بهترین مرجع مسجد نصرت مشهد

رهبری
اول دبیرکل حزب‌الله صبحی طفیلی بود که در ۵ نوامبر سال ۱۹۸۹م به‌این سمت گزینش شد. قبل از آن، حزب به برهه زمانی هفت سال، به روش شورایی رهبری می شد.[۵] سید محمدحسین ادب‌الله، صبحی طفیلی، سید عباس موسوی، سید حسن نصرالله، نعیم قاسم، حسین کورانی، حسین خلیل، محمد رعد، محمد فنیش، محمد یزبک و سید ابراهیم امین السید از مؤسسان حزب‌الله آدرس حسینیه نصرت مشهد بودند.

[۶] در مه ۱۹۹۱م به انگیزه اختلافات و انتقاداتی که به صبحی طفیلی بود، سید عباس موسوی تحت عنوان دبیرکل تازه حزب‌الله تعیین شد.[۷] وی در ۱۶ فوریه ۱۹۹۲م به وسیله اسرائیل به شهیدشدن رسید و شورای حزب‌الله سید حسن نصرالله را به‌تیتر دبیرکل گزینش کرد.[۸] سید حسن نصرالله نیز در ۶ مهر سال ۱۴۰۳ش در بمباران نیروهای اسرائیلی به شهید شدن حسینیه نصرت مشهد رسید.[۹]

نعیم قاسم در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۴م و حدود یک ماه بعد از شهید شدن سید حسن نصرالله سو‌مین دبیرکل رزرو حسینیه نصرت مشهد حزب‌الله شد.[۱۰]

شخصیت‌های پررنگ
بعضی از شخصیت‌های پررنگ حزب‌الله عبارت‌اند از:

سید حسن نصرالله

سید حسن نصرالله سومی دبیرکل حزب‌الله بود که در ۶ مهر سال ۱۴۰۳ بوسیله اسرائیل ترور شد.
نوشته‌علمیٔ اساسی: سید حسن نصرالله
سید حسن نصرالله (شهیدشدن: ۲۰۲۴ م) سو‌مین دبیرکل حزب‌الله لبنان و از بنیانگذاران آن در سال ۱۹۸۲م بود. حزب‌الله در زمانه او به قدرتی حوزه‌‌ای تبدیل شد و توانست بعداز جاری ساختن عملیات‌های متفاوت، در سال ۲۰۰۰م اسرائیل را وادار به عقب‌نشینی از لبنان و رهاکردن اسرای لبنانی کند. سید حسن نصرالله در ۶ مهر سال ۱۴۰۳ش در بمباران نیروهای اسرائیلی به شهید شدن شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد رسید.[۱۱]

سید عباس موسوی

سید عباس موسوی دو‌مین دبیرکل حزب‌الله بود که در ۱۶ فوریه ۱۹۹۲م به وسیله رژیم صهیونیستی ترور شد.
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: سید عباس موسوی
سید عباس موسوی عضو مؤسس و دومی دبیرکل حزب‌الله بود. وی بعد از کنارگذاشتن صبحی طفیلی در سال ۱۳۷۰ش دبیرکل حزب‌الله شد.[۱۲] وی پیش خیس در کنار نیروهای فلسطینی با اسرائیل جنگیده بود. زمان تصدی او در سمت دبیرکلی حزب کمتر از نُه ماه بود و بوسیله اسرائیل به شهید شدن رسید.[۱۳]

صبحی طفیلی
نوشته‌ی علمیٔ مهم: صبحی طفیلی
روحانی صُبْحی طُفَیلی (ولادت ۱۳۲۷ش) اولیه دبیرکل حزب‌الله لبنان بود و از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۰ش این سمت را برعهده داشت.[۱۴] وی در سال ۱۳۷۷ش جنبش «ثَورةُالجیاع» (انقلاب گرسنگان) را تأسیس کرد. طرف‌داران او به برخی از مرکز ها دولتی حمله کردند که به تضارب و کشته‌شدن یک‌سری سبب شد.[۱۵] او از منتقدان حزب‌الله لبنان و کشور ایران میباشد.[۱۶]

عماد مغنیه ار فرماندهان نظامی حزب‌الله بود که بوسیله اسرائیل ترور شد.
عماد مغنیه
نوشته‌ی علمیٔ مهم: عماد مغنیه
عماد مغنیه دارای شهرت به حاج رضوان از فرماندهان پر رنگ حزب‌الله بود. وی فرماندهی گارد جانبداری مقامات بلندپایه و مسئولیت عملیات ویژه حزب‌الله را برعهده داشت. همینطور طراح و رهبر عملیات الوعد الصادق و فرمانده می دانی حزب‌الله در نبرد ۳۳ روزه با اسرائیل بود.[۱۷] اسرائیل در ۱۲ فوریه ۲۰۰۸م او را در دمشق به شهید شدن رساند.[۱۸]

سید هاشم صفی‌الدین
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: سید هاشم صفی‌الدین
سید هاشم صفی‌الدین از مجال تأسیس حزب‌الله لبنان، عضو این حزب بوده و از سال ۱۹۹۴م، سر کردگی شورای اجرایی حزب‌الله را بر ذمه داشت.[۱۹] از وی به‌تیتر نفر دوم حزب‌الله[۲۰] و جانشین سید حسن نصرالله خاطر می شد.[۲۱] ارتش اسرائيل، از ترور صفی‌الدین در ۳ اکتبر ۲۰۲۴م/۱۲ مهر سال ۱۴۰۳ش در حمله اسرائیل به ضاحیه بیروت خبر اعطا کرد.[۲۲] رسانه‌ها از کشف پیکر وی در ۱ آبان ۱۴۰۳ خبر دادند[۲۳] و حزب‌الله در ۲ آبان شهادتش را به طور رسمیً اظهار کرد.[۲۴]

عبدالله بن بُدَیل خُزاعی از صحابه فرستاده(ص) و از یاران امام علی(ع) و از شهیدشدن‌دهندگان حدیث غدیر میباشد. او در طی فتح مکه به همپا پدرش مسلمان شد و در غزوه‌های تبوک و حُنین کمپانی کرد و به‌تیتر نماینده رسول(ص) به یمن پیامبر شد. از وی روایاتی با واسطه از رسول(ص) حسینیه نصرت مشهد مذکور میباشد.

عبدالله بن بدیل در فتوحات فرصت خلفا حضور داشت و فتح اصفهان، کرمان و همدان به وسیله او شکل گرفت. او در جریان محاصره و قتل خلیفه سوم عثمان بن عفان حضور داشت. وی از اولیه افرادی میباشد که با امام علی(ع) بیعت کرد و در نزاع‌های جمل و صفین حضور داشت و در مبارزه صفین به شهیدشدن رسید. عبدالله بن بدیل در مبارزه جمل گفتگویی با عایشه در ثابت حقانیت امام علی(ع) داشته میباشد. او در نبرد صفین از فرماندهان لشکر امام علی(ع) آدرس حسینیه نصرت مشهد بود.

شخصیت‌شناسی
عبدالله بن بدیل بن ورقاء خزاعی از اصحاب رسول(ص)[۱] و در زمره مهاجران بود؛[۲] ولی محمد بن قدمت کشی او‌را از تابعان دانسته میباشد.[۳] او از بزرگان[۴] و صورت‌های شاخص دربین یاران امام علی(ع) نیز رزرو حسینیه نصرت مشهد بود.[۵]

عبدالله بن بدیل را از دُهات(نوابغ) پنج‌گانه[۶] و یا این که شش‌گانه[۷] و از سخنوران پر رنگ عرب[۸] و صاحب و مالک مقام[۹] شرافت و جلال[۱۰] شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد دانسته‌‌اند.

نسب عبدالله را تا عدی بن عمرو بن ربیعه نقل کرده‌اند.[۱۱] از سال ولادت او داده ها دقیقی در اختیار وجود ندارد.[یادداشت ۱] وی در سال ۳۷ق، در مبارزه صفین به شهیدشدن رسید.[۱۲]

از نسل عبدالله، اشخاص شاخصی زیرا عبدالرحمن نیشابوری،[۱۳] دعبل خزاعی[۱۴] و ابوالفتوح رازی[۱۵] مذکور گردیده است؛ تا آن‌جا که بُدَیلی تیتر عده ای میباشد که نسلشان به بدیل بن ورقاء، بابا عبدالله می رسد.[۱۶]

عبدالله به درخواست امیرمؤمنان علی(ع) به همپا خزیمة بن اثبات، قیس بن سعد بن عباده و دیگرافراد بر حدیث غدیر شهیدشدن اعطا کرد[۱۷] که‌این قضیه به یوم الرکبان آوازه دارااست.[۱۸]

در طول رسول(ص)
عبدالله بن بدیل از بزرگان فامیل خزاعه بود[۱۹] وی به یار پدرش بدیل بن ورقاء، در فتح مکه[۲۰] و یا این که پیش از آن به حضور نبی اسلام(ص) رسید و مسلمان شد.[۲۱] و منزل پدرش در فتح مکه پناهگاه مکیان شد.[۲۲] وی همینطور وصی پدرش در حفظ از طومار پیامبر پروردگار(ص) بود[۲۳] که در آن از خاندان خزاعه حمد گردیده بود.[۲۴]

برخی مدعا‌اند که عبدالله در بیعت رضوان حضور داشته میباشد.[۲۵] او در کنار رسول اسلام(ص)، در نزاع‌های طائف، تبوک و حُنین کمپانی کرد.[۲۶] عبدالله به یار و همدم برادرش محمد[۲۷] یا این که عبدالرحمن[۲۸] و یا این که هر سه نفر[۲۹] به‌تیتر نماینده پیامبر آفریدگار(ص) به یمن نیز پیامبر شد. او با واسطه به نقل قصه از حضرت محمد(ص) پرداخته میباشد.[۳۰]

حسن بصری از نگاه رجال شناسان سنّی و شیعه
در لحاظ اهل سنت
احادیث حسن در نزد عامه اهل سنّت مورد قبول میباشد و بخاری و مسلم در صحیحین روایات اورا آورده‌اند. همینطور در مکه برای حسن مجلس داستان حدیث ترتیب دادند و مجاهد و عطاء و طاووس و عَمروبن شُعَیب برای مثال علمای تبارک اهل سنّت بودند که در مجلس وی کمپانی حسینیه نصرت مشهد کردند.

ابن سعد[۹۴] اورا با تیتر جامع، ثقة و حجت ستوده، هر تعدادی احادیث مرسل او‌را حجت ندانسته میباشد. ذهبی در کتاب تذکرةالحفاظ[۹۵] حسن را امام، روضه خوان الاسلام، حافظ و علامه و با این هم اکنون او‌را مدِلّس خوانده میباشد. ابن اثیر[۹۶] گفته میباشد که حسن دربین دانش و زهدو تقوا و عبادت و ورع عده کرده بود. ابونعیم اصفهانی،[۹۷] ضمن آنکه اورا دانا و خداپرست و عابدی دانسته که زینت جهان را بدور افکنده بود، احادیث حاکی از حال و روز حسن و مواعظ او‌را نقل آدرس حسینیه نصرت مشهد نموده است.

در لحاظ شیعه ها
از چهار منبع متقدم رجال شیعه، اسم حسن بصری تنها در چنگ معرفة الرجال[۹۸] آمده که مهم ترین مستند رجالیان متأخر شیعه هم است و دربردارنده سخنانی منسوب به ادب بن شاذان میباشد که به مناسبت بیان زهاد ثمانیه، حسن بصری گزینه سرزنش قرار گرفته میباشد.[۹۹] مقصود کشّی در کتاب رجال خویش آن بوده میباشد که آنچه را درباره هر مورد از راویان، از مدح و ذم، رسیده یکجا آماده آورد، سوای آن که درباره آن ها داوری نماید. واسطه نقل او از فضل و ادب بن شاذان دراین مورد، علی بن محمد بن قتیبه میباشد که رجال‌شناسان شیعه او‌را غیرمعتمد رزرو حسینیه نصرت مشهد دانسته‌اند.[۱۰۰]

داوری منفی درباره وی
در بین علمای شیعه مثلا افرادی که حسن را مردود و مذموم شمرده‌اند، سود کاشانی،[۱۰۱] محمدباقر مجلسی،[۱۰۲] محمدطاهر قمی[۱۰۳] و آقامحمدعلی کرمانشاهی[۱۰۴] بوده‌اند. عیب گیری آنها ناظر به آوازه حسن بصری به روش صوفیانه و دوری دادن مخاطبان از تقلید از او بوده میباشد. آنها با استناد به برخی گزارش‌ها، داوری‌های منفی درباره حسن عرضه کرده و گاهی او‌را با عناوینی همانند استادِ بدعت و ضلالت، مروّج رهبانیت، مدیریت قدریان، منافق و معاند علی(ع)، مذمت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد کرده‌اند.[۱۰۵]

پشتیبانی از وی
در مقابل، برخی از علمای متقدم و متأخر شیعه در جایگاه تامین از حسن بصری برآمده و احادیث و تفاسیر او‌را دارای اعتبار شمرده‌اند. ابن بابویه در امالی، ضمن نقل احادیث بصری، سخنانی از وی درباره امام علی(ع) نقل کرده که حاکی از عنایت فراوان آن‌ها در لحاظ ابن بابویه میباشد، بی‌آنکه کمترین تعریضی درباره حسن داشته باشد.[۱۰۶] شریفِ مرتضی دانش الهدی[۱۰۷] نیز از حسن به خیر خاطر کرده و او‌را کثیرالعلم، بلیغ المواعظ، اسوه، پیشوا و یکی‌از متقدمان دانسته که از تصریح به عدل پروردگار پروا نمی‌نمود؛ او از واکنش شجاعانه حسن با حجاج نیز، که موجب شد حکم به قتل وی بدهد، گزارشی آورده میباشد.

روحانی طوسی در پیشگفتار تعبیر تبیان،[۱۰۸] ابن عباس و حسن و قَتاده (محصل حسن) را به ترتیب از مفسرانی شمرده که در تعبیر قرآن «‌نگرش‌ای ممدوح و مذهبی محمود‌» داشته‌اند. حسن در تعبیروتفسیر وی دو‌مین نفر میباشد که از وی بسیار نقل قسم گردیده است. طبرسی نیز در تعبیر و تفسیر مجمع البیان، همین روش را در پیش گرفته میباشد.[۱۰۹] به گفته حاکم نوراللّه شوشتری[۱۱۰] به گزارش یک کدام از مشایخش، رضی الدین علی بن طاووس، حسن را مورد قبول می‌دانسته میباشد. فتح اللّه کاشانی نیز در تعبیر فارسی منهج الصادقین[۱۱۱] در بخش اعظمی از مورد ها، قبلی یا این که پس از نقل ماجرا و قولی از حسن، تصریح کرده که عهد و ماجرا وی با آنچه از ائمه علیهم السلام رسیده و مورد قبول شیعه ها میباشد یکی‌از میباشد. او همینطور گزارش پاره‌ای از سخنان حسن در حمد امام علی(ع) در قبال حجاج را آورده میباشد. محمدتقی مجلسی نیز این نظر را دارد که حسن به فرمان امام علی(ع) در عکس العمل با زیاد و پسرش، عبیداللّه، و نیز حجاج تقیه نموده است.[۱۱۲] همینطور محمدتقی شوشتری[۱۱۳] از طومار حسن در رد جبریان خاطر کرده و آن را ستوده و نوشته نیکوتر آن میباشد که او را مردی نیک و پرهیزکار بدانیم و معتقد باشیم که تقیه نموده است. محمدهادی معرفت[۱۱۴] نیز تفصیل وضع و اوضاع حسن را به شرح و با لحنی آکنده از ثنا نوشته میباشد و اتهاماتی را که به او وارد آورده‌اند مردود شمرده میباشد.

از علمای شیعه اشخاصی همانند محمدباقر خوانساری[۱۱۵] و علی علیاری تبریزی[۱۱۶] و عبدالله مامقانی[۱۱۷] نیز با استناد به قصه سلیم بن قیس هلالی[۱۱۸] که حاکی از ندامت حسن و توبه در انتها عمرش میباشد اظهار کرده‌اند که حسن در آغاز در رویه هدایت خلا و بعداً مستبصر شد و به رهروان مذهب حق پیوست.

کَعْبُ الاَحْتوشه (درگذشت ۳۲یا۳۴ق) از عالمان یهودی که در طی خلفاء مسلمان شد. کعب الاحبار از اشخاص گزینه اعتقاد خلیفه دوم بود و اکثری از اسرائیلیات را فی مابین مسلمانها اشاعه اعطا کرد. صحابه نبی بینش‌ها و رفتارهای متفاوتی نسبت به وی داشته‌اند و امام باقر(ع) او‌را دروغگو دانسته میباشد. هیچ یک از کتاب ها اربعه شیعه از وی حدیثی را نقل حسینیه نصرت مشهد نکرده‌اند.

معاش طومار
کعب بن ماتع حمیری یمانی، با لقب أبوإسحاق[۱] از تابعان بوده میباشد.[۲] وی در طول نا‌آگاهی از بزرگان علمای یهود در یمن بود.[۳] بنابر ادعای برخی مورخان،‌ وی صحیح و خطا آنچه به کتاب مقدس ارجاع می‌دادند را تشخیص آدرس حسینیه نصرت مشهد می‌اعطا کرد.[۴]

وی در حین خلیفه دوم به مدینه آمد و در آنجا باقی ماند.[۵] در طول خلیفه سوم به شام رفته و در شهر حمص سکنی گزید و در سال ۳۲ق[۶] و یا این که ۳۴ق[۷] از عالم رزرو حسینیه نصرت مشهد رفت.

وی پر اسم و رسم به کعب الأحبار بوده میباشد. «أحبار» توده کلمه و واژه «حِبْر» و به معنای فقیه آیین میباشد.[۸] کعب مطالب اکثری از تورات نقل میکرد و از آن با تیتر کتاب الله خاطر شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد می‌نمود.[۹]

اسلام آوردن
کعب در طول خلافت ابوبکر و یا این که اوائل خلافت قدمت مسلمان شد.[۱۰] بعضی منابع، اسلام‌آوردن کعب را در طول فتح بیت المقدس و به توصیه خلیفه دوم دانسته‌اند.[۱۱]

عباس بن عبد و بنده المطلب از کعب پرسید: چه شد که در حین فرستاده(ص) مسلمان نشدی و اینک در طول خلافت قدمت ایمان آوردی. کعب اعلام کرد: پدرم از تورات مطلبی را برایم نوشت و اعلام کرد: به آن کار کن و بر کلیه­ کتاب‌هایش مهر بنیان و از اینجانب عهد و پیمان گرفت که مهر آن ها را گشوده نکنم. زمانی که اسلام را دیدم که ظهور کرده و مشکلی برایش پیش نیامده، گفتم: شاید پدرم دانشی را از اینجانب نهفته نموده است. به همین ادله مهر کتاب‌ها را گشوده کردم. ناگهان اوصاف نبی و امت اورا در آن ها مشاهده کردم و به این ترتیب مسلمان شدم.[۱۲]

کعب از لحاظ صحابه
مهمترین و مهم‌ترین شخص از صحابه فرستاده که کعب را مطرح ایجاد کرد و به وی متکی بودن داشت، خلیفه دوم بوده میباشد. منابع متعدد اهل سنت نقل‌های متنوعی را در‌این راستا بیان کرده‌اند:

خلیفه دوم و کعب
کعب در مسجد در بین اشخاص، کلام می‌بیان کرد؛ خلیفه در کنار این اشخاص گرد هم آیی و از کعب خواست او‌را سفارش نماید.[۱۳] در قصه دیگری خلیفه دوم از کعب می‌خواست که از قیامت برایش بگوید[۱۴] روزی خلیفه به‌دنبال کعب ارسال کرد و به وی اعلام کرد:‌ ای کعب! وصف منرا در تورات چه‌طور می‌بینی؟ وی اذعان کرد: خلیفه قلعه آهنین میباشد که در راه و روش پروردگار از نکوهش هیچ سرزنش‌گری نمی‌ترسد.[۱۵]

در مواقعی، خلیفه سخن او‌را نمی‌عهده دار شد. از قدمت اورده شده که به کعب می‌اظهار کرد: نقل روایت از گذشتگان و پیشینیان را رها کن یا این که آن‌که تورا به مرزوبوم خوش یمن‌ها(ظاهراً منظورش افریقا میباشد) می‌فرستم.( لَتَتْرُكَنَّ الْحَدِيثَ عن الأول أو لألحقنك بأرض القردة.)[۱۶] ولی این حرف در راستای ممانعت خلیفه از نقل حدیث از رسول اسلام بوده و منحصر به کعب نداشته میباشد چون ابن کثیر قبل از نقل این قصه در همین کتاب نقل کرده که قدمت به ابو هریره هم گفته میباشد که نقل حدیث از فرستاده را رها کن و گرنه تورا به مرز و بوم دَوس(خاندان ای دریمن)می‌فرستم. همینطور خلیفه دوم با لحاظ کعب در ایجاد کرد محراب در بیت المقدس،‌ مخالفت کرد.[۱۷]

صحابه موافق
جعفر مرتضی عاملی اعتقاد دارد؛ اطمینانی که خلیفه دوم به کعب داشت و همینطور برگشت خویش خلیفه به وی در مسائل گوناگون، انگیزه نقل فراوان صحابه از کعب بوده میباشد.[۱۸]

ابودرداء از صحابه نبی(ص)، کعب الاحبار را دارنده دانش فراوان می‌دانست.[۱۹] معاویه نیز کعب را یک کدام از علماء معرفی میکرد.[۲۰] و هم وی اینگونه گفته میباشد: «درست گو‌ترین کسانی که از اهل کتاب داستان می‌نمایند، کعب الاحبار میباشد. درصورتی که چه ما از این کتاب‌ها لاف‌هایی را شنیده‌ایم».[۲۱] [یادداشت ۱]و حتی بنابر ادعای بعضا مورخان، جمله‌ها مدح آمیز معاویه در زمینه‌ی کعب دارای شهرت بوده میباشد.[۲۳]

ابن عباس و عمرو بن عاص در نزد معاویه اختلافی در تلاوت یک واژه و کلمه از قرآن پیدا کردند. آن گاه در ادامه کعب فرستادند تا لحاظ اورا جویا شوند.[۲۴] طلحه با ابن‌عباس در مورد‌ای اختلاف پیدا کردند و اختلاف خویش را به نزد کعب بردند.[۲۵] و این‌ها آرم از اعتقادوباور آن ها به کعب دارااست. همینطور کعب از کم تابعانی میباشد که صحابه نبی از وی نقل حدیث کرده‌اند. ذهبی این نقل صحابه از یک تابعی را امری معدود و گرامی دانسته میباشد.[۲۶]

صحابه مخالف
بعضا منابع شیعی، نقل تاریخی مفصلی را بیان کرده‌اند که کعب در پیش امام علی(ع) و خلیفه دوم گفتاری دارااست و امام علی(ع) بر رد آن عامل نموده است.[۲۷]

از ابوذر غفاری نیز واکنش تندی با کعب گزارش گردیده است:

عثمان: آیا انواع داراست که از مال همه مردم، یه خرده را برداشته و در کارها خودمان خرج کنیم و ببخشیم؟ کعب: انواع ندارد. ابوذر عصای خویش را بلند کرده و بر سینه کعب زد و اعلام‌کرد:‌ ای فرزند یهودی چه چیز به تو جرأت داده که درباره‌ی آیین ما کلام می گویی.[۲۸]

رئیسعلی دِلواری از رهبرانِ قیامِ عموم جنوب جمهوری اسلامی ایران علیه انگلیس بعداز اشغال بوشهر در وسط نبرد جهانی نخستین بود. او در روزگار مشروطه از هواداران مشروطه بود و بعد از به توپ بستن مجلس بوسیله محمدعلی سلطان به امر سید مرتضی مجتهد اهرمی رهبر روضه خوان این نهضت در بوشهر،‌ این شهر را تصرف حسینیه نصرت مشهد کرد.

در کشاکش نبرد جهانی نخستین، نیروهای انگلیسی شهر بوشهر را اشغال کردند. علمای بوشهر فتوای جهاد علیه نیروهای انگلیسی دادند. مدیر‌علی به یار دسته‌های دیگری از تنگستانی‌ها، با نیروهای انگلیسی جنگید. حمله ها آنها، شب‌هنگام و به طور شبیخون بود و تلفات بخش اعظمی به نیروهای انگلیسی‌ها وارد آدرس حسینیه نصرت مشهد کرد.

مدیریت‌علی دلواری در ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ش، به‌دست یکی همراهانش کشته شد. سالروز شهید شدن وی تحت عنوان روز ملی جنگ با استعمار انگلیس اسم‌گذاری رزرو حسینیه نصرت مشهد شد‌ه‌است.

معاش‌طومار
مدیریت‌علی دلواری در سال ۱۲۶۰ش [۱] یا این که ۱۲۶۱ش[۲] یا این که ۱۲۶۳ش[۳] در روستای «دلوار» چشم به جهان گشود.[۱]‌ بابا وی زائرمحمد کدخدای دلوار بود.[۴] دلوار جزئی از قسمت تنگستان بوده میباشد.[۵] خانواده مدیر‌علی اساسا از شهر نورآباد ممسنی و از طایفه لر شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بوده‌اند.[۶]

مدیر‌علی چهار توشه وصلت کرد و از وصلت سوم خویش یک فرزند پسر به اسم عبدالحسین پر اسم و رسم به بهادر داشت.[۷] امروزه منزل شهید رئیسعلی دلواری در دلوار تنگستان به موزه جنگ با استعمار تبدیل گردیده است.[۸]

۱۲ شهریور سالروز شهیدشدن مدیریت علی دلواری،‌ تحت عنوان روز ملی پیکار با استعمار انگلیس نامگذاری گردیده‌است.[۹] یادبودهایی نیز برای بزرگداشت شهید مدیر‌علی دلواری در کشور ایران برگزار گردیده است.[۱۰]

مشروطه‌خواهی

رییس علی دلواری در کنار صولت‌الدوله قشقایی
مدیریت‌علی با آغاز نهضت مشروطه به مشروطه‌خواستار بوشهری پیوست و رابطه قربت با سیدمرتضی مجتهد اَهرَمی رهبر شیخ این نهضت در بوشهر برقرار کرد.[۱۱] وی بعد از به توپ بستن مجلس بوسیله محمد علی سلطان، به امر سید مرتضی مجتهد شهر بوشهر را تصرف کرد. حکم کننده بوشهر دستگیر شد و اداره شهر و گمرک آن به دست مدیر‌علی زمین‌خورد.[۱۲] مدیر‌علی حدود ۹ ماه در دست گرفتن شهر بوشهر را در چنگ داشت.[۱۳]

اولیه زد خورد‌ها فی مابین مدیر‌علی و انگلیسی‌ها در همین مجال بود و تصرف بوشهر و گمرک آن موجب زد خورد فی مابین مدیریت‌علی دلواری و انگلیسی‌ها شد.[۱۴]

اشغال جنوب کشور‌ایران بوسیله انگلیس
آیت الله خامنه‌ای:

«اسم سردار مؤمن و شجاعی مثل شهید «رئیسعلی دلواری» از اسم‌هایی میباشد که مدام دل‌های مؤمن را که شناخت به اوضاع وی و مبارزات وی داشته‌اند، در سراسر این سرزمین به خویش جذب می‌نموده است.»[۱۵]

شهر بوشهر چنددفعه بوسیله انگلیسی‌ها اشغال گردیده بود.[۱۶] در مبارزه جهانی نخستین، در سال ۱۹۱۵م موازی با ۱۲۹۴ش[۱۷] دولت انگلیس مجدد بوشهر را اشغال کرد.[۱۸] عموم شهرهای متفاوت دست به اعتراض زدند و در برخی شهرها درگیر به عده‌آوری یاری برای عموم بوشهر شدند.[۱۹] علمای بوشهر فتوای جهاد علیه نیروهای انگلیسی دادند. سید عبدالحسین لاری بعد از اعلام جهاد طی طومار‌ای به مدیریت‌علی و دیگر سران مجاهدان آنها را به جنگ با اشغالگران تشویق کرد.[۱۹]

پیکار با انگلیسی‌ها
انگلیسی‌ها بعداز اشغال بوشهر در ۱۲۹۴ش،‌ به روستای «دلوار» نیز حمله کردند. ولی قبل از حمله آنها، عموم، روستا را خالی کرده و به کوه‌ها پشتیبانی بردند. انگلیسی‌ها نیز به ویران ساختن منزل‌ها و جدا نخل‌ها پرداختند.[۲۰]

رییس‌علی به هم پا دیگر تنگستانی‌ها، شب‌ها به نیروهای انگلیسی شبیخون می‌زدند و با هر شبیخون تلفات بخش اعظمی به آن‌ها وارد می‌کردند.[۲۱] «روحانی حسین خان چاه کوتاهی» دارای اسم و رسم به «سالار اسلام»[۲۲] و «زائر خضرخان اَهرَمی» برای مثال خان‌هایی بودند که علیه انگلیسی‌ها قیام کردند.[۲۳]

حرم تجدید بنا گردیده رئیسعلی دلواری با الهام از مدل منزل وی[۲۴]
دلواری با آلمانی‌ها پیوندها و طومار‌نگاری‌هایی داشت، دانشمندان معتقدند این رابطه به معنای اینکه از آنان دستور بگیرد نبوده بلکه به دلیل وجود معاند واحد بوده میباشد.[۲۵]

جنگ با انگلیسی‌ها بعد از شهیدشدن مدیر‌علی و تا نقطه پایان نزاع جهانی نخستین ادامه داشت و تلفات و اشتباهات اکثری برای آنها به‌وجود آورد.[۲۶]

رِیمون قِسّیس (متولد ۱۹۳۹م)، شاعری مسیحی و اهل لبنان میباشد که در مدح اهل‌بیت(ع)، به‌وِیژه امام علی(ع) و امام حسین (ع) اشعاری را به گویش عربی حسینیه نصرت مشهد سروده میباشد.

مجموعه اشعار وی در مدح امام علی(ع)، «علی الفارس الفقیه الحکیم» اسم داشته و در آن به مسائلی زیرا فضیلت ها امام علی(ع)، خطبه‌ها، طومار‌ها حکمت‌های نهج البلاغه و مسائل تاریخی پرداخته آدرس حسینیه نصرت مشهد میباشد.

دیوان اشعار «ملحمه الحسین» نیز دسته‌ای ۱۱۵ بیتی میباشد که طی آن به مسائل مرتبط با قیام امام حسین(ع) و شهید شدن وی در کربلا، وصف حضرت زینب(س)، شهیدشدن یاران امام به‌ویژه وهب نصرانی رزرو حسینیه نصرت مشهد می پردازد.

معاش و تالیفات

آرایه‌های ادبی در اشعار ریمون قسیس[۱]
ریمون قسّیس، شعر سرا مسیحی میباشد که در سال ۱۹۳۹م در شهر زَحله در لبنان به عالم آمده میباشد.[۲] اشعار وی به گویش‌های عربی و گویش فرانسوی سروده گردیده[۳] وی گروه‌های شعر مستقلی در مدح امام علی(ع) با تیتر «علی(ع) الفارس الفقیه الحکیم» و در مدح امام حسین(ع) با تیتر «ملحمة الحسین» سروده میباشد.[۴] «قصائد اولین» (شعر به لهجه فرانسوی- ۱۹۹۷م)، اسناد شعر سرا (نثر عربی- ۲۰۰۴م) و «منائر» (تیم شعر- ۲۰۰۵م) از سایر اثرها وی شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۵]

قسیس در سال ۱۳۸۹ش در همایش میان المللی باران غدیر که در جمهوری اسلامی ایران برگزار شد سروده‌هایی را در وصف امام علی(ع) تلاوت کرده است.[۶]

قصیده «علی(ع) الفارس الفقیه الحکیم»
ریمون قسیس درباره کیفیت شناخت‌اش با امام علی(ع) و انگیزه سرودن قصیده:
زمانی که به متوسطه رویکرد یافتم باشنیدن چیزهایی درباره علی(ع) و خلق نیکوی وی شیدا شخصیتش شدم و وقتی که دریافتم وی پسر عموی فرستاده(ص) میباشد، برای شناخت بیشتر با او به قرائت نهج البلاغه روی آوردم و در بعضا از خطبه‌ها، حکمت‌ها و طومار‌ها تأمل کردم. این فرمان وجودم را به لرزه درآورد و استارت به سرودن قصیده حماسی «علی الفارس الفقیه الحکیم نمودم.[۷]

قصیده «علی(ع) الفارس الفقیه الحکیم» [به معنای امام علی(ع)، جنگاورِ آیین‌شناس و صاحب و مالک حکمت] در مدح امام علی (ع) مشتمل بر ۲۱۱ بیت میباشد که در سال ۱۹۷۹م سروده گردیده و بعداز آن در کتابی با اسم «علی الفارس الفقیه الحکیم» منتشر شد.[۸] این قصیده، دارنده یازده قسمت میباشد و به مسائلی زیرا فضیلت ها امام علی(ع)، خطبه‌ها، طومار‌ها حکمت‌های نهج البلاغه و مسائل تاریخی پرداخته میباشد.[۹]

از نظر محققان، بیشترین ابیات قصیده او، به تعریف شجاعت امام علی(ع) مربوط بوده و به خصوصیت‌های حماسی وی در نزاع با رزم‌آوران عرب، نظیر عمرو بن عبدود و مرحب یهودی و نیز فداکاری وی در نبرد‌های بدر، احد، خندق، خیبر، صفین، جمل و نهروان پرداخته میباشد.[مستلزم منبع]

بخشی از قصیده «علی الفارس الفقیه الحکیم»:

ها جحافل «بَدر» خُضْتَ غَمَرَهُم
فکنتَ وَحدَک جیشاً جاشَ بُرکانا
و خُضتَ فی «أُحُدٍ» و المُشرِکون بَدَوا
فَرُحتَ تُوغِلُ فی الأعناقِ مُرَّانا
و فی «حُنَینَ» و فی «صِفِّینَ» أذهَلهم
سَیفٌ أبادَ زُرافاتٍ و وِحدانا
و «النَهرَوانٌ» سهم دارُ الطَعنِ فی «جَمَلٍ»
دَحَرتَ فُرسانَهُم أسداً و شُجعاناً[۱۰]
ترجمه:

دلیرانه وارد سیل پهناور لشکریان بدر شدی و به تنهایی سپاهی بودی که زیرا آتشفشان جوش و خروش میکرد.
دلیرانه وارد احد شدی در حالی که مشرکان ظواهر شدند؛ بدینسان همانند نیزه طاقت فرسا به گردنها نفوذ یافتی.
و در حنین و صفین آن‌ها را سرگردان، نمود شمشیری که مجموعه و شخص را نابود می کرد.
و نهروان با نیزه زدن هم عهد میباشد تو در جمل قهرمانان دلاور و شجاع آن‌ها را ناکامی دادی.
از حیث بعضا دانشمندان زهدو تقوا، حق‌طلبی، پاکدامنی و جوانمردی بعضی دیگر از خصوصیت‌های اخلاقی امام علی(ع) میباشد که در‌این قصیده به آن پرداخته گردیده‌است.[۱۱]

عدل الهی به فعالیت آفریدگار براساس حسن و قبح عقلی و عدم ایفا هرگونه قبیحی از سوی وی اشاره دارااست. قبیح را هر چیزی که عقل از آن تنفر داشته باشد مانند لاف و ظلم دانسته‌اند. بر پایه ی عدل الهی کل شغل های خدا در کارها تكوینى مانند خلقت و کارها تشریعى مانند ارسال کردن پیامبران، در عالم و آخرت تمامی از روى حكمت و مصلحت حسینیه نصرت مشهد میباشد.

امام راستگو(ع) عدل الهی را در کنار توحید، مبنا آئین معرفی نموده است. بعضا از اصول آیین مانند نبوت، امامت و معاد، همینطور مباحثی مانند پردیس، دوزخ وجهنم و حسابرسی جاری ساختن در قیامت نیز متوقف بر عدل آدرس حسینیه نصرت مشهد الهی‌اند.

امامیه و معتزله عدل الهی را از اصول پنجگانه آیین به اکانت آورده‌اند. به همین جهت به آنان عدلیه نیز گفته می شود. در مقابل، اشاعره معتقدند هرآنچه از خدا صادر گردد، پسندیده میباشد حتی چنانچه ظلم باشد. آن ها به دلیل اطمینان به حسن و قبح فقهی معتقدند کار پروردگار ملاک عدل رزرو حسینیه نصرت مشهد میباشد.

روضه خوان طوسی با این عامل که اجرا فعل قبیح، نقص در خدا میباشد و بنابر براهین عقلی، نقص در آفریدگار مکان ندارد، به ثابت عدل الهی پرداخته میباشد. وی همینطور اعتقاد دارد اجرا فعل قبیح یا این که از روی جهل میباشد و یا این که از روی احتیاج که‌این دو درباره پروردگار منتفی میباشد. آیه‌ها قرآن و احادیث نیز بر وجود صفت عدل در خدواند دلالت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد دارا‌هستند.

منزلت و عنایت
عدل الهی از نقاط تمایز میان دو مذهب بلندمرتبه اسلامی دانسته گردیده‌است. شیعه‌ها عدل الهی را از اصول پنجگانه آیین[۱] و یا این که دست کم از اصول مذهب می دانند.[۲] چنان‌که معتزلیان نیز عدل را اصل دوم از اصول آئین خویش قرار داده‌ بودند.[۳]

متکلمان مسلمان در کتاب‌های خویش نصیب غیر وابسته‌ای به عدل تخصیص داده‌اند.[۴] اعتقادوباور به عدل الهی در یک سری مشاجره اعتقادی تأثیر‌گذار میباشد؛ تأثیر ابتدا آن در مباحث خداشناسی میباشد. شیعه‌ها عدل را از صفات فعل[۵] ثبوتی‏[۶] پروردگار می دانند. بنابر روایتی امام درست گو(ع) عدل را در کنار توحید، مبنا آیین معرفی می‌نماید.[۷] [یادداشت ۱] عبدالرزاق لاهیجی متکلم شیعه اعتقاد دارد عدل نماد‌دهنده كمال آفریدگار در افعال اوست.[۸] همینطور از حیث متکلمان شیعه عدل بی نقص‌کننده توحید میباشد و بقیه اصول آئین مانند نبوت، امامت و معاد متعلق به آنند.[۹]

مباحث دیگری مانند پردیس، دوزخ وجهنم و حسابرسی جاری ساختن در قیامت نیز متوقف بر عدل الهی‌اند.[۱۰] همینطور اطمینان یا این که عدم اعتقادوباور به عدل در مسائل اساسی بشر‌شناختی مانند جبر و تفویض، قضا و قدر، موضوع شرور و سختی‌های معاش، بهروزی و تیره بختی[۱۱] سپردن و عزم آدم تأثیر داراست.[۱۲] از نگاه باورمندان به عدل الهی حتی آشنایی احکام عملی آئین نیز متعلق به عدل الهی میباشد. زیرا قاعده ملازمه و تأثیر مصالح و مفاسد حقیقی در احکام و تایید نقش عقل در اجتهاد با تایید عدل الهی ممکن میباشد.[۱۳] در تعبیروتفسیر مثال عدل ركن اصلی اسلام دانسته گردیده که هیچ یک از مسائل نظریه‌‏اى و عملى، فردى و اجتماعى، خالى از روح عدل وجود ندارد.[۱۴]

تاریخچه و مورد‌های مشاجره
اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
ثابت آفریدگار • توحید • اسما و صفات آفریدگار • عدل الهی • قضا و قدر
نبوت
عصمت و طهارت پیامبران • خاتمیت • نبوت خاصه • اعجاز • قرآن • وحی • اسلام
امامت
امامان • امامت امامان • برتری اهل‌بیت(ع) • عصمت و طهارت امامان • ولایت • غایب بودن • مهدویت
معاد
مرگ • برزخ • معاد جسمانی • پردیس • دوزخ
مسائل چالشی
دستور فی مابین الامرین • جبر و تفویض • تقیه • ولایت دانا • توسل • شفاعت • تحریف‌ناپذیری قرآن • زیارت • بداء • رجعت

گفت و گو درباره عدل الهی جزو کهن‌ترین گفت و گو‌های کلامی در عالم اسلام میباشد. مرتضی مطهری این نظر را دارد مهم ترین دلیل طرح گفت و گو عدل الهی، آموزه‌های قرآن میباشد که شاخه‌های گوناگون عدل (تکوینی، تشریعی، اخلاقی و اجتماعی) را مطرح نموده است.[۱۵]

کهن‌ترین اختلاف‌ها در حوزه عدل الهی را درباره نسبت دادن افعال قبیح انسانی به معبود دانسته‌اند.[۱۶] اختلاف آتی در این مورد این بود که افعال بشر‌ عبد و بنده خویشِ اوست یا این که عبد و بنده آفریدگار؟[۱۷] در همین روزگار بود که جریان فکری قَدَریه با مقصود مدد از عدل الهی صورت گرفت.[۱۸] بعداز آن دعوا یارا طلبه شد که پیوستگی روشنی به گفت و گو عدل الهی دارااست.[۱۹] و همین‌‌طور شاخه‌های مربوط به عدل الهی آیتم گفت و گو و جنگ قرار گرفت تا این که عدل پهناور‌ترین باب دانش حرف شد.[۲۰]

عدل از دید مذهبها متفاوت
اختلاف‌ها بر راز قضیه عدل الهی منجر شد که در قرن ها اول اسلامی فرقه‌های مسلمان به دو جریان تعالی عدلیه و غیرعدلیه تقسیم شوند. امامیه و معتزله به «عدلیه» دارای شهرت میباشند.[۲۱] زیرا عدل را از اصول آیین خویش اکانت کرده‌اند.[۲۲]

جریان عدلیه حسن و قبح شی ها را عقلی می دانند و معتقدند این‌که آفریدگار عادل میباشد به‌این معنی میباشد که وی براساس بهتر بودن اشیا کار می‌نماید، و ظلم را به دلیل قبیح بودن آن ایفا نمی‌دهد.[۲۳] عدل آفریدگار به‌این مفهوم فرع ثابت حسن و قبح عقلی میباشد.[۲۴] ظهور قضیه عدل و طرح تیتر آن در کتاب‌های کلامی به اسم معتزله تصویب گردیده‌است.[۲۵]

در مقابل، غیرعدلیه که شاخص‌ترین نماینده آنان اشاعره میباشند، معتقدند ملاک عادلانه بودن یک خلق و خوی، کار پروردگار میباشد و هر چه پروردگار ایفا دهد پسندیده و عدل میباشد حتی در صورتی با نگاه آدم‌ها ظلم باشد. بنابر این ادله بر عدل خدا عامل فقهی میباشد.[۲۶] بنابر عقیده غیرعدلیه عقل بشر‌ها ملاکی برای تشخیص عدل از غیرعدل ندارد. و نمی‌قدرت با ملاک‌های پیشینی و فارغ از توکل بر امرها الهی افعال را عادلانه یا این که ظالمانه دانست.[۲۷]

به نظریه برخی، مذهب عدلیه در مقابل مذهب جبریه میباشد.[۲۸]

مرقد حرّ

مرقد حر بن یزید ریاحی در کربلا
نوشته‌ی علمیٔ مهم: مرقد حر بن یزید ریاحی
در خصوص محل دفن حربن یزید ریاحی دو طریقه وجود دارااست. برخی زیرا عمادالدین طبری(675ق) در بی نقص بهائی تصریح دارااست: هنگامی ابن سعد از کربلا رفت، قومی از بنی اسد به کربلا آمده و امام حسین(ع) را فقط دفن کردند، علی‌بن حسین را در پائین پای امام و حضرت عباس را کنار فرات دفن کردند و بقیه شهدا را در قبری گروه جمعی دفن کردند البته اقوام حربن یزید او را در جایی که شهید شد، دفن حسینیه نصرت مشهد کردند.
[۳۸] البته این نگرش قابل اندیشه و مخدوش میباشد.[۳۹] بینش دوم: اکثری از مورخان هیچ سخنی از جابجایی جسد حر ندارند، بلکه مورخینی زیرا أبومخنف(۱۵۷ق)، دینوری(۲۸۲ق)، طبری(۳۱۰ق)، مسعودی(۳۴۶ق)، روحانی اثر گذار(۴۱۳ق)، طبرسی(۵۴۸ق)، إبن شهرآشوب(۵۵۸ق)، خوارزمی(۵۶۸ق)، إبن أثیر(۶۳۰ق)، إبن نما(۶۴۵ق)، إبن طاووس(۶۶۴ق)، إبن حاتم(۶۶۴ق)، إبن کثیر(۷۷۴ق) تصریح دارا آدرس حسینیه نصرت مشهد هستند

: اهل غاضریه از بنی اسد به کربلا آمده و شهدای کربلا را به خاک سپردند.[۴۰] در منابع ذکر شده هیچ سخنی از غیر وابسته دفن شدن حربن یزید وجود ندارد، افزون بر آنکه در شماری از منابع تصریح گردیده: حضرت عباس دارنده قبری غیر وابسته میباشد و علی بن حسین ذیل پای امام حسین رزرو حسینیه نصرت مشهد دفن شد.
روحانی موءثر(۴۱۳ق)، طبرسی(۵۴۸ق) و ابن حاتم(۶۶۴ق) تصریح دارا‌هستند: « حفروا للشهداء ... و جمعوهم فدفنوهم جميعا معا: اهل غاضریه برای شهدای کربلا قبری فراهم کرده ... و اجساد آن¬ها را توده کرده و همگی را کنار هم به خاک سپردند.[۴۱] و در مکان دیگر تصریح دارا هستند: ما شک وتردید نداریم شهدای کربلا در حائر حسینی و گوشه و کنار امام حسین دفن شدند.[۴۲] بجز قبر حضرت عباس که در محل شهادتش و جدای از سایر قبور شهداء دفن گردیده است.[۴۳] از همین روی أبونصر بخاری(۳۴۱ق) تصریح داراست: در کربلا قبری غیر وابسته از عده ای که با [امام] حسین(ع) شهید شد نیست، مگر قبر عباس بن عل ی شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد (درود الله علیهما).[۴۴]

در زیارت حیطه مقدسه غیرمشهور از او اینگونه خاطر گردیده است: اَلسَّلامُ عَلی الحُرِّ بْنِ الرِّیاحِی.[۴۵]

تعزیه شهید شدن حر
نوشته‌ی علمیٔ مهم: تعزیه شهید شدن حر بن یزید ریاحی
تعزیه حر همانند دیگر تعزیه‌ها در ۱۳ روز ابتدایی محرم برگزار می شد؛ با این تعریف که در بعضی شهرها (در کشور ایران) در شب یا این که روز عاشورا، در برخی دیگر در روز دوم یا این که شب چهارم یا این که پنجم یا این که ششم محرم اکران داده می شد.[۴۶] این تعزیه که در گروه‌های قدیمیِ تعزیه، سه یا این که چهار مجلس داشته، با حذف حاشیه ها و گفتگوهای تکراری، در یک مجلس به اسم «شهیدشدن حر» تهیه گردیده‌است.[۴۷] مشابه حر درین تعزیه می‌بایست جوان، قدبلند، دارنده رخ و رویکرد پهلوانانه و صدایی دیدنی می‌بود.[۴۸] از رجزخوانی‌های این تعزیه اینگونه میباشد:

عباس(ع): من را اسم عباسِ شیراُوژَن میباشد/ رازِ سرکِشان در کمند اینجانب میباشد.

حر: منم حر، جوان ریاحی‌نژاد/ هماوردِ اینجانب کس ز مامان نزاد![۴۹]

تگ نگاری
القول السدید بشأن الحر الشهید نوشته خراسانی حائری به گویش عربی در باره زندگانی حر و توبه وشهادتش با بازرسی سید محمدتقی حسینی جلالی سال ۱۳۸۲ش. انتشار مکتبه حیدریه. [۵۰]
حر: مردی که شجاعت داشت معذرت‌خواهی نماید! نوشته منصوره مصطفی زاده انتشار پارک ۱۴۰۱ش. [۵۱]
مجلس حر بن یزید ریاحی نوشته علی مدرس دامغانی، تکثیر کمپانی انتشاراتی سوره مهر [۵۲]
کتاب حرّبن یزید ریاحی انتشار انتشارات موسسه فرهنگی هنری کتاب مرجع مولف رقیه میر ابوالقاسمی تکثیر موسسه فرهنگی هنری کتاب مرجع سال ۱۳۹۸ش.[۵۳]
جستارهای متعلق
روز شمار اتفاق عاشورا
حادثه عاشورا (از حیث داده های عددی)
اتفاق ها ماه محرم الحرام
عزاداری محرم
پانویس
ابن‌کلبی، جمهره النسب، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۱۳، ۲۱۶؛ دواداری، کنزالدرر، چاپ گونهیل گراف و اریکاگلاسن، بیروت ۱۴۱۵ق۱۹۹۴م، ج۴، ص۸۷، ۸۹ اسم او را جَریر بن یزید، یافعی، مرآةالجنان و عبرةالیقظان، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۷،ج۱، ص۱۰۸ حارث‌ بن یزید و ابن‌عماد، ج۱، ص۶۷.
رجوع‌نمایید به بلاذری، انساب الاشراف، چاپ محمود بهشت العظم، دمشق ۱۹۹۶ـ۲۰۰۰، ج۲، ص۴۷۲، ۴۷۶، ۴۸۹؛ دینوری، ص۲۴۹؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۴۲۲
مراجعه‌نمایید به سماوی، إبصار العین، ۱۴۱۹ق، ص۲۰۳.

تحصیلات
تبریزی در سه حوزه تبریز، قم و نجف تحصیلات حوزوی خویش را گذارند. وی در آغاز در هفت‌سالگی وارد مدرسه ها نو شد و تا سال دوم متوسطه علم آموزی کرد و بعد از آن به انگیزه عشق و علاقه‌ای که به دروس حوزوی داشت، با وجود مخالفت خانواده و دور و بری ها، متوسطه را رها کرد و در مکتب طالبیه تبریز به علم آموزی درگیر شد. [۹] و دروس ادبیات، معانی و ذکر و قسمتی از فقه و اصول را فرا گرفت.[۱۰] او درین زمانه با محمدتقی جعفری حسینیه نصرت مشهد هم‌دعوا بود.[۱۱]

آیت‌الله تبریزی در نوزده‌سالگی (۱۳۶۴ق) راهی قم شد و هفت سال درین شهر سکونت گزید.[۱۲] بیان شده وی درین عصر به عنوان مثال اشخاص آیتم اعتنا آیت‌الله بروجردی رییس حوزه علمیه بود، و از طلاب آزمون می‌گرفت و پرداخت شهریه دانش آموز‌ها مشروط به لحاظ ممتحنین بود.»[۱۳] وی درین عصر هفت سال در درس آیت‌الله بروجرودی و چهار سال نیز در درس آیت‌الله حجت کمپان ی آدرس حسینیه نصرت مشهد کرد.[۱۴]

تبریزی در بیست و هفت‌سالگی(سال ۱۳۷۱ق) خویش را به شهر نجف رساند و با امداد میرزا علی غروی که سالیانی در نجف بود، در مکتب قوام سکونت کرد.[۱۵] آیت‌الله تبریزی در نجف در دروس اساتید بزرگی، زیرا سید عبدالهادی شیرازی و سید محسن حکیم و سید ابوالقاسم خویی کمپانی کرد و در به عبارتی سال‌های در آغاز گزینه اعتنا اساتید قرار گرفت.با آمادگی و همتی که از خویش علامت بخشید گزینه اعتنا استادش خوئی قرار گرفته و رفته‌رفته به معلم مجاورت‌خیس و از خاصیت شاگردان او شد.[۱۶]‌ آیت الله خوئی سؤالات علمی دیگر شاگردان خویش را به میرزا جواد تبریزی ارجاع می‌اعطا رزرو حسینیه نصرت مشهد کرد.[۱۷]‌

درس دادن و عضویت در هیئت استفتا
آیت‌الله خویی، تبریزی را جزء اعضای دفتر کار استفتاء خویش معرفی کرد و وی حدود بیست سال در محل کار استفتاء و محفل درس مدرس کمپانی داشت.[۱۸] تبریزی در نجف درس‌های سطح بهتر حوزه علمیه را چنددفعه درس دادن کرد و بعد از آن درگیر درس دادن درس بیرون شد.[۱۹] آیت‌الله خوئی بعداز درایت از استارت درس بیرونِ وی، گفته بود که میرزا جواد فاضل و مجتهد مطلق شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۲۰]

آیت‌الله تبریزی خلال اینکه در دروس فقه و اصول به سکو اجتهاد رسید، در دروس تعبیر و رجال سعی متعددی کرد و به تبحر دست یافت.[۲۱] از هم گفت و گو‌ها و هم درس‌های وی می‌اقتدار از سید محمدباقر صدر، روحانی مجتبی لنکرانی، صدر بادکوبه‌ای، وحید خراسانی، سید علی سیستانی، و علی‌اصغر احمدی شاهرودی را اسم موفقیت.[۲۲]

رجوع به جمهوری اسلامی ایران
در سال ۱۳۵۴ش حکومت عراق دشوار‌گیری‌هایی بر ضد ایرانیان جاری ساختن کرد و ایرانیان بخش اعظمی را از عراق اخراج کرد. آیت‌الله تبریزی بعداز ۲۳ سال به یار تنی چند از ایرانیان ناچار به رخنه‌ عراق شد.[۲۳] این در حالی بود که آیت‌الله خویی از او می‌خواست در نجف به درس دادن ادامه دهد و معتقد بود که وی قادر است در آجل مجاورت یکی‌از استوانه‌های حوزهٔ علمیه نجف خواهد شد و این مقاله را به بعضا از دوستان مجاورت خویش گفته بود. این صحبت پر اسم و رسم بود که او به فرزند ابوالحسن مشکینی اردبیلی صاحب و مالک لبه بر کفایه گفته بود: «وی مجتهدِ مطلق می باشند».[۲۴]

از اساتید حوزه علمیه قم

نشست درس بیرون فقه آیت‌الله تبریزی در مسجد اعظم
عمده تبحر آیت‌الله تبریزی در فقه، اصول و رجال بود. او بعداز برگشت به کشور ایران و اقامت در حوزه علمیه قم، در هر سه قضیه به درس دادن خاطر نشان نمود. درس دادن او به دلیل مصاحبت زیاد اساتید بلندمرتبه نجف تا حدودی به مدل حوزه علمیه نجف بود.[۲۵] درس دادن فقه وی از سال ۱۳۵۵ش تا ۱۳۸۵ش از شروع در حسینه ارک قم و تا پایان قدمت در مسجد اعظم ادامه داشت.[۲۶]

شاگردان
بنابر گفته بعضی، آیت‌الله میرزا جواد تبریزی به رویش و تربیت شاگردان اهتمام داشت و در طولّ سالیان تدریسش اکثری از دروس وی سود کرده‌اند و به جايگاه اجتهاد رسیدند. به عنوان مثال شاگردانش:

مهدی شب‌زنده‌دار[۲۷]
مهدی گنجی
محمدتقی شهیدی
علیرضا اعرافی
عبدالله احمدی شاهرودی
محمد مدرک
سید منیر خباز
سید محمدرضا مدرسی یزدی.[۲۸]
حسین شوپائی جویباری
محمد قائنی
مرجعیت
بعداز رحلت آیت‌الله خویی، توده‌ای از علما خواهان تایید جایگاه مرجعیت از سوی آیت‌الله تبریزی شدند.[۲۹] بعداز درگذشت محمدعلی اراکی واپسین عالم مانده از شاگردان عبدالکریم حائری در آذر ۱۳۷۳ش، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم هفت نفر از فقیهان قم را به‌تیتر مرجع پیروی معرفی کرد که اسم آیت‌الله تبریزی نیز در ستون پنجم این فهرست قرار داشت.[۳۰] وی هم اینگونه یکی‌از سه عالم سفارش گردیده از سوی جامعه روحانیت مبارز و جنگجو طهران بود.[۳۱] آیت‌الله تبریزی تا قبل از این معرفی نیز مقلدانی در سوریه، لبنان، کویت، بحرین، عراق داشت و به همین جهت مبادرت به نشر رساله توضیح المسائل کرد و مرجعیت را به عهده گرفت.[۳۲]

قیام زید بن علی قیامی بر ضد حکومت بنی‌امیه به رهبری زید بن علی بن حسین که در صفر سال ۱۲۲ق در طی حکومت هشام بن عبدالملک مصادف با عصر امامت امام درستگو(ع) چهره اعطا کرد و به کشته‌شدن زید و بخش اعظمی از یارانش انجامید. امام راستگو(ع) در‌این قیام با زید ملازمت و همراهی نکرد. در چک دلایل و تعبیر راه امام ششم شیعه ها درباره این قیام و اینکه موضع امام سیاست و دوراندیشی بوده یا این که از باب عدم تأیید قیام بوده و یا این که دلایل دیگر دربین عالمان شیعه اختلافاتی وجود حسینیه نصرت مشهد داراست.

در بالا اکثری از عموم کوفه و بخشها دیگر با زید بن علی و فرستادگان وی بیعت کردند؛ البته با زندانی شدن عموم در مسجد کوفه، صرفا ۳۰۰ بدن با قیام زید ملازمت و همراهی کردند. قیام زید، چنانکه در تاریخ طبری آمده، شب چهارشنبه نخستین صفر ۱۲۲ قمری استارت شد و در روز نخستین با موفقیت سپاه زید یاروهمدم بود، البته در روز دوم و بعد از اضافه شدن تیراندازان به سپاه والی کوفه، سپاه زید ناکامی خورد و زید بن علی نیز زخمی شد. زید در سوم ماه صفر به عبارتی سال به شهیدشدن آدرس حسینیه نصرت مشهد رسید.

سازه به نقل از منابع، زید با علت خونخواهی امام حسین(ع)، دستور به پر اسم و رسم و نهی از منکر و دریافت کردن خلافت از دست بنی‌امیه قیام کرد. عکس العمل نامناسب هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی، با زید در حضور درباریان نیز از علت‌های کوشش زید برای قیام مذکور میباشد. قیام اورا از مقدمات فروپاشی حکومت بنی‌امیه دانسته‌اند. همینطور عدم ملازمت و همراهی کوفیان، اقتدار نظامی حکومت اموی و کارداران نفوذی امویان، از علل نافرجامی قیام زید دانسته رزرو حسینیه نصرت مشهد شد‌ه‌است.

رهبر قیام
نوشته‌علمیٔ اساسی: زید بن علی
زید فرزند امام چهارم شیعه‌ها میباشد. مامان زید ام ولد بود که مختار ثقفی اورا ۳۰ هزار درهم خرید و اورا به امام سجاد(ع) کادو کرد.[۱] تاریخ تولد زید به صدق معین وجود ندارد، البته شهادتش در سال ۱۲۰،[۲] ۱۲۱ یا این که ۱۲۲ق نام برده شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۳]

زیدیان، زید بن علی را پنجمی امام خویش میدانند و فرقه زیدیه منسوب به اوست.[۴] زید از آن رو امام دانسته شد که بعداز شهیدشدن امام حسین(ع)، بعضی از علویان، قیام مسلحانه را یکی شروط امامت دانستند[۵] و بعد از شهید شدن زید، شیعیانی که معتقد به پندار قیام به سیف و خروج علیه قاضی ظالم بودند، او‌را امام خوانده و به زیدیه دارای شهرت شدند.[۶]

شروع قیام و تغییر و تحول مجال آن
زید، به نقل تاریخ طبری، شب چهارشنبه اولیه صفر سال ۱۲۲ق را برای استارت قیام با یاران خویش قرار داده بود.[۷] البته قیام زودتر از موعد مقرر صورت بخشید. وی و یارانش، شامگاه سه­‌روز شنبه از شهر بیرون شدند و خویش را برای نزاع فراهم کردند؛[۸] به دلیل آن که یوسف بن قدمت، استاندار عراق، از رفت‌وآمدهای زید و دو بدن از یارانش استحضار یافته[۹] و به مأموران دستورداد آن‌ها را بازداشت نمایند. با این اکنون، مأموران زید را نیافتند،[۱۰] ولی استحضار حاکمان از محل اقامت زید و دستگیری دو یاور مجاورت وی و احتمال حمله معاند منجر شد که زید و یارانش زودتر فراهم مبارزه شوند.[۱۱]

ملازمت و همراهی نکردن بیعت‌کنندگان
هنگامی زید بن علی از مسافرت شام به کوفه رسید، با استقبال عموم و درخواست‌های قیام مواجه شد[۱۲] و بنابر نقل روحانی اثر گذار، افرادی که به دیدار وی رفتند، با وی بیعت کردند،[۱۳] ولی یک روز گذشته از خروج و استارت قیام، استاندار عراق به والی کوفه امرکرد عموم کوفه در مسجد گردآوری شوند. والی بعداز احضار رهبران طوایف و بزرگان خاندان به مسجد، در شهر اظهار‌کرد که کسی که به مسجد نیاید، خون وی مباح خواهد بود.[۱۴] در فیض از آن تمامی، فقط ۳۰۰ نفر و بنابر نقلی کمتر از آن با زید بن علی ملازمت و همراهی کردند.[۱۵] در منابع آمده میباشد، در آن شب زید بن علی و یارانش، در کویر به راز برده‌ و شعار یا این که منصور اَمِت رمز می‌داده‌اند.[۱۶]

به نقل طبری، روز آن گاه، هنگامی زید با تعداد اندک یاران خویش مواجه شد و از زندانی شدن بزرگان فامیل در مسجد کوفه اگاهی یافت، با ابراز تأسف و اندوه، بیعت‌کنندگان را معذور ندانست[۱۷] و آنان‌را اهل اهمال و نیرنگ خواند.[۱۸] هر‌یکسری بنابر نقل طبری، بزرگان کوفه، قبل از آن عهد‌شکنی عموم کوفه در قبال امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) را به زید بن علی یادآور گردیده و اورا از قیام بازداشته بودند.[۱۹]

بیعت‌کنندگان با زید بن علی، حدود پانزده هزار نفر از کوفیان دانسته گردیده[۲۰] که دربین آن‌ها کسانی از بزرگان کوفه مثلا سلمة بن کهیل، نصر بن خزیمه عبسی، و معاویة بن اسحاق بن زید بن حارثه نیز حضور داشته‌اند.[۲۱] ضمن این، شماری از عموم در مدائن، بصره، واسط، موصل، ری و جرجان نیز با فرستادگان زید بن علی بیعت کرده بودند.[۲۲] در شرایطی که گفتگوی زید بن علی با سلمة بن کهیل، از بزرگان کوفه را مبنای تعداد بیعت‌کنندگان در اختیار بگذاریم، ۴۰ هزار بدن با وی عهد بسته بوده‌اند.[۲۳] در گزارش دیگری از ابوالفرج اصفهانی، از اعلام هواخواهی ۱۰۰ هزار اهل نبرد نیز حرف رفته میباشد.[۲۴] ابوالفرج اصفهانی همینطور از امداد مالی ابوحنیفه، دانا اهل سنت و مبنا‌گذار مذهب حنفی، به زید بن علی خبر داده میباشد.[۲۵]