت، ابن زبیر و ابوایوب انصاری را به همدم وی ارسال کرد. وی قصد داشت از یزید یک مجاهد نشانه دهد.[۱۲۴]