رئیسعلی دِلواری از رهبرانِ قیامِ عموم جنوب جمهوری اسلامی ایران علیه انگلیس بعداز اشغال بوشهر در وسط نبرد جهانی نخستین بود. او در روزگار مشروطه از هواداران مشروطه بود و بعد از به توپ بستن مجلس بوسیله محمدعلی سلطان به امر سید مرتضی مجتهد اهرمی رهبر روضه خوان این نهضت در بوشهر، این شهر را تصرف حسینیه نصرت مشهد کرد.
در کشاکش نبرد جهانی نخستین، نیروهای انگلیسی شهر بوشهر را اشغال کردند. علمای بوشهر فتوای جهاد علیه نیروهای انگلیسی دادند. مدیرعلی به یار دستههای دیگری از تنگستانیها، با نیروهای انگلیسی جنگید. حمله ها آنها، شبهنگام و به طور شبیخون بود و تلفات بخش اعظمی به نیروهای انگلیسیها وارد آدرس حسینیه نصرت مشهد کرد.
مدیریتعلی دلواری در ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ش، بهدست یکی همراهانش کشته شد. سالروز شهید شدن وی تحت عنوان روز ملی جنگ با استعمار انگلیس اسمگذاری رزرو حسینیه نصرت مشهد شدهاست.
معاشطومار
مدیریتعلی دلواری در سال ۱۲۶۰ش [۱] یا این که ۱۲۶۱ش[۲] یا این که ۱۲۶۳ش[۳] در روستای «دلوار» چشم به جهان گشود.[۱] بابا وی زائرمحمد کدخدای دلوار بود.[۴] دلوار جزئی از قسمت تنگستان بوده میباشد.[۵] خانواده مدیرعلی اساسا از شهر نورآباد ممسنی و از طایفه لر شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بودهاند.[۶]
مدیرعلی چهار توشه وصلت کرد و از وصلت سوم خویش یک فرزند پسر به اسم عبدالحسین پر اسم و رسم به بهادر داشت.[۷] امروزه منزل شهید رئیسعلی دلواری در دلوار تنگستان به موزه جنگ با استعمار تبدیل گردیده است.[۸]
۱۲ شهریور سالروز شهیدشدن مدیریت علی دلواری، تحت عنوان روز ملی پیکار با استعمار انگلیس نامگذاری گردیدهاست.[۹] یادبودهایی نیز برای بزرگداشت شهید مدیرعلی دلواری در کشور ایران برگزار گردیده است.[۱۰]
مشروطهخواهی
رییس علی دلواری در کنار صولتالدوله قشقایی
مدیریتعلی با آغاز نهضت مشروطه به مشروطهخواستار بوشهری پیوست و رابطه قربت با سیدمرتضی مجتهد اَهرَمی رهبر شیخ این نهضت در بوشهر برقرار کرد.[۱۱] وی بعد از به توپ بستن مجلس بوسیله محمد علی سلطان، به امر سید مرتضی مجتهد شهر بوشهر را تصرف کرد. حکم کننده بوشهر دستگیر شد و اداره شهر و گمرک آن به دست مدیرعلی زمینخورد.[۱۲] مدیرعلی حدود ۹ ماه در دست گرفتن شهر بوشهر را در چنگ داشت.[۱۳]
اولیه زد خوردها فی مابین مدیرعلی و انگلیسیها در همین مجال بود و تصرف بوشهر و گمرک آن موجب زد خورد فی مابین مدیریتعلی دلواری و انگلیسیها شد.[۱۴]
اشغال جنوب کشورایران بوسیله انگلیس
آیت الله خامنهای:
«اسم سردار مؤمن و شجاعی مثل شهید «رئیسعلی دلواری» از اسمهایی میباشد که مدام دلهای مؤمن را که شناخت به اوضاع وی و مبارزات وی داشتهاند، در سراسر این سرزمین به خویش جذب مینموده است.»[۱۵]
شهر بوشهر چنددفعه بوسیله انگلیسیها اشغال گردیده بود.[۱۶] در مبارزه جهانی نخستین، در سال ۱۹۱۵م موازی با ۱۲۹۴ش[۱۷] دولت انگلیس مجدد بوشهر را اشغال کرد.[۱۸] عموم شهرهای متفاوت دست به اعتراض زدند و در برخی شهرها درگیر به عدهآوری یاری برای عموم بوشهر شدند.[۱۹] علمای بوشهر فتوای جهاد علیه نیروهای انگلیسی دادند. سید عبدالحسین لاری بعد از اعلام جهاد طی طومارای به مدیریتعلی و دیگر سران مجاهدان آنها را به جنگ با اشغالگران تشویق کرد.[۱۹]
پیکار با انگلیسیها
انگلیسیها بعداز اشغال بوشهر در ۱۲۹۴ش، به روستای «دلوار» نیز حمله کردند. ولی قبل از حمله آنها، عموم، روستا را خالی کرده و به کوهها پشتیبانی بردند. انگلیسیها نیز به ویران ساختن منزلها و جدا نخلها پرداختند.[۲۰]
رییسعلی به هم پا دیگر تنگستانیها، شبها به نیروهای انگلیسی شبیخون میزدند و با هر شبیخون تلفات بخش اعظمی به آنها وارد میکردند.[۲۱] «روحانی حسین خان چاه کوتاهی» دارای اسم و رسم به «سالار اسلام»[۲۲] و «زائر خضرخان اَهرَمی» برای مثال خانهایی بودند که علیه انگلیسیها قیام کردند.[۲۳]
حرم تجدید بنا گردیده رئیسعلی دلواری با الهام از مدل منزل وی[۲۴]
دلواری با آلمانیها پیوندها و طومارنگاریهایی داشت، دانشمندان معتقدند این رابطه به معنای اینکه از آنان دستور بگیرد نبوده بلکه به دلیل وجود معاند واحد بوده میباشد.[۲۵]
جنگ با انگلیسیها بعد از شهیدشدن مدیرعلی و تا نقطه پایان نزاع جهانی نخستین ادامه داشت و تلفات و اشتباهات اکثری برای آنها بهوجود آورد.[۲۶]
آدرس حسینیه نصرت مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از حضور در مراسم